InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Bronchuscarcinoom: Longkanker

Bronchuscarcinoom: Longkanker

Bronchuscarcinoom: Longkanker Bronchuscarcinoom ontstaat uit de mucosa van de luchtwegen; het is een kwaadaardig gezwel in de longen doordat de cellen van de luchtwegen zich ongeremd delen. Bronchuscarcinoom is onder te verdelen in kleincellige en niet-kleincellige longkanker, het spinocellulair carcinoom en een mesothelioom, dat kanker van het long- of borstvlies is.

Soorten longkanker

Niet-oatcellcarcinoom (= niet-kleincellig/groot carcinoom)
De niet-kleincellige vorm van longkanker is meestal perifeer gelegen en kenmerkt zich door vrij grote cellen (grote massa). De groeisnelheid van deze vormen is verschillend. Niet-kleincellige longkanker zaait relatief langzaam uit door het lichaam doch het is frequent metastaserend (uitzaaiend). Deze tumor is meestal al langere tijd in het lichaam gegroeid, voordat een arts dit ontdekt. Tussen het ontstaan van de tumor en het tijdstip waarop de arts dit diagnosticeert, liggen soms vele jaren. In die periode heeft de tumor zich mogelijk al uitgezaaid door het lichaam.

Oatcellcarcinoom (= kleincellig carcinoom)
Ongeveer 20% van de gevallen van longkanker is kleincellig (= komt minder frequent voor). Deze vorm van longkanker die uitgaat van de endocriene cellen, kenmerkt zich door hele kleine, kwetsbare cellen die zich bijzonder snel delen. Hierdoor verspreiden zij zich razendsnel door het lichaam. Een oatcellcarcinoom is meestal centraal gelegen, zeer agressief en snel metastaserend. Vaak is kleincellige longkanker dan ook al uitgezaaid op het moment dat klachten ontstaan. De behandeling van kleincellig longkanker is anders dan bij niet-kleincellige longkanker. In de meeste gevallen is heelkunde niet mogelijk, maar gebeurt de behandeling door middel van chemotherapie en radiotherapie (bestraling). Een oatcellcarcinoom gaat ook frequent gepaard met paraneoplastische verschijnselen.

Spinocellulair carcinoom
Een spinocellulair carcinoom is niet frequent. Meestal is deze tumor centraal gelegen en groeit hij traag. Deze tumor leidt mogelijk tot een bronchusafsluiting.

Mesothelioom
Mesothelioom, ook wel longvlieskanker of borstvlieskanker genoemd, is een specifieke kanker, veroorzaakt door de inademing van asbest. Een patiënt ademt asbestvezels in en de vezels nestelen zich in de longvliezen. Daar prikkelen ze de bekledende cellen en veroorzaken dusdanige veranderingen, dat deze cellen in kwaadaardige tumorcellen veranderen.

Epidemiologie

Bronchuscarcinoom is de meest frequent voorkomende tumor bij de man en de tweede meest frequent voorkomende tumor bij de vrouw, na borstcarcinoom. Men ziet dat dit echter ook toeneemt bij vrouwen gezien een toenemend rookgedrag. Longkanker is de belangrijkste oorzaak van kankersterfte bij vrouwen in Europa (komt dus nog vóór borstkanker).

Oorzaken aandoening

Roken is in 90% van de gevallen de oorzaak van longkanker. Hoe meer, en hoe langer iemand rookt, des te groter is de kans op longkanker. Iedere sigaret die een patiënt rookt, vergroot de kans op longkanker. Met andere woorden: iedere sigaret die een patiënt minder rookt, verlaagt de kans op longkanker. Mensen die vaak in rokerige ruimtes verblijven, hebben een iets hogere kans op het krijgen van longkanker. Andere mensen met een verhoogd risico zijn mensen die in contact komen met stoffen als asbest (asbestose), koolteer of arseen.

Bronchuscarcinoom ontstaat in de longen zelf en is dus verschillend van longmetastasen (uitzaaiingen in de longen), waarbij een tumor (kwaadaardig gezwel) elders in het lichaam is ontstaan en uitgezaaid is naar de longen.

Symptomen

Soms heeft een patiënt geen symptomen en ontdekt een arts dit toevallig bij een röntgenfoto (radiografisch onderzoek) van de borstkas (RX-Thorax). Een patiënt presenteert zich verder mogelijk met prikkelhoest, hemoptoe (bloed uit de longen ophoesten) en retro-obstructieve pneumonie. Late symptomen omvatten thoracale pijn, dyspneu (moeilijk ademenen door afsluiting van een deel van de long), algemene zwakte en achteruitgang, vermagering en vermoeidheid.

Complicaties

Een patiënt met complicaties van bronchuscarcinoom presenteert zich met mogelijk heel wat symptomen en ziektebeelden:
  • Heesheid door aantasting van de nervus recurrens. De nervus recurrens loopt gedeeltelijk vlakbij de borstholte en gaat weer terug omhoog naar o.a. spieren voor de linkerstemband.
  • Dysfagie door slokdarmaantasting.
  • Stridor door aantasting van grote luchtwegen.
  • Diafragmaverlamming door aantasting van de nervus frenicus.
  • Vena cava superior-syndroom met gestuwde venen in de hals en borstkaswand (zwelling van hoofd, hals en armen door stuwing).
  • Pancoast-syndroom met krachtverlies van een arm; dat ontstaat door een longtop-tumor met aantasting van de zenuwplexus naar de arm, de plexus brachialis in de oksel.
  • Syndroom van Claude-Bernard-Horner door uitval van de orthosympathische bezenuwing van een oog; leidt tot miosis (vernauwde pupil), enoftalmie, ptosis (hangend ooglid) van het aangetaste ooglid.
  • Metastasen: bot, lever, hersenen, bijnieren, longen en pleura.
  • Syndroom van Pierre-Marie-Bamberger met pijnlijke zwelling van de extremiteiten.
  • Paraneoplastische ziektebeelden, vooral bij het oatcellcarcinoom:
    • secretie van ADH (dus: waterretentie!) met hyponatriëmie (laag natriumgehalte in het bloed);
    • secretie van PTH met hypercalcemie;
    • secretie van ACTH met Cushingsymptomen.

Diagnose

Speurhonden zijn in staat longkanker te ruiken. Dit is onderzocht in een Duits ziekenhuis. De adem van patiënten met longkanker bevat andere chemische stoffen dan de adem van gezonde patiënten. Een hond heeft een heel scherpe reukzin die dit verschil detecteert in een vroeg ziektestadium.

Met een CT-scan met lage stralingsdoses (LDCT) is de diagnose vroeger te stellen, waardoor de prognose verbetert. Dat leidt echter ook tot fout-positieve uitkomsten. Verdere onderzoeksinstrumenten omvatten een bronchoscopie met biopsie, een RX-thorax, sputumcytologie en eventueel een transthoracale punctiebiopsie van het longletsel.

Indeling bronchuscarcinoom

Om te kunnen beoordelen hoe uitgebreid een tumor is, maakt men gebruik van de TNM-indeling.
  • T: De arts controleert de tumor op aanwezigheid, grootte en plaats. Dit is onder te verdelen in stadium T1, T2, T3 of T4.
  • N: Zijn de nodili (lymfeknopen) aangetast? Dit valt onder te verdelen in N1 (aangedane klieren in het uitstroomgebied van de long), N2 (aangedane klieren in het gebied tussen de longen aan de kant van de tumor) en N3 (klieren elders die zijn aangedaan).
  • M: De arts zoekt naar eventuele uitzaaiingen in andere organen. Bij M0 bevinden zich geen uitzaaiingen in andere organen, bij M1 is dit wel het geval.

Om dit vast te stellen, doen artsen diverse onderzoeken: een CT-scan en/of NMR-Thorax, een mediastinoscopie (om de lokale klierstations te beoordelen), een CT- of NMR-scan van de hersenen en het abdomen (om metastasen te beoordelen) en een RX-Skelet en botscintigrafie (bij een vermoeden van botmetastasen).

Bij ruim 50% van de patiënten met verdenking op mediastinale lymfekliermetastasen bij longkanker is cervicale mediastinoscopie te vermijden door het gebruik van endobronchiale echografie met transbronchiale naaldaspiratie (longbiopsie). Dit onderzoek is de eerste keus bij de stadiëring van het mediastinum bij longcarcinoom, maar vervangt mediastinoscopie niet volledig.

Behandeling

Niet-oatcellcarcinoom (= niet-kleincellig/groot carcinoom)
Een heelkundige resectie met lobectomie of pneumectomie gebeurt bij ongeveer 30-35% van de patiënten indien het tumorstadium beperkt is tot stadium I, II, IIIA en bij een voldoende longfunctie. Ongeveer 60-65% van de patiënten krijgt palliatieve radiochemotherapie. Patiënten met een centraal gelegen NSCLC die een longparenchymsparende procedure ondergaan, hebben een lagere mortaliteit en betere overleving dan patiënten bij wie een pneumonectomie werd verricht.

Oatcellcarcinoom (= kleincellig carcinoom)
Bij kleincellige longkanker is de ziekte meestal zeer uitgebreid, waardoor chirurgisch ingrijpen nagenoeg altijd zinloos is. Heelkunde met adjuvante chemotherapie is zelden mogelijk. Soms krijgt de patiënt een combinatie tussen radiotherapie van de thorax en hersenen en chemotherapie.

Prognose

De prognose van bronchuscarcinoom is somber. De vijfjaarsoverleving bedraagt slechts 10%.

Terminologie

TermVerklaring
ACTH (afkorting)adrenocorticotrope hormoon: hypofysehormoon dat de werking van de bijnierschors beïnvloedt
ADH (afkorting)antidiuretisch hormoon
atelectase, atelectasisgebrekkige of geheel ontbreken van de ontplooiing van de longblaasjes
carina~ tracheae, de kraakbeenkam op de splitsing van de luchtpijp in de twee hoofdbronchi
hilairm.b.t. longsteel
ipsilateraalaan de zelfde zijde gelegen
mediastinoscopieinwendig kijkonderzoek van het mediastinum: ruimte tussen de borstkas tussen de twee longen
NSCLC: Non-small-cell lung carcinomacentraal gelegen niet-kleincellig longcarcinoom
nervus frenicus (phrenicus)middenrifzenuw
nervus recurrensteruglopende zenuw: dit is een aftakking van de nervus vagus
nervus vaguszesde kieuwboog, vierde-kieuwboogdeel van de tong
oatcellcarcinoomsnelgroeiend longcarcinoom met vroege hematogene en lymfogene metastasering
PancoastH. Amerikaans röntgenoloog (18751939); tumor van ~, kwaadaardig gezwel (bronchuscarcinoom of mesothelioom) in de longtop met neiging tot doorgroei in de omgeving en metastasering; syndroom van ~, pancoastsyndroom, brachialgie en syndroom van Horner ten gevolge van druk op de plexus brachialis resp. de halssympathicus door een pancoasttumor.
paraneoplastischmbt het ontstaan van ziekteverschijnselen die niet veroorzaakt zijn door de tumor zelf of zijn metastasen, maar door endocriene, metabole of tumor-antigene activiteit van kwaadaardige gezwellen; paraneoplasie veroorzaakt onder andere polycytemie, gynaecomastie, sommige dermatosen, tromboflebitis, trombose, eosinofilie, glomerulonefritis, myasthenie, paraproteïnemie en neurologische verschijnselen.
pleura pariëtalis, pariëtale pleurahet pleurablad dat tegen het inwendige van de borstwand ligt; borstvlies
pleura visceralis, viscerale pleuralongvlies: het pleurablad dat de longen bedekt
plexus brachialiszenuwvlecht voor de arm
PTH (afkorting)parathyroïdhormoon, parathyr(e)oïdaal hormoon: hormoon van de bijschildklieren; bevordert in de nieren de fosfaatuitscheiding en de terugresorptie van calcium; door directe invloed op het beenweefsel wordt calcium gemobiliseerd waardoor het calciumgehalte in het bloed verhoogt.
polycytemieongeremde aanmaak van rode bloedcellen: vermeerdering van de erytrocyten in het bloed met (meestal) gestegen hemoglobine en hematocriet en verschijnselen van hyperviscositeit
retro-obstructieve pneumonielongen zitten verstopt en wat achter de obstructie zit is ontstoken
spinocellulairmbt de cellen van het stratum spinosum (stekelcellenlaag) van de huid
stridorpiepend geluid bij de inademhaling
syndroom van Claude-Bernard-Hornermiosis, blefaroptose, enoftalmie en anhidrose bij verlamming van de halssympathicus
vena cava superiorbovenste holle ader

Lees verder

© 2016 - 2017 Miske, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Aandoeningen: longcarcinoom (longkanker)Klachten die passen bij een longcarcinoom (longkanker) zijn vaak klachten die in bij iedereen wel eens voorkomen. Het zi…
Longkanker (mesothelioma)Longkanker, in het Engels mesothelioma genoemd, kan een gevolg zijn van blootstelling aan asbest. Wat is asbest precies,…
Dieet kan longkanker voorkomenDieet kan longkanker voorkomenVitaminen en groene bladgroenten kunnen helpen longkanker te voorkomen bij huidige en voormalige rokers. De werking van…
Longkanker: oorzaken, verschijnselen en behandelingLongkanker: oorzaken, verschijnselen en behandelingLongkanker is een vorm van kanker die in meer dan 90% van de gevallen verband houden met zelf roken of passief meeroken…
Leven met kanker: LongkankerLeven met kanker: LongkankerOngeveer 11.000 mensen per jaar krijgen longkanker (cijfers gelden alleen voor Nederland). Bij mannen komt prostaatkanke…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: ClkerFreeVectorImages / Pixabay
  • Speurhonden ruiken longkanker. (2012, Februari 23). Opgeroepen op Maart 17, 2013, van Artsenkrant: http://www.artsenkrant.com/artikel/1619-speurhonden-ruiken-longkanker
  • Claessens, J. N., Maas, K. W., Kummer, A. J., & Schramel, F. M. (2012). Endobronchiale ultrasonografie met transbronchiale naaldaspiratie bij stadiëring van longcarcinomen. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 1-8.
  • Coëlho, Medisch zakwoordenboek, editie 2012
  • E., M. (2013, Februari 19). Longkanker belangrijkste oorzaak van kankersterfte bij vrouwen in 2015? Opgeroepen op Maart 17, 2013, van Artsenkrant: http://www.artsenkrant.com/artikel/5580-longkanker-belangrijkste-oorzaak-van-kankersterfte-bij-vrouwen-2015
  • Longkanker algemeen. (sd). Opgeroepen op Maart 17, 2013, van Longkankerinformatie: http://www.longkanker.info/longkanker-algemeen/longkanker-introductie.html
  • Mesothelioom - Hoe vaak komt het voor? (sd). Opgeroepen op April 22, 2013, van Stichting tegen kanker: http://www.kanker.be/mesothelioom
  • N., J. (2013, Februari 13). Opsporing van longkanker: cave overdiagnostiek. Opgeroepen op Maart 17, 2013, van Artsenkrant: Opsporing van longkanker: cave overdiagnostiek
  • Operaties bij longkanker. (sd). Opgeroepen op Maart 17, 2013, van Longkanker Informatiecentrum: http://www.longkanker.info/behandelingen/operaties.html
  • Versteegh, M. I., Smeenk, H. G., Annema, J., Wijers, O., Wijers, A., Wolterbeek, R., et al. (2012). Chirurgie bij patiënten met centraal gelegen niet-kleincellig longcarcinoom. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 1-7.

Reageer op het artikel "Bronchuscarcinoom: Longkanker"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Miske
Laatste update: 20-03-2017
Gepubliceerd: 16-02-2016
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Longaandoeningen
Bronnen en referenties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!