InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Anuskanker (anale kanker): knobbel of gezwel bij anus & pijn

Anuskanker (anale kanker): knobbel of gezwel bij anus & pijn

Anuskanker (anale kanker): knobbel of gezwel bij anus & pijn Anuskanker is een relatief zeldzaam voorkomende kwaadaardige tumor. Anuskanker is kanker in het gebied van de anus of de huid daar vlak omheen. De anus is gelegen aan het einde van het maag-darmstelsel. Door de anus verlaat de ontlasting het lichaam. De anus bestaat deels uit twee ringachtige spieren: sluitspieren. Er is een uitwendige sluitspier, die willekeurig kan worden bediend, en een inwendige sluitspier die onwillekeurig is. Kanker van de anus komt slechts sporadisch voor. Bloeden uit de anus, jeuk in de anusstreek, frequente aandrang zich te ontlasten (poepen) en een knobbel, bobbel of een gezwel in de buurt van de anus, zijn de symptomen van anuskanker. Een klein knobbeltje bij anus kan echter ook wijzen op een andere oorzaak, zoals een aambei of een anale trombose.

Anale kanker


Wat is anuskanker of anale kanker?

Anuskanker is een ziekte waarbij kwaadaardige (kanker)cellen in het weefsel van de anus –of in het anale kanaal, dat is de verbinding tussen endeldarm en anus– groeien. De huid rond de buitenkant van de anus wordt het peri-anale gebied genoemd. Tumoren op dit gebied zijn huidtumoren en geen anale kanker. Anuskanker mag ook niet verward worden met rectumkanker (kanker in de endeldarm), alhoewel de symptomen erg op elkaar kunnen lijken. Anuskanker komt niet vaak voor. De incidentie is 4-7 op 1.000.000. De incidentie bij vrouwen en jonge homoseksuele mannen neemt toe.[1]

De medische benaming van anuskanker is anuscarcinoom. Andere benamingen van anuskanker zijn:
  • anale kanker;
  • anaal gezwel;
  • anusgezwel;
  • anale tumor;
  • anustumor;
  • gezwel van de anus;
  • gezwel van de aars;
  • kanker van de aars;
  • kanker van de anus; en
  • tumor van de anus.

Het onderhavige artikel spreekt van 'anuskanker'.

Vóórkomen anuskanker

Over de periode 1989-2006 is er in Nederland een verdubbeling van de incidentie van anuskanker te zien van 71 naar 149 nieuwe patiënten per jaar.[2] Dat blijkt uit cijfers van de landelijke kankerregistratie. In het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde noemen medici de snelle toename, die zich bij zowel mannen als vrouwen voordoet, indrukwekkend. Uit onderzoek van het AMC in Amsterdam blijkt dat het aantal gevallen van anuskanker vooral onder homoseksuele mannen met hiv is gestegen. Anuskanker is een gevolg van een besmetting met het seksueel overdraagbare humaan papillomavirus en uit onderzoek blijkt dat een meerderheid van de mannen die seks hebben met mannen (MSM) en besmet zijn met hiv, een voorstadium van anuskanker heeft. Dit kan op een gegeven ogenblik leiden tot anuskanker en behandeling ervan wordt dan ook aanbevolen. Volgens onderzoek is het aantal gevallen van anuskanker toegenomen sinds hiv een chronische ziekte is geworden. Een infectie met het humaan papillomavirus wordt meestal door het immuunsysteem van het lichaam bestreden, maar bij mensen met hiv is de afweer verzwakt.[3]

Risicofactoren anuskanker

De factoren die in de literatuur genoemd worden die de kans op het ontwikkelen van anuskanker vergroten, zijn:
  • >50 jaar met een piek tussen 58-64 jaar;
  • besmetting met het humaan papillomavirus (HPV);
  • veel wisselende seksuele partners;
  • anaal geslachtsverkeer (anale seks);[4]
  • frequente anale irritatie, roodheid, zwelling en pijn;
  • anale fistels;
  • roken.

N.B.: Ten minste 90% van alle gevallen van anuskanker wordt in verband gebracht met het humaan papillomavirus. De belangrijkste risicofactor voor het ontstaan van anuskanker is een persisterende infectie met het humaan papillomavirus

Klachten en symptomen van anuskanker

De mogelijke symptomen van anuskanker zijn:
  • bloeden uit de anus - (helderrood) bloed op het wc-papier en de ontlasting;
  • een knobbel, bobbel of een gezwel in de buurt van de anus (niet te verwarren met aambeien);
  • pijn of irritatie of een vervelend gevoel in of bij de anus;
  • jeuk of afscheiding uit de anus;
  • verandering in het ontlastingspatroon, verandering van de stoelgang: frequente aandrang zich te ontlasten en soms afwisselend verstopping (obstipatie/constipatie) en diarree.

De symptomen worden nogal eens toegeschreven aan aambeien, aangezien deze aandoening min of meer dezelfde symptomen kan geven.

CT-scan / Bron: IStock.com/Pavel Losevsky
CT-scan / Bron: IStock.com/Pavel Losevsky

Anuskanker diagnose

Met een gehandschoende vinger die is voorzien van een glijmiddel, zal de huisarts de anus en het onderste deel van de endeldarm onderzoeken op onregelmatigheden. Dit onderzoek wordt 'rectaal toucher' genoemd. Als de arts iets afwijkends meent te constateren, dan wordt de persoon doorverwezen naar het ziekenhuis voor verder onderzoek. Er kan biopsie worden verricht, dat is microscopisch onderzoek van een (verdacht) stukje weefsel uit de anus. In geval anuskanker wordt vastgesteld, zal nader onderzoek plaatsvinden naar eventuele verspreiding van de kanker in het lichaam. Dit kan plaatsvinden door bloedonderzoek en/of een CT- of MRI-scan.

Stadiëring anuskanker

De volgende stadia worden gebruikt voor anuskanker:

FaseBeschrijving
0In deze fase zijn er abnormale cellen aanwezig in de binnenste bekleding van de anus. Dit is het voorstadium van anuskanker. Het vooruitzicht (prognose) is goed.
IWanneer een tumor klein is (kleiner of gelijk aan 2 cm) en er geen sprake is van uitzaaiing. De vooruitzichten zijn goed. Wanneer anuskanker in dit stadium wordt ontdekt is de kans op genezing groot.
IIDe tumor is groter dan 2 centimeter.
IIIaDe tumor kan elke afmeting hebben en heeft zich verspreid naar lymfklieren in de buurt van de endeldarm, of nabijgelegen organen, zoals de vagina, urethra (plasbuis) en blaas.
IIIbDe tumor kan elk formaat hebben en heeft zich verspreid naar nabijgelegen organen en regionale lymfklieren.
IVDe kanker heeft zich verspreid naar andere (meer afgelegen) delen van het lichaam.

Behandeling anuskanker

Welke behandeling zal worden ingezet, zal voornamelijk afhangen van de volgende drie factoren:
  • het stadium van de kanker (zijn er uitzaaiingen?).
  • de plaats van de tumor.
  • of er sprake is van een recidief.

Er zijn verschillende behandelingen mogelijk voor patiënten met anuskanker. De standaardbehandelingen zijn radiotherapie (bestraling van kankercellen), chemotherapie en een operatie. Bij een chirurgische ingreep zal de tumor uit de anus worden weggesneden samen met een deel van het gezonde weefsel eromheen.

Bij de meerderheid van de patiënten vindt behandeling plaats met radiotherapie. Als de tumor groot is, wordt de bestraling vaak gecombineerd met chemotherapie. Chemotherapie en radiotherapie versterken elkaar in hun werking tegen kanker. In ongeveer tweederde van de gevallen slinkt (verdwijnt) de tumor en is een operatieve ingreep niet nodig. Wanneer de tumor na deze behandeling niet volledig verdwenen is, of wanneer er sprake is van een recidief, dan zal men overgaan tot een operatie. Bij een chirurgische ingreep waarbij de anus en (een deel van) de endeldarm worden verwijderd, zal een stoma worden aangebracht.

Bij uitzaaiing naar andere delen van het lichaam, is de prognose ongunstig en zal ingezet worden op palliatieve behandeling, dat wil zeggen het verlichten van de symptomen en het verbeteren of instandhouden van de kwaliteit van leven.

Prognose en levensverwachting anuskanker

De prognose van anuskanker is afhankelijk van wanneer de diagnose wordt gesteld, dus in welke stadium de anuskanker is. Anuskanker is goed te behandelen als het vroegtijdig wordt vastgesteld. De algehele vijfjaarsoverleving na de diagnose van anuskanker is 66%. Voor mensen die zijn gediagnosticeerd met fase 1 en 2 anuskanker is de vijfjaarsoverleving meer dan 80%. Als de kanker is uitgezaaid naar de lymfeklieren of nabijgelegen lichaamsstructuren, zoals de blaas (fase 3), dan is de vijfjaarsoverleving 60 tot 80%. Helaas zijn de vooruitzichten veel slechter als de kanker zich heeft verspreid naar verder gelegen organen (fase 4). In deze situatie is de vijfjaarsoverleving slechts 10%.[5] Bedenk wel dat deze cijfers zijn gebaseerd op patiënten die jaren geleden een behandeling ondergingen. de ontwikkelingen staan niet stil. Behandelingen op het gebied van kanker verbeteren mettertijd en dat is uiteraard ook van invloed op de prognose en levensverwachting.

Anuskanker treft meer homoseksuele mannen
Het aantal gevallen van anuskanker is de afgelopen twee decennia flink toegenomen. De ziekte neemt vooral toe onder homoseksuele mannen met hiv. Dat blijkt uit onderzoek van het AMC in Amsterdam. De resultaten hiervan kwamen werden op 7 maart 2014 naar buiten gebracht. De ziekte is een gevolg van een besmetting met het seksueel overdraagbare humaan papillomavirus (HPV) dat bij vrouwen baarmoederhalskanker veroorzaakt.

Uit het onderzoek blijkt dat een meerderheid van de mannen die seks hebben met mannen die besmet zijn met hiv, een voorstadium van anuskanker heeft. Bij 30 tot 50 procent van deze groep mannen gaat het om een matig tot ernstig voorstadium. Een voorstadium kan leiden tot anuskanker; behandeling ervan wordt wel aanbevolen. Het aantal gevallen van anuskanker is toegenomen sinds hiv een chronische ziekte is geworden. Een HPV-infectie wordt meestal door het immuunsysteem van het lichaam bestreden. Bij hiv-patiënten is de afweer verzwakt, waardoor ze een groter risico lopen anuskanker of een voorstadium ervan te ontwikkelen.

Anuskanker ontstaat, net al bij baarmoederhalskanker, door een besmetting met het humaan papillomavirus (HPV). Daaraan gaat een voorstadium vooraf waarbij slijmvlies- of huidafwijkingen optreden bij de anus: artsen spreken dan van anale intraepitheliale neoplasie of AIN. De meerderheid van de homoseksuele mannen met HIV heeft AIN. Tussen de 30 tot 50 procent heeft het matig tot ernstige type. Er gaan steeds vaker stemmen op om homoseksuele mannen met HIV te screenen op AIN om anuskanker te voorkomen. De beste behandeling van het voorstadium van AIN is het wegbranden van het aangetaste weefsel. Dat heeft meer succes dan het gebruik van crèmes. (Bron: AMC Magazine, 07-03-2014.)

Noten:
  1. http://www.oncoline.nl/index.php?pagina=/richtlijn/item/pagina.php&richtlijn_id=246
  2. Lieke de Kwant. 'Screen homo’s met hiv op anuskanker'. 7 maart 2014, http://medischcontact.artsennet.nl/Actueel/Nieuws/Nieuwsartikel/142768/Screen-homos-met-hiv-op-anuskanker.htm
  3. Anneke van Lieshout en Apollo Pronk. Steeds meer anuscarcinoom in Nederland. Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A1163
  4. Onderzoek uit 1998 laat zien dat anuskanker tien keer zoveel meer voorkomt onder homoseksuele mannen dan onder heteroseksuele mannen. James Goedert, et al., for the AIDS-Cancer Match Study Group, "Spectrum of AIDS-associated malignant disorders," The Lancet, 351: 1833-1839, p. 1836 (June 20, 1998). Besmetting met HIV vergroot het risico nog eens. Het gebruik van een condoom kan infectie met HPV niet volledig voorkomen.
  5. What is anal cancer? www.webmd.com/cancer/what-is-anal-cancer (voor de laatste keer geraadpleegd op 28-03-2015)

Lees verder

© 2009 - 2016 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Knobbeltje bij mijn anus, wat kan het zijn?Knobbeltje bij mijn anus, wat kan het zijn?Het uiteinde van de endeldarm bestaat uit een sluitspier ook wel de anus genoemd. Deze spier zorgt ervoor dat de ontlast…
Humaan papillomavirus en risico (genitale) kanker (HPV)Humaan papillomavirus en risico (genitale) kanker (HPV)Het Humaan Papillomavirus (HPV) is een groep van meer dan 100 aan elkaar verwante virussen. Genitale HPV-infecties komen…
Pijn aan anus: wat zijn de oorzaken van anale pijn?Pijn aan anus: wat zijn de oorzaken van anale pijn?Pijn aan de anus of pijn in het anale gebied komt relatief vaak voor. Pijn in de anus varieert in intensiteit. Gezien de…
Symptomen anale klachten: pijn, jeuk en afscheiding anusSymptomen anale klachten: pijn, jeuk en afscheiding anusIn dit artikel wordt onder anale klachten pijn, jeuk, afscheiding en een door een persoon gevoelde afwijking in en rondo…
Kanker: de eerste symptomenHet is erg belangrijk dat kanker in een vroeg stadium wordt ontdekt. De overlevingskansen zijn immers veel groter als de…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Elionas2 / Pixabay
  • Anneke van Lieshout en Apollo Pronk. Steeds meer anuscarcinoom in Nederland. Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A1163
  • C. van Heycop ten Ham, H.J.C. Hendriks, J.H. in de Bosch, J.H.M. Schormans, J.W. van der Krans (redactie): Basisboek Pathologie, ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen, eerste druk, tweede oplage, 2000, p. 279.
  • Dr. Jannes J.E. van Everdingen (hoofdredactie): Het medisch handboek; Kosmos-Z&K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, vijfde volledig herziene druk 2006.
  • http://www.medicinenet.com/anal_cancer/index.htm
  • http://www.gezondheidsplein.nl/symptomenchecker/1015/pijn-rond-anus-aars-of-in-endeldarm.html
  • http://www.oncoline.nl/index.php?pagina=/richtlijn/item/pagina.php&richtlijn_id=246
  • James Goedert, et al., for the AIDS-Cancer Match Study Group, "Spectrum of AIDS-associated malignant disorders," The Lancet, 351: 1833-1839, p. 1836 (June 20, 1998).
  • Lieke de Kwant. 'Screen homo’s met hiv op anuskanker'. 7 maart 2014, http://medischcontact.artsennet.nl/Actueel/Nieuws/Nieuwsartikel/142768/Screen-homos-met-hiv-op-anuskanker.htm
  • Sense: voor al je vragen over seks (artikel Anale seks)
  • What is anal cancer? www.webmd.com/cancer/what-is-anal-cancer (voor de laatste keer geraadpleegd op 28-03-2015)
  • Afbeelding bron 1: IStock.com/Pavel Losevsky

Reageer op het artikel "Anuskanker (anale kanker): knobbel of gezwel bij anus & pijn"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reactie

Joke Griffioen, 18-01-2013 01:38 #1
Mijn man is op 9 oktober geopereerd aan een fistel. Er is weefsel op kweek gezet, en dat bleek kwaadaardig te zijn. Vervolgens is er besloten om het een vervolgoperatie te laten ondergaan, om (zoals de arts zei, iets meer weefsel weg te halen) De operatie zal pas op 12 februari gedaan worden. Maar…
Mijn man heeft al geruime tijd ook last van erectieproblemen, waarvoor hij zeker niet van plan is ermee naar de dokter toe te gaan.
Er is geen mri scan of iets dergelijks gedaan. Nu is mijn vraag, is het raadzaam om de arts z.s.m. in te lichten over deze erectieproblemen? Ik ben erg ongerust dat er wellicht ook kwaadaardige cellen bij zijn prostaat zouden kunnen zijn. Met zijn Fistel problemen loopt hij al vanaf 2003 bij de huisarts en kreeg alleen maar zalfjes voor geschreven en ze heeft hem nooit door gestuurd naar de specialist.

Kunt u mij advies geven wat het beste te doen? De operatie kan alleen maar op 12 februari plaats vinden, terwijl ik dat te lang vind duren. De uitslag "kwaadaardig" heeft hij namelijk al 1 week voor de kerst gekregen.

Hoop op uw spoedige reactie, groeten Joke Griffioen

Infoteur: Tartuffel
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Anus aandoeningen
Bronnen en referenties: 12
Reacties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!