Hersenletsel (hersenschudding)

Hersenbeschadigingen kunnen het gevolg zijn van een verwonding, een gezwel in de hersenen of omringende botten en weefsels. Terwijl de schedel bescherming biedt tegen letsel van buitenaf, kunnen de hersenen ook beschadigd worden door de onbuigzame, beschermende botten. Bij een klein gezwel op de hersenen kan de schedel niet buitenwaarts uitzetten. Op die manier worden de hersenen zelf samengedrukt en treedt een beschadiging op.

Hersenletsel

Een slag op het hoofd of krachtige druk kunnen soms de hersenen beschadigen, want deze worden dan, ook al loopt de beschermende schedel geen enkel letsel op, door elkaar geschud en verwond. In zulke gevallen kan het gebied van de hersenen dat beschadigd is veel groter zijn dan het gedeelte van de schedel dat getroffen werd. Dit komt omdat soms, als een slag hard genoeg is op die plek om de hersenen binnen de schedel te doen schudden en ook het hersengedeelte er tegenover dat eveneens tegen de schedel botst. De als gevolg hiervan ontstane zwelling van hersenweefsels kan symptomen veroorzaken, omdat de uitzetting in buitenwaartse richting door de starre begrenzingen van de schedel wordt tegengewerkt. Is de schedel wél gescheurd, dan is de waarschijnlijkheid van hersenletsel veel groter. De omvang van het letsel en de vraag of dit tijdelijk of blijvend zal zijn, hangen af van de aard en de kracht van de beschadiging.

Wat zijn de verschijnselen?

De symptomen hangen af van de plaats waar de slag aankwam en hoe krachtig deze was. In het algemeen wordt echter een gering letsel bijna onmiddellijk door hoofdpijn gevolgd. Een eenvoudige hoofdpijn die binnen een dag of 2 weer verdwijnt, duidt op een snel herstel van hersenweefsels - bijna altijd - op een volledig herstel. Een ernstiger letsel veroorzaakt meestal onmiddellijke bewusteloosheid, die misschien maar enkele seconden duurt of anders weken kan aanhouden (waarbij van de lijder wordt gezegd dat hij of zij 'in coma ligt'). Wie gedurende korte tijd bewusteloos is geslagen, is altijd duizelig en verward als hij of zij weer tot bewustzijn komt. Er kan ook sprake zijn van geheugenverlies (amnesie), hoofdpijn, mentale vergissingen, spierzwakte of verlamming (met inbegrip van moeilijkheden bij het spreken). Dergelijke symptomen plegen geleidelijk te verdwijnen naar mate het herstel vordert, maar in uitzonderlijk ernstige gevallen kan er een restschade overblijven, die leidt tot blijvende lichamelijke of psychische problemen, zoals verlamming, abnormale prikkelbaarheid, depressie of een verminderde mentale levendigheid.

Hoe vaak komt het voor?

In een mormaal jaar komt 1 op de 500 mensen in een ziekenhuis te liggen wegens hoofdwonden die mogelijk met hersenbeschadiging gepaard gaan. Bij ongeveer 1 op de 100 gevallen is de beschadiging ernstig genoeg om tot blijvende geestelijke of lichamelijke invaliditeit te leiden. De verwondingen worden heel vaak veroorzaakt door verkeersongeluken (vooral van jonge motorrijders), bedrijfsongevallen, het maken van een val, vechtpartijen, ontploffingen of schotwonden.

Wat zijn de risico's?

Door een ernstige hoofdwond kunnen een of meer bloedvaten scheuren met als gevolg een subarachnoïdale, subdurale of extradurale bloeding. Het kan gebeuren dat de symptomen van een bloeding pas aan het licht treden uren, dagen of zelfs weken nadat zij veroorzaakt werden. Bij een schedelfractuur bestaat nog een extra gevaar. Via de breuk kunnen micro-organismen het hersenweefsel binnendringen, dit infecteren en zo meningitis veroorzaken. Tot slot bestaat er nog een mogelijkheid dat een blijvende hersenbeschadiging als gevolg van ernstig letsel soms toevallen of convulsies (zie epilepsie) kan teweegbrengen.

Wat moet je doen?

Als je ziet dat iemand het bewustzijn verliest als gevolg van een letsel, hou je dan aan de instructies voor eerste hulp en laat onmiddellijk een dokter komen. Een slachtoffer dat het bewustzijn niet verliest maar wel de andere symptomen van hersenletsel vertoont, moet zo spoedig mogelijk naar de dokter. Als je zelf het slachtoffer bent en zich niet precies herinnert wat er gebeurd is, kan het raadzaam zijn als iemand die het ongeval heeft gezien, je naar de dokter kan vergezellen om hem te beschrijven wat er is voorgevallen. Als iemand zonder enig aanwijsbare oorzaak hoofdpijn krijgt en zich zwak of geestelijk verward begint te voelen, laat hij dan de voorbije dagen nog eens de revue passeren. Heeft hij onlangs zijn hoofd gestoten of een licht ongeval gehad? In alle gevallen moet men de dokter raadplegen. Afhankelijk van de ernst van de symptomen en de uitslag van de eigen waarnemingen van de dokter kan het noodzakelijk zijn in het ziekenhuis diagnostische onderzoekingen te verrichten om de omvang van de beschadiging te leren kennen. De eerste test zal zeker een of meer röntgenfoto's van e schedel zijn, om een mogelijke schedelbreuk te ontdekken. Vervolgens kan men de patiënt - vooral als de symptomen aanhouden - een gecomputeriseerde hersenscan (die we kennen als CAT scan) laten ondergaan en mogelijk ook arteriogram, om te zien of er misschien een bloedvat is gescheurd.

Hoe is de behandeling?

Wat je zelf kunt doen: Er bestaan verschillende geneesmiddelen die milde symptomen van een hersenletsel kunnen bestrijden - analgetica bijvoorbeeld tegen de pijn en sedativa tegen de verwardheid. Zij mogen echter nooit, tenzij een dokter is geraadpleegd, worden gebruikt door iemand die bewusteloos is geslagen. Als je een tamelijk harde klap op het hoofd hebt gehad, kan je dokter je 1 of 2 nachten voor observatie in het ziekenhuis houden voor het geval zich complicaties mochten voordoen. De meeste lichte letsels genezen echter vanzelf. Na een klein ongeval moeten 2 of 3 dagen rust voldoende zijn.

Wat de arts doet: Een bewusteloze moet naar een ziekenhuis waar professionele hulp van het allergrootste belang is. Er kan via een druppelinfuus een steroïde worden toegediend om de ontsteking te verminderen. Bij een schedelfractuur kan een operatieve ingreep noodzakelijk zijn om de botfragmenten weer op hun plaats te brengen.

Hoe zijn de vooruitzichten op de lange duur?

Na een ernstig hersenletsel duurt het doorgaans lang voordat je er weer helemaal bovenop bent, maar de kansen op een volledig herstel zijn vrij groot. In weinig gevallen houdt de lijder er iets aan over in de vorm van een enigszins onduidelijke spraak of spierzwakte in een arm of been. Voor die mensen is het belangrijk dat hun tijdens hun herstel door familie en vrienden veel moed wordt ingesproken. Velen van hen zullen ook fysiotherapie nodig hebben om hun verlamming, spierzwakte of hun ontregelde coördinatie te boven te komen.

De CAT scan

De CAT (computerized axial tomography = computertomografie of tomografisch onderzoek van de schedelinhoud) scanner maakt het mogelijk speciale röntgenfoto's te maken van bepaalde delen van het lichaam, zoals de hersenen, die op de traditionele röntgenschermen geen duidelijk beeld te zien geven. Ten behoeve van een CAT scan van de hersenen wordt je op een beweegbare tafel gelegd met je hoofd in het toestel. Vanuit vele hoeken worden röntgenfoto's gemaakt om een tweedimensionale 'schijf' (bijv. van de hersenen) te maken. Het is van belang dat je stil ligt zodat de foto's niet wazig worden. De hele procedure is pijnloos. © 2009 - 2010 Rozanne, gepubliceerd in Aandoeningen (Mens en Gezondheid) op 28-07-2009, laatst gewijzigd op 03-12-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Rozanne is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Hersenschudding herkennen bij kinderen: Tijdens het spelen of door onoplettendheid komt het vaak voor dat kinderen vallen. Meestal is er niets aan de hand. Ze staan weer op en gaan verder met hun spel. Maar…
• Kinderen en hersenschudding: Kinderen rennen doorgaans redelijk onbesuisd door het leven. Een goede val hier en daar is dan ook vrijwel onvermijdelijk, hoe goed u ook oplet. Meestal kunt u de gevolgen af met…
• Niet Aangeboren Hersenletsel (N.A.H): Niet aangeboren hersenletsel (NAH) is de verzamel naam voor alle typen hersenbeschadiging die niet voor, tijdens of vlak na de geboorte zijn ontstaan. In dit artikel wor…
• Hersenkneuzing, wat zijn de verschijnselen?: Bij een hersenkneuzing, officieel contusio cerebri genaamd, is het weefsel van de hersenen beschadigd. Een hersenkneuzing is daarom niet hetzelfde als een hersens…
• Een hersentumor: Of een buitensporige of abnormale weefselgroei in de hersenen nu goed- of kwaadaardig is, het blijft altijd een ernstige zaak. Dit komt omdat de beschermende botten van de schedel het elke s…

Bronnen en/of referenties

• Medisch gezondheids boek; ISBN 9021000067