Longaandoeningen: oorzaken, symptomen longkanker + pleuritis

Longaandoeningen: oorzaken en symptomen longkanker. In 2008 is kanker voor het eerst de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Voorheen was dit hart- en vaatziekten, aldus de gevegens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Bij mannen is longkanker de meest voorkomende vorm van kanker, gevolgd door prostaatkanker. Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Wat zijn de oorzaken en symptomen van longkanker en hoe kan het worden behandeld?

Longaandoeningen: oorzaken en symptomen longkanker + pleuritis carcinomatosa

• Incidentie van longkanker in Nederland
• Niet-kleincellige en kleincellige longkanker
• De belangrijkste oorzaak van longkanker: het roken van sigaretten
• Andere oorzaken van longkanker
• De verschijnselen en symptomen van longkanker
• Behandeling van longkanker
• Overlevingskansen van longkanker
• pleuritis carcinomatosa

Incidentie van longkanker in Nederland

De incidentie (= het aantal nieuwe gevallen van longkanker in een jaar) van longkanker is 0,76 per 1.000 mannen en 0,35 per 1.000 vrouwen. In absolute aantallen kregen in 2003 6.126 mannen en 2.888 vrouwen longkanker. Bij personen jonger dan 30 jaar komt longkanker slechts sporadisch voor. Daarna stijgt de incidentie snel met het klimmen der jaren.

Niet-kleincellige en kleincellige longkanker

Longkanker wordt meestal onderverdeeld in twee grote groepen of vormen, die goed zijn voor ongeveer 95% van alle gevallen. De indeling berust op de belangrijkste kenmerken van de cellen. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de kleincellige en de niet-kleincellige vorm van longkanker. De niet-kleincellige vorm van longkanker heeft in tegenstelling tot de kleincellige vorm, vrij grote cellen. Deze indeling zegt ook iets over de groeisnelheid van de tumor en de snelheid waarmee deze tumor zich uitzaait (metasteert) door het lichaam. Beide vormen bevatten verschillende subtypen van tumoren.

Kleincellige longkanker komt minder vaak voor en groeit sneller en heeft meer kans op uitzaaiingen dan niet-kleincellige longkanker. Vaak heeft kleincellige longkanker zich al verspreid naar andere delen van het lichaam, wanneer de kanker wordt gediagnosticeerd.

Ongeveer 5% van de longkankers zijn van zeldzame soorten cellen, met inbegrip van carcinoïd tumor (een zeldzame en langzaam groeiende kwaadaardige tumor), lymfoom (een vorm van kanker uitgaande van de lymfocyten, een type cel van het immuunsysteem), en andere.

De belangrijkste specifieke vormen van primaire longkanker zijn als volgt:

• Een adenocarcinoom, een niet-kleincellige vorm van longkanker dat ontstaat in klierweefsel, is de meest voorkomende vorm van longkanker. Het maakt 30% -40% van alle gevallen uit.
• Plaveiselcelcarcinoom, ook een niet-kleincellige vorm van longkanker, uitgaande van plaveiselcellen, een cel in het epitheel, dat is het weefsel dat organen en andere weefsels bedekt, is de tweede meest voorkomende vorm van longkanker. Deze vorm maakt ongeveer 30% van alle longkankers uit.

De belangrijkste oorzaak van longkanker: het roken van sigaretten

Het roken van sigaretten is de belangrijkste oorzaak van een longtumor. Ongeveer 90% van longkanker ontstaat ten gevolge van het gebruik van tabak. Sigarettenrook bevat meer dan 4000 chemische stoffen, waarvan er vele zijn geïdentificeerd als veroorzaker van kanker. Een persoon die meer dan een pakje sigaretten per dag rookt, heeft een 20 tot 25 keer groter risico op het ontwikkelen van lonkanker dan iemand die nooit een sigaret heeft aangeraakt. Het risico voor het krijgen van longkanker voor een persoon die gedurende 20 jaar twee pakjes sigaretten per dag rookt, is zelfs 60 tot 70 maal zo hoog als voor iemand die nooit heeft gerookt.(1) Wanneer een persoon stopt met roken, zal het risico op longkanker geleidelijk afneemt. Ongeveer 15 jaar na het uitdrukken van de laatste sigaret, daalt het risico voor longkanker tot het niveau van iemand die nooit heeft gerookt. De risico's hangen samen met het aantal sigaretten dat wordt gerookt, de leeftijd waarop iemand begint met roken en de duur dat iemand rookt of heeft gerookt doordat hij ermee stopte.

Andere oorzaken van longkanker

Andere oorzaken van longkanker zijn:

• passief roken of meeroken;
• luchtverontreiniging van motorvoertuigen, fabrieken en andere bronnen verhogen waarschijnlijk het risico op longkanker;
• blootstelling aan asbest verhoogt het risico op longkanker met factor negen;
• long ziekten, zoals tuberculose (tbc) en chronische obstructieve longziekte (Chronic Obstructive Pulmonary Disease - COPD), verhogen ook het risico op longkanker;
• blootstelling aan radon (een radioactief edelgas dat men niet kan zien, ruiken of proeven en dat vrijkomt uit bouwmaterialen en uit de bodem) vormt een ander risico.(2)
• bepaalde beroepen waar men langdurig blootstaat aan arseen, chroom, nikkel, aromatische koolwaterstoffen en ethers, kunnen het risico op longkanker vergroten.
• een persoon die longkanker heeft doorgemaakt, heeft meer kans om voor de tweede keer longkanker te krijgen dan de gemiddelde persoon kans heeft om voor de eerste keer longkanker te krijgen.

De verschijnselen en symptomen van longkanker

Tot een vierde van alle mensen met longkanker vertoont geen symptomen op het moment dat de kanker wordt vastgesteld. De tumor wordt in zulke gevallen vaak bij toeval gevonden, ofschoon er achteraf in een aantal gevallen wel wat vage, algemene symptomen zijn aan te wijzen, zoals zich niet helemaal fit en lekker voelen, verminderde eetlust en soms ook wat vermagering (gewichtsverlies). De symptomen van longkanker kunnen sterk variëren en zijn mede afhankelijk van de plaats en de grootte van de tumor en van eventuele uitzaaiingen (metastasen). Longkanker verspreidt zich meestal naar de lever, de bijnieren, de botten en de hersenen.

Symptomen van de primaire longkanker zijn hoesten, een veranderd hoestpatroon, ophoesten van bloed, pijn op de borst (pijn in de borstkas), terugkerende luchtweginfecties, zoals longontsteking (zie onder) en (toename van de) kortademigheid. Bij uitzaaiingen kan er elders in het lichaam pijn optreden.

Hieronder volgt een korte bespreking van de symptomen:

• Iedere nieuwe hoest bij een roker of een ex-roker kan op longkanker duiden.
• Een hoest die niet verdwijnt of na verloop van tijd erger wordt, moet aan de huisarts worden voorgelegd.
• Het ophoesten van bloed (hemoptoë of bloedspuwing) komt bij een aanzienlijk aantal mensen voor die longkanker ontwikkelen. Het ophoesten van bloed kan het gevolg zijn van het krachtig hoesten en dat is niet verontrustend. Het kan echter ook een teken zijn een ernstige aandoening of ziekte, zoals longkanker.
• Ongeveer een kwart van de mensen met longkanker krijgt pijn op de borst. De pijn is dof en hardnekkig.
• Kortademigheid kan duiden op een verspreiding van de tumor in de longen.
• Een piepende ademhaling of heesheid kunnen duiden een ontsteking in de longen die veroorzaakt wordt door de kanker.
• Herhaaldelijke luchtweg infecties, zoals bronchitis of longontsteking, kunnen een teken zijn van longkanker.

Behandeling van longkanker

De behandeling die ingezet wordt, is mede afhankelijk van de plaats en de grootte van de tumor, van eventuele uitzaaiingen en van de conditie van de patiënt. De behandelingsmogelijkheden bij longkanker zijn: chirurgie (operatie), chemotherapie en bestraling (radiotherapie).

Bij een operatie wordt de tumor met het omringende longweefsel verwijderd. Bij radiotherapie worden de tumor en de aangrenzende lymfeknopen bestraald hetzij om te proberen genezing te bereiken (curatief) hetzij om de klachten te verminderen (palliatief). Chemotherapie houdt in behandeling met celdodende geneesmiddelen. Dit kan ingezet worden wanneer de ziekte reeds uitzaaiingen heeft (palliatief) of in combinatie met andere behandelingsmodaliteiten zoals:

• chemotherapie gevolgd door chirurgie;
• chemotherapie gevolgd door radiotherapie; of
• chirurgie gevolgd door radiotherapie.

Overlevingskansen van longkanker

Over het algemeen - dus met inbegrip van alle typen en stadia van longkanker - geldt een vijfjaarsoverleving van circa 13%. Voor de vijfjaars relatieve overleving bij niet-kleincellig en kleincellig longcarcinoom, zie figuur (klik erop voor vergroting).

---

pleuritis carcinomatosa

Pleuritis is een ontsteking van de pleura (borstvlies of longvlies). Er zijn twee vliezen rond de long, een longvlies, en een borstvlies. Daartussen zit een klein beetje vocht, zodat bij ademhaling de vliezen makkelijk over elkaar heen kunnen glijden. Pleuritis kan worden veroorzaakt door een virusinfectie, zoals griep die het borstvlies aantast. Vaak is deze aandoening een reactie op beschadiging van de longen vlak onder het borstvlies, veroorzaakt door longontsteking of longembolie. Het borstvlies kan ook aangedaan zijn door longkanker of door uitzaaiingen van kanker elders in het lichaam en in dat geval spreekt men van pleuritis carcinomatosa. Dit is een zeer kwaadaardige aandoening vanuit de longvliezen, waarbij er tumorcellen op de vliezen zitten. De cellen kunnen daar terecht komen via de bloedbaan vanuit een tumor in de long of vanuit andere organen. Dit proces wordt metastering of uitzaaiing genoemd.

Het meest kenmerkende symptoom van pleuritis is pijn in de borst. Dit kan zich voordoen als een oppervlakkig onaangenaam gevoel, maar het kan ook een hevig stekende pijn zijn. De pijn kan steeds aanwezig zijn of zich alleen optreden bij diep ademhalen of hoesten optreden. Soms is er uitstralingspijn naar de buik, nek of schouder. Andere symptomen zijn: snelle en oppervlakkige ademhaling, minder beweeglijkheid van spieren aan de pijnlijke zijde en ademhalingsproblemen, het gevoel hebben dat ademhalen moeilijk is.


Klik hier voor een artikelenreeks over kanker: tumoren (gezwellen) in de bijnieren, humaan papillomavirus en risico (genitale) kanker (HPV), anale- of anus-, blaas-, darm-. dikkedarm-, endeldarm-, lever-, lip-, maag-, mond, tong, mondholte-, penis-, prostaat-, teelbal- of zaadbal-, vagina- en vulvakanker, en tumoren van neus/neusbijholten - neuskanker.

Klik hier voor een special over de longen en longaandoeningen.

Voetnoten

1. Knol, K. et al: Tabaksgebruik: gevolgen en bestrijding; Lemma BV, Utrecht, 2005.
2. Radon - Vraag en antwoord: http://www.vrom.nl/pagina.html?id=12340; Het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM).

Lees verder

• COPD: symptomen, gevolgen, behandeling en medicatie COPD
• Symptomen longontsteking, verschijnselen kind, baby, volw
• 'Vocht achter de longen', longoedeem: symptomen en oorzaken
• Tips stoppen met roken - tips afkicken Allen Carr-methode
• Geel of groen slijm ophoesten en bloed hoesten oorzaak