Mond (tong) aandoeningen: aften/zweertjes/ontsteking/ (pijn)

Mond, tong aandoeningen: aften, zweertjes, ontsteking, (pijn). In de mond begint de spijsvertering. In de mond zitten speekselklieren en door het eten te kauwen met de kiezen en het te mengen met behulp van de tong met speeksel, begint de vertering van het voedsel. Door de substantie door te slikken, komt het in de slokdarm terecht. Via spierbewegingen wordt het naar de maag geleid. Mond, tong en slokdarm staan voortdurend bloot aan allerlei (ziekmakende) deeltjes in het voedsel en de lucht.

'Mondaandoeningen en tongaandoeningen: aften/zweertjes/ontsteking/kanker (pijn) mond en tong'

We bespreken de volgende mondaandoeningen en tongaandoeningen:

• 1.1 Aften: pijnlijke zweertjes van het mondslijmvlies
• 1.2 Kleine aften en grote aften
• 1.3 Oorzaken en uitlokkende factoren
• 1.4 Behandeling van aften
• 2.1 Stomatitis: ontsteking van het slijmvlies in de mond
• 2.2 Symptomen en klachten van stomatitis
• 2.3 Behandeling van stomatitis
• 3.1 Glossitis: ontsteking van de tong
• 3.2 Symptomen van glossitis
• 3.3 Behandeling van glossitis

1.1 Aften: pijnlijke zweertjes van het mondslijmvlies

Iedereen heeft wel eens last gehad van een afte in de mond. Ongeveer 20% van de bevolking wordt op gezette tijden geplaagd door een afte of mondzweertje. Vaak genezen ze na één tot twee weken spontaan. Het zijn grijswitte, ondiepe puntjes met een rode rand. Er wordt onderscheid gemaakt tussen kleine en grote aften.

1.2 Kleine aften en grote aften

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen grote en kleine aften.

• Kleine aften komen in ongeveer 90% van alle gevallen voor. De zweertjes zijn >1 cm, zijn een beetje pijnlijk en genezen normaliter op spontane wijze binnen 1-2 weken zonder littekenvorming. Deze aften komen vaak terug.

• Grote aften zijn ernstiger en komen bij ongeveer 10% van alle gevallen voor. Ze zien er hetzelfde uit, doch ze zijn groter en dieper. Ze genezen slechts langzaam in een periode van circa 10-30 dagen en ze laten een litteken achter. Deze grote aften kunnen gepaard gaan met veel pijn, koorts, opgezette lymfklieren en een gevoel van algemene malaise. Soms verschijnen er bij deze patiënten ook aften op de geslachtsorganen (bij mannen: penis, scrotum; bij vrouwen: schaamlippen, vagina) of rond de anus.

1.3 Oorzaken en uitlokkende factoren

De oorzaak van aften is nochtans onbekend. Wel komen ze vaak voor bij mensen die (over)vermoeid of een verminderde weerstand hebben door ziekte. Ze kunnen ook voorkomen bij vrouwen voorafgaande aan de menstruatie. Er worden de volgende mogelijke uitlokkende factoren onderscheiden:

• beschadiging van het mondslijmvlies door bepaald voedsel of tanden poetsen;
• emotionele stress en spanning;
• hormonale factoren samenhangende met de menstruatie cyclus van de vrouw;
• virussen en bacteriën;
• erfelijke factoren, in sommige families komen aften vaker voor;
• overgevoeligheid voor bepaalde voedingsmiddelen, conserveermiddelen en kleurstoffen;
• geneesmiddelen, bijvoorbeeld door medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken.

Grote aften kunnen samenhangen met de ziekte van Behçet, bloedziekten door gebrek aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur, ingewandsaandoeningen zoals de ziekte van Crohn en coeliakie (overgevoeligheid voor gluten), colitis ulcerosa, alsook auto-immuunziekten.

1.4 Behandeling van aften

De behandeling bestaat door de uitlokkende factor op te sporen en te neutraliseren. In 90% van de gevallen zal de oorzaak niet te achterhalen zijn. Zij moeten zich tevreden stellen met symptomatische therapie. Er zijn mondspoelingen, gels en zalven te krijgen.

2.1 Stomatitis: ontsteking van het slijmvlies in de mond

Een algemene ontsteking van de mondslijmvliezen inclusief de tong, is een pijnlijke ontsteking die gewoonlijk wordt veroorzaakt door een infectie. Als de tong ontstoken is, dan wordt dit glossitis (zie hieronder) genoemd. Ontstoken tandvlees heet ginggivitis. Stomatitis duurt doorgaans kort en is meestal niet zo ernstig. De meest gebruikelijke oorzaken zijn:

• slechte mondverzorging;
• slecht passend gebit;
• cariës of tandbederf;
• xerostomie (droge mond, meestal veroorzaakt door een af­name van de speekselproductie);
• slechte algemeen lichamelijke conditie of toestand;
• slechte voeding, of een gebrek aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur in het dieet;
• infecties (viraal, bacterieel, schimmelinfectie);
• ontsteking van het tandvlees (gingivitis/parodontitis);
• Sjögren Syndroom (SS), een ziekte waarbij de traan- en speekselklieren chronisch ontstoken zijn;
• als gevolg van sommige medicijnen zoals antibiotica of bij het inhaleren van steroïden tegen astma.

2.2 Symptomen en klachten van stomatitis

De symptomen en verschijnselen zijn:

• pijn, irritatie of branderig gevoel in de mond of keel, die kan verergeren bij eten, drinken en spreken;
• slechte adem (uit de mond stinken);
• soms aften;
• toegenomen gevoeligheid voor de temperatuur van eten en drinken en voor zure of gekruide spijzen en dranken;
• smaakveranderingen (eten en drinken smaakt anders dan normaal);
• droge mond;
• taai of plakkerig speeksel;
• snel bloedend tandvlees
• in ernstige gevallen koorts.

In geval van tandvleesontsteking kan het tandvlees pijnlijk zijn en gaan bloeden bij poetsen.

2.3 Behandeling van stomatitis

Naast het verlichten van de pijnklachten, is behandeling van de onderliggende oorzaak geboden. Een infectie kan met antibiotica bestreden worden. Virusinfecties verdwijnen meestaal spontaan. De huisarts kan ook antivirale middelen voorschrijven. Voorlichting over goede mondverzorging kan ook tot de behandeling horen. Het is verstandig minimaal viermaal per dag minimaal 20 seconden 20 ml zoutoplossing door de mond laten gaan (spoelen).

3.1 Glossitis: ontsteking van de tong

Bij glossitis raakt de tong ontstoken waardoor deze glad en rood wordt en opzwelt. Het is doorgaans en tijdelijke aandoening die meestal vrij snel geneest. Doordat de tong gewoonlijk opzwelt , wordt het spreken en slikken bemoeilijkt. Tong-ontsteking gaat vaak samen met ontsteking van het mondslijmvlies (stomatitis, zie boven).

3.2 Symptomen van glossitis

De symptomen zijn:

• een pijnlijk, gezwollen en gevoelige tong;
• glad en rood worden van de tong (zie afbeelding bovenaan artikel);
• het beslaan van de tong (bijvoorbeeld bij een herpes simplex-infectie gladde witte plekjes op de tongen bij candidiasis pijnlijke witachtige plekjes op de tong);
• barstjes in de tong.

3.3 Behandeling van glossitis

De behandeling bestaat uit het wegnemen of bestrijden van de achterliggende oorzaak. Bij candidiasis bijvoorbeeld wordt er een schimmelbestrijdend middel gegeven. Ook hierbij geldt dat en goede mondverzorging van kardinaal belang is.

Klik hier voor een special over mond- en tongaandoeningen.

Lees verder

• Kloofjestong: kloofjes of groeven in de tong, behandeling
• Brandende mond syndroom: branderig/pijnlijk gevoel mond/tong
• Candida-infectie van de mond (spruw): symptomen, behandeling
• Droge mond, droge keel, droge mondhoeken, gebarsten lippen
• Mondkanker & tongkanker (tong- en mondaandoeningen)