Priapisme: een langdurige erectie (stijve penis/piemel)

Priapisme is een persisterende pijnlijke erectie van de penis zonder seksuele of erotische prikkeling. Deze aandoening kan leiden tot impotentie. Priapisme is een urologisch spoedgeval. De behandeling bestaat vaak uit het wegnemen van het overtollige bloed via een injectienaald. De prognose is in de regel gunstig mits de behandeling snel ingezet kan worden.

Inhoudsopgave 'Priapisme: een langdurige erectie (stijve penis/piemel)'

• Wat is priapisme?
• Waar komt de term priapisme vandaan?
• Incidentie
• Sekse: mannen/vrouwen
• De oorzaken van priapisme
• Verloop en symptomen
• Behandeling
• Prognose en beloop

Klik hier om naar de artikelenreeks over de genitaliën van de man te gaan, waar we aandoeningen bespreken van de penis (piemel), teelballen (zaadballen, testes), scrotum (balzak) en prostaat.

Wat is priapisme?

Priapisme is de aanwezigheid van een langdurige, aanhoudende, hevige, vaak pijnlijke erectie van de penis die geen verband houdt met seksuele stimulatie of seksueel verlangen. Het is een urologische noodsituatie die kan leiden tot permanente weefselschade door zuurstoftekort, waarbij de beschadigde spiervezels vervangen worden door niet-elastische vezels met impotentie tot gevolg. Deze schade kan al na één ernstige episode optreden. De aandoening kan worden veroorzaakt door specifieke medische aandoeningen en bepaalde farmacologische stoffen.

Waar komt de term priapisme vandaan?

In de Griekse mythologie is Priapus de god van de tuin- en wijnbouw en van de vee- en bijenteelt, of meer in het algemeen van de vruchtbaarheid. Hij was te herkennen aan een enorme fallus (zie afbeelding).

Incidentie

Deze aandoeningen komt niet zo vaak voor: slechts 1,5 op 100.000 mannen wordt er jaarlijks mee geconfronteerd. De incidentie stijgt tot 2,9 op 100.000 wat betreft mannen die ouder zijn dan 40 jaar. Een wetenschappelijke studie heeft uitgewezen dat 38-42% van de volwassen patiënten met sikkelcelanemie (zie onder) op zijn minst één keer last heeft gehad van priapisme.(1) Deze aandiening komt slechts zelden bij kinderen voor.

Sekse: mannen/vrouwen

Priapisme is hoofdzakelijk een aandoeningen die mannen treft. Er is melding gemaakt van priapisme van de clitoris, maar dat zijn zeer uitzonderlijke gevallen.(2)

De oorzaken van priapisme

Er zijn twee oorzaken aan te wijzen voor priapisme:

• een verminderde afvoer van bloed via de aders;
• een verhoogde toevoer van bloed via de slagaders.

Vaak gaat het om een verminderde bloedafvoer, als het bloed niet uit de stijve penis weg kan. Een verhoogde bloedtoevoer komt veel minder vaak voor. Vaak hangt dit samen met het gebruik van bepaalde medicijnen.

De oorzaken van priapisme zijn onder andere:

• letsel (trauma) aan de zenuwen die de bloedtoevoer naar de penis regelen;
• bloedziekten, zoals sikkelcelanemie waarbij de kleine bloedvaten verstopt kunnen raken, leukemie en polycythemie, een bloedziekte waarbij steeds meer rode bloedlichaampjes worden geproduceerd;
• als bijwerking van bepaalde (antipsychotische) medicamenten;
• als gevolg van sommige behandelingen van erectiestoornissen, vooral als er meer van het geneesmiddel wordt gebruikt dan de aanbevolen hoeveelheid.

Verloop en symptomen

In het begin laat priapisme zich aanzien als een 'gewone' erectie die weliswaar langer dan gewoonlijk aanhoudt, doch niet pijnlijk aanvoelt. Na enkele uren begint de aanhoudende erectie wel pijn te doen. Deze pijn kan zo hevig zijn dat slapen of urineren wordt belemmerd. Als de erectie langere tijd aanhoudt, kan dit leiden tot littekenvorming in het weefsel en impotentie. Daarom is het van belang dat priapisme tijdig, zeker binnen vier tot zes uur, behandeld wordt.

Behandeling

De behandeling van priapisme kans naast adequate pijnstilling bestaan uit het verstrekken van geneesmiddelen die de bloedvaten vernauwen waardoor de hoeveelheid bloed in de penis afneemt. Aspiratie als behandeling komt echter vaker voor. Hierbij wordt via een injectienaald de penis voorzichtig ontdaan van alle overtollige bloed, vaak gevolgd door het spoelen van de bloedvaten van de penis met een zoutoplossing. Op beide behandelingen volgt onmiddellijke verlichting van de pijn en een afname van de erectie.

Prognose en beloop

De prognose is gunstig indien snel met de behandeling kan worden begonnen. Patiënten met sikkelcelanemie krijgen nogal eens te maken met een recidief. In dat geval is de prognose afhankelijk van de ernst en de frequentie van het ziektebeeld. Des te vaker priapisme optreedt des te meer kans op complicaties.

Noten

1. http://emedicine.medscape.com/article/777603-overview
2. Ibid.

Lees verder

• Ziekte van Peyronie: abnormale afwijking vorm penis erectie
• Afscheiding uit de penis: oorzaken, symptomen en behandeling
• Verwonding van de penis: penisbreuk, penisamputatie, letsel
• Penis: aandoeningen, (pijn + jeuk) klachten en afwijkingen
• Ontsteking van de eikel of glans-penis, voorhuid (balanitis)