InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Rusteloze benen syndroom: symptomen, oorzaak en behandeling

Rusteloze benen syndroom: symptomen, oorzaak en behandeling

Rusteloze benen syndroom: symptomen, oorzaak en behandeling Rusteloze benen syndroom symptomen bestaan uit een onaangenaam, kriebelig gevoel in de onderbenen, gedurende enkele minuten tot uren. Dit gaat gepaard met motorische onrust, vooral 's avonds en 's nachts. Dit belemmert het inslapen en verstoort de nachtrust. Het rusteloze benen syndroom staat ook wel bekend als 'restless legs' of 'axietas tibiarum'. Het rusteloze benen syndroom staat in de medische literatuur ook wel bekend als het syndroom van Ekbom, genoemd naar de arts die dit het eerst beschreef in 1945. Het rusteloze benen syndroom is over het algemeen een levenslange aandoening waarvoor geen remedie is. Behandeling kan bestaan uit enkele zelfzorgmaatregelen en (voorschreven) medicijnen. Dit kan de klachten aanzienlijk verminderen, waardoor je beter slaapt en overdag beter functioneert.

Wat is het rusteloze benen syndroom?

Het rusteloze benen syndroom of restless legs syndroom (RLS) is een hinderlijke neurologische bewegingsstoornis. Het wordt gekarakteriseerd door kloppende, trekkende, kriebelende, of andere onaangename sensaties en gewaarwordingen in de benen. Dit gaat gepaard met motorische onrust, dat wil zeggen een oncontroleerbare, en soms overweldigende drang om te bewegen. Vooral 's avonds en 's nachts, wanneer je je ontspant en tot rust komt, zijn de klachten het hevigst en heb je last van bewegingsdrang. Het bewegen van de benen doet de klachten afnemen. Bij rusteloze benen slaag je er niet in om je benen stil te houden; de drang om te bewegen is onweerstaanbaar.

Rusteloze benen syndroom symptomen

Mensen met het rusteloze benen syndroom voelen een moeilijk te omschrijven kriebelig gevoel in de onderbenen, in het bijzonder bij het zitten of liggen, wat gepaard gaat met een onweerstaanbare drang om de ledematen te bewegen. Ofschoon de sensaties kunnen optreden aan één zijde van het lichaam, zijn ze meestal van invloed op beide zijden. Omdat het bewegen van de benen (of andere getroffen lichaamsdelen) de klachten verlichten, houden mensen met rusteloze benen vaak hun benen in beweging. Zij kunnen bijvoorbeeld voortdurend hun benen bewegen als ze zitten, en woelen en draaien in bed als ze liggen. Het bestaan van (niet pijnlijke) onwillekeurige schoppende bewegingen van de benen tijdens de slaap, wordt ook vaak gezien.

Beloop

Personen met rusteloze benen ervaren soms spontane verbetering van de klachten, wat enige tijd kan aanhouden voordat de symptomen opnieuw de kop opsteken. Deze remissies vinden meestal plaats in het begin van de aandoening. In het algemeen verergeren de symptomen mettertijd. Rusteloze benen heeft meestal een chronisch en progressief beloop, met uitzondering van rusteloze benen in de zwangerschap.

Rusteloze benen syndroom oorzaken

In veel gevallen is de exacte oorzaak van het rusteloze benen syndroom onbekend. Als er geen oorzaak kan worden gevonden, wordt het idiopatische of primaire rusteloze benen syndroom genoemd. Onderzoek heeft specifieke genen in verband gebracht met rusteloze benen en het kan familiair bepaald zijn. In deze gevallen openbaren de klachten zich meestal vóór je veertigste levensjaar.

Dopamine

Er is bewijs dat het rusteloze benen syndroom gerelateerd is aan een probleem met een deel van de hersenen genaamd de basale ganglia. De basale ganglia maakt gebruik van de neurotransmitter dopamine om vlotte en doelgerichte spieractiviteit en beweging voort te brengen. Wanneer zenuwcellen beschadigd raken, wordt de hoeveelheid dopamine in de hersenen verminderd, wat spierspasmen en onwillekeurige bewegingen veroorzaakt. Dopamineniveaus zijn van nature lager tegen het einde van de dag, wat kan verklaren waarom de symptomen van rusteloze benen syndroom vaak in de avond en tijdens de nacht verergeren.

Onderliggende gezondheidstoestand

Rusteloze benen is soms het gevolg van een onderliggende aandoening. Je kunt secundaire rusteloze benen syndroom ontwikkelen als je:
Rusteloze benen tijdens de zwangerschap / Bron: Greyerbaby / PixabayRusteloze benen tijdens de zwangerschap / Bron: Greyerbaby / Pixabay

Uitlokkende factoren

Er zijn een aantal triggers die niet het rusteloze benen syndroom veroorzaken, maar wel de symptomen kunnen verergeren. Deze omvatten medicijnen zoals sommige antidepressiva, antipsychotica, lithium (ter behandeling van bipolaire stoornis), calciumantagonisten (gebruikt bij de behandeling van hoge bloeddruk), sommige antihistaminica en
metoclopramide (wordt gebruikt om misselijkheid te verlichten). Andere mogelijke triggers zijn overmatig roken, cafeïne- of alcoholgebruik, overgewicht of obesitas, spanning en gebrek aan lichaamsbeweging.

Risicofactoren

Rusteloze benen kan zich ontwikkelen op elke leeftijd, zelfs tijdens de kindertijd. Het komt meer voor naarmate je ouder wordt en bij vrouwen wordt het vaker gezien dan bij mannen. Rusteloze benen syndroom is meestal niet gerelateerd aan een ernstige onderliggende medische aandoening. Toch kan rusteloze benen gepaard gaan met andere aandoeningen, zoals:
  • Perifere neuropathie: schade aan de zenuwen in je handen en voeten is soms te wijten aan chronische ziekten zoals diabetes en alcoholisme.
  • IJzertekort, hetgeen rusteloze benen kan veroorzaken of verergeren. Als je bekend bent met bloedingen uit maag of darmen of zware menstruaties hebt, dan kan er sprake zijn van ijzertekort.
  • Bij nierfalen kun je ook last krijgen van ijzertekort, vaak met bloedarmoede. Wanneer de nieren niet goed functioneren, kan ijzeropslag in je bloed problemen opleveren.

Diagnose en onderzoek

Er is geen specifieke test die het rusteloze benen syndroom kan aantonen. De vier basiscriteria voor de diagnose van de aandoening zijn:
  1. De klachten van rusteloze benen zijn 's nachts erger en (nagenoeg) afwezig in de ochtend;
  2. Een niet te bedwingen aandrang om de benen te bewegen (= rusteloze benen);
  3. Een onaangenaam, kriebelig gevoel in de onderbenen dat wordt veroorzaakt door rust, ontspanning, of slapen; en
  4. Rusteloze benen worden verlicht door te bewegen en de verlichting blijft aanhouden zolang je beweegt.

Ook reageert iemand met rusteloze benen goed op behandeling met dopamineagonisten.

Anamnese en lichamelijk onderzoek

Artsen baseren zich grotendeels op wat de patiënt aan klachten heeft. Een vraaggesprek (anamnese), waarbij de arts je medische voorgeschiedenis in ogenschouw neemt (en die van je familie), is de basis van het onderzoek. Bij rusteloze benen is er vaak een positieve familieanamnese. De arts zal vragen welke klachten je ervaart, wat de initiërende factoren zijn, wanneer de klachten afnemen of hoe ze worden verlicht, evenals de aanwezigheid of afwezigheid van symptomen gedurende de dag. Ook zal de arts bekijken welke medicijnen je gebruikt. Een neurologisch en lichamelijk onderzoek kan nuttig zijn.

Afname van bloed voor onderzoek bij rusteloze benen / Bron: Istock.com/JovanmandicAfname van bloed voor onderzoek bij rusteloze benen / Bron: Istock.com/Jovanmandic
Vervolgonderzoek
Laboratoriumtests kunnen worden uitgevoerd om andere aandoeningen uit te sluiten. Bloedonderzoek kan een ijzertekort en vitaminetekorten en andere medische aandoeningen geassocieerd met rusteloze benen aantonen. In sommige gevallen kunnen slaapstudies, zoals polysomnografie, zinvol zijn. Polysomnografie is een test die je hersengolven, hartslag, ademhaling en beenbewegingen gedurende een hele nacht registreert. Dergelijk onderzoek kan de aanwezigheid van andere oorzaken van verstoring van de slaap (bijvoorbeeld slaapapneu) achterhalen.

Differentiaal diagnose

Differentiaaldiagnostisch kan sprake zijn van nachtelijke kuitkrampen, claudicatio intermittens (etalagebenen), varicosis (de aanwezigheid van varices of spataderen), of perifere neuropathie (zenuwpijn).

Rusteloze benen syndroom behandeling

De behandeling van het rusteloze benen syndroom is gericht op het verbeteren van de klachten. Soms kunnen de klachten worden verminderd door het behandelen van een geassocieerde aandoening, zoals perifere neuropathie of diabetes.

Dopamineagonisten

Medicijnen die vaak worden voorgeschreven bij het rusteloze benen syndroom zijn onder meer dopamineagonisten.

Benzodiazepinen

Soms kunnen benzodiazepinen helpen bij personen die milde of intermitterende symptomen hebben, voor een meer rustgevende slaap. Benzodiazepinen mogen echter niet te lang worden gebruikt met het oog op verslaving.

Opioïden

Opioïden zoals codeïne, propoxyfeen, of oxycodon kunnen worden voorgeschreven om 's nachts de pijn te verminderen en het kan helpen om je te ontspannen bij meer ernstige symptomen. Bijwerkingen zijn duizeligheid, misselijkheid, verergering van slaapapneu, en het risico op verslaving.

Anti-epileptica

Anti-epileptica zoals gabapentine en pregabaline kunnen de sensorische stoornissen, sensaties en zenuwpijn verminderen. Duizeligheid, vermoeidheid en slaperigheid zijn mogelijke bijwerkingen.

IJzersupplementen

Het gebruik van ijzersupplementen wordt alleen aangeraden voor mensen met een laag ijzergehalte.

Leefstijlveranderingen en zelfzorgmaatregelen

Bepaalde veranderingen in levensstijl kunnen de symptomen bij personen met milde tot matige symptomen verlichten:
  • Vermindering van het gebruik van cafeïne, alcohol en tabak;
  • Zo nodig supplementen gebruiken om tekorten aan ijzer, foliumzuur, magnesium op te heffen;
    Beperk je alcoholgebruik bij rusteloze benen / Bron: Istock.com/karelnoppeBeperk je alcoholgebruik bij rusteloze benen / Bron: Istock.com/karelnoppe
  • Streef naar een regelmatig slaappatroon, waarbij je iedere dag (ook in het weekend) op dezelfde tijd naar bed gaat en opstaat; Regelmatige lichaamsbeweging;
  • Het 's avonds masseren of strekken van de beenspieren;
  • Het nemen van een warm bad (voor het slapengaan); en
  • Het toepassen van koude of warmte op de ledematen bij klachten.

Hoewel veel mensen enige verlichting kunnen vinden met bovenvermelde maatregelen, gebeurt het zelden dat je de klachten volledig de baas kunt worden.

Voedingstips voor mensen met rusteloze benen syndroom

Er zijn geen specifieke voedingsrichtlijnen voor mensen met rusteloze benen. Toch is het belangrijk om te bekijken of je dagelijks voldoende essentiële vitaminen en mineralen binnenkrijgt. Beperk de inname van calorierijke en bewerkte voedingsmiddelen met weinig of geen voedingswaarde.

IJzer en vitamine C

Sommige mensen met rusteloze benen hebben een tekort aan bepaalde vitaminen en mineralen. Als dat het geval is, kun je een aantal wijzigingen in je voedingspatroon aanbrengen of voedingssupplementen nemen. Bij een ijzertekort kun je proberen om meer ijzer binnen te krijgen. Neem in dat geval meer van deze ijzerrijke voedingsmiddelen:
  • donkergroene bladgroenten;
  • erwten;
    Paprika's bevatten veel vitamine C / Bron: Nikodem Nijaki / Wikimedia CommonsPaprika's bevatten veel vitamine C / Bron: Nikodem Nijaki / Wikimedia Commons
  • gedroogd fruit;
  • bonen;
  • rood vlees (met mate!); en
  • gevogelte en vis.

Vitamine C helpt om ijzer te absorberen. Vitamine C zit vooral in grapefruit, sinaasappels, mandarijnen, aardbeien, kiwi, meloenen, tomaten, paprika, broccoli en bladgroenten.

Prognose

Het rusteloze benen syndroom is over het algemeen een levenslange progressieve aandoening, die niet genezen kan worden. Middels behandeling kan je de ziekte onder controle krijgen en de klachten verminderen.

Lees verder

© 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Criteria voor rusteloze benen (Restless Legs Syndrome)Criteria voor rusteloze benen (Restless Legs Syndrome)Als je last hebt van rusteloze benen, is het aan de buitenkant niet zichtbaar. Het is lastig om uit te leggen, omdat je…
Rusteloze benen: Venoruton forte helptRusteloze benen: Venoruton forte helptRusteloze benen of Restless Legs is zo'n aandoening die niet tot gevaren voor de gezondheid leidt, maar die wel ontzette…
Wat is de oorzaak van rusteloze benen?Wat is de oorzaak van rusteloze benen?Volgens Wetenschappelijk onderzoek van de Vereniging Vlaamse Huisartsen zijn er ongeveer zo'n 5 tot 15 % mensen, zowel m…
Oplossing voor rusteloze benenOplossing voor rusteloze benenRusteloze benen zijn enorm vervelend en kunnen ervoor zorgen dat je niet goed in slaap kunt komen of verder kunt slapen.…
Wat kan je doen tegen het rustelozebenensyndroom of RBS?Wat kan je doen tegen het rustelozebenensyndroom of RBS?Het rustelozebenensyndroom of Restless Legs-syndrome kan je levenskwaliteit ernstig verstoren, zowel 's nachts als overd…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: DieterRobbins / Pixabay
  • Bestelsteunkousen.nl. Wat is het 'Restless Legs Syndroom'? https://www.bestelsteunkousen.nl/blogs/blog/wat-is-het-restless-legs-syndroom/ (ingezien op 11-3-2017)
  • Healthline. Everything You Need to Know About Restless Leg Syndrome (RLS). http://www.healthline.com/health/restless-leg-syndrome (ingezien op 17-3-2017)
  • PGD. Rusteloze benen syndroom. https://www.patient1.nl/encyclopedie/rusteloze-benen-syndroom (ingezien op 11-3-2017)
  • Mayo Clinic. Restless legs syndrome: Complications. http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/restless-legs-syndrome/basics/complications/con-20031101 (ingezien op 11-3-2017)
  • Merck Manual. Ziekte van Parkinson. http://www.merckmanual.nl/mmhenl/print/sec06/ch091/ch091d.html (ingezien op 11-3-2017)
  • Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Slaapproblemen en slaapmiddelen. Huisarts Wet 2014;57(7):352-61.
  • NHS. Restless legs syndrome - Causes. http://www.nhs.uk/Conditions/Restless-leg-syndrome/Pages/Causes.aspx (ingezien op 17-3-2017)
  • NIH. Restless Legs Syndrome Fact Sheet. https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Restless-Legs-Syndrome-Fact-Sheet (ingezien op 11-3-2017)
  • Prof. dr. R.O.B. Gans, prof. dr. P.E.Y. Van Schil, prof. dr. J.P. Vandenbroucke, prof. dr. C. van Weel (hoofdred.). Codex Medicus. Reed Business, Amsterdam, 13e geheel herziene en opnieuw bewerkte druk, 2009, tweede en derde oplage 2010 en 2012.
  • Afbeelding bron 1: Greyerbaby / Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Istock.com/Jovanmandic
  • Afbeelding bron 3: Istock.com/karelnoppe
  • Afbeelding bron 4: Nikodem Nijaki / Wikimedia Commons

Reageer op het artikel "Rusteloze benen syndroom: symptomen, oorzaak en behandeling"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 03-04-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 14
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!