Fantoompijn; de pijn die er niet 'hoort' te zijn

Fantoompijn is een vorm van pijn die bij een geamputeerd lichaamsdeel vandaan lijkt te komen. Fantoompijn komt vrij veel voor, rond de 70% van de mensen die een amputatie hebben ondergaan heeft er last van.

Oorzaken

Er zijn verschillende theorieën die de oorzaak van fantoompijn proberen te verklaren:

• Het hersengebied dat correspondeerde met het geamputeerde lichaamsdeel is nog actief. Af en toe (of in sommige gevallen chronisch) wordt dit hersengebied actief en dit wordt door de hersenen geïnterpreteerd alsof het betreffende lichaamsdeel er nog is, en pijn doet.
• Op de plaats waar de amputatie is gedaan zijn zenuwen doorgesneden. Deze zenuwen 'denken' dat ze nog steeds prikkels moeten doorgeven aan het lichaamsdeel waar ze bij hoorden.
• De mens heeft in zijn geheugen opgeslagen hoe het voelt als een bepaald lichaamsdeel pijn doet. Je herinnert je na de amputatie dan de oude pijn van toen het lichaamsdeel er nog was.

Voorkomendheid

Fantoompijn komt veel voor bij mensen die een amputatie hebben ondergaan. Ongeveer 70% van de patiënten heeft er last van. Met name direct na de amputatie hebben veel mensen last van fantoompijn. De pijn kan in de loop der jaren verdwijnen, maar één op de tien mensen blijft er lang, of zelfs altijd last van houden.

Hoe voelt het?

Fantoompijn wordt vaan omschreven als een stekende, brandende, prikkelende of tintelende pijn. Het verschilt erg per persoon hoe de pijn ervaren wordt en of de pijn chronisch is of af en toe op komt zetten.

Behandelmogelijkheden

• Medicijnen. Gewone pijnstillers hebben vaak geen effect, daarom wordt er soms gebruik gemaakt van medicijnen die oorspronkelijk op de markt zijn gebracht als antidepressivum. Deze medicijnen kunnen de pijn in sommige gevallen enigszins dempen.
• Spiegeltherapie. Het komt er bij deze behandeling op neer dat men de hersenen voor de gek probeert te houden, waardoor de pijn vermindert. Deze therapie kunnen mensen thuis, of met behulp van een fysiotherapeut uitvoeren.
• EMDR. Een psychologische behandeling die oorspronkelijk bedoeld was voor mensen met een posttraumatische stress-stoornis. De hersenen worden op zo'n manier gestimuleerd dat er een proces ontstaat van versnelde informatieverwerking. Dit kan het effect hebben dat de fantoompijn minder wordt.

Andere behandelmogelijkheden zijn onder andere acupunctuur en hypnose.