Hoesten: infectieuze oorzaken van acute hoest (pijn, slijm)

Hoesten is een reflexmatige beweging van de luchtwegen om met krachtige luchtstoten stoffen, die irriterend zijn voor je luchtwegen, naar buiten te werken. Een reflex is een onwillekeurige reactie op bepaalde prikkels. Mensen kunnen er natuurlijk ook voor kiezen om te hoesten (vrijwillig proces). De lijst van mogelijke oorzaken van hoest is lang en zeer gevarieerd; griep is er één van. Er wordt veelal onderscheid gemaakt tussen acute(< 3 weken hoesten) en chronische hoest (> 3 weken hoesten).

Hoesten: infectieuze oorzaken van acute hoest (o.a. griep)

We bespreken in dit artikel de meest voorkomende infectieuze oorzaken van acute hoest.

• Oorzaken van hoest: acute hoest
• Verkoudheid
• Sinus infecties (sinusitis / bijholteontsteking)
• Longontsteking
• Kinkhoest (pertussis)
• Griep (influenza)
• Acute bronchitis
• Ontsteking van de keel (faryngitis)

Oorzaken van hoest: acute hoest

Er wordt van acute hoest gesproken als hoesten korter dan drie weken bestaat. Acute hoest kan worden onderverdeeld in infectieuze en niet-infectieuze oorzaken. De belangrijkste niet-infectieuze oorzaak van acuut hoesten is (passief) roken. Naast tabaksrook, zijn andere niet-infectieuze agentia die de hoestreflex kunnen opwekken: het veelvuldig schrapen van de keel, airconditioning, plotselinge klimaatveranderingen en toxische dampen (bijvoorbeeld uitlaatgassen, chloor- en zwaveldampen).(1)

Hoest wordt dikwijls veroorzaakt door een virusinfectie van de luchtwegen. Een virus is een zeer klein organisme dat zich in levende cellen kan vermenigvuldigen. Infectieuze oorzaken van acute hoest omvatten:

• virale infecties van de bovenste luchtwegen (de gewone verkoudheid)
• sinus infecties (sinusitis / bijholteontsteking)
• longontsteking (pneunomie)
• kinkhoest (pertussis)
• griep (influenza)
• acute bronchitis (ontsteking gelegen tussen het longweefsel en de luchtpijp)
• ontsteking van de keel (faryngitis)

Er wordt ook vaak onderscheid gemaakt tussen bovenste en onderste luchtweginfecties. Tot de bovenste luchtweginfecties die hoest kunnen veroorzaken, behoren (allergische) rhinitis (neusverkoudheid), sinusitis, faryngitis en tonsillitis (amandelontsteking). Tracheïtis (ontsteking van het slijmvlies van de luchtpijp waarbij veel slijm wordt afgescheiden), acute bronchitis en pneumonie zijn infecties van de onderste luchtwegen.

Hoesten is in Nederland de meest voorkomende reden voor patiënten om naar de huisarts te gaan.(2)

Verkoudheid

Verkoudheid is een infectie van de neus en keel en wordt veroorzaakt door besmettelijke virussen. Tussen ongeveer 12 uur en 3 dagen na besmetting met het virus doen zich de eerste verschijnselen en symptomen voor. In de dagen die volgen nemen de symptomen toe.

Het gaat om de volgende verschijnselen:

• regelmatig niezen en proesten;
• loopneus met aanvankelijk helder, transparant (helder), dun slijm dat later wat dikker en donkerder wordt;
• lichte verhoging (koorts) en hoofdpijn;
• keelpijn;
• kriebel in de keel;
• soms hoesten.

Soms treden er complicaties op, zoals acute bronchitis; een ontsteking van de lagere luchtwegen, waarbij de wand van de bronchiën ontstoken is (zie onder). De symptomen daarvan zijn: hardnekkige, vastzittende hoest met slijmproductie; bij het hoesten pijn midden op de borst; een drukkend gevoel op de borst en piepende ademhaling; koorts (>38°C).

De behandeling van verkoudheid bestaat uit: regelmatig stomen zonder toevoegingen zoals menthol, om de neusgangen open te houden; neusdruppels om het ademhalen te vergemakkelijken; eenvoudige pijnstiller bij hoofdpijn, zoals paracetamol. In dit artikel lees je alles over natuurlijke behandeling en middelen bij griep en verkoudheid.

Sinus infecties (sinusitis / bijholteontsteking)

Sinusitis is een ontsteking van het slijmvlies dat de neusbijholten bekleedt (bijholteontsteking) en wordt veroorzaakt door een bacterie of een virus. Het wordt ook wel voorhoofdsholteontsteking genoemd, ofschoon in de meeste gevallen de voorhoofdsholten niet zijn ontstoken maar andere holten zijn aangedaan. Sinusitis kan zowel acuut als chronisch zijn. Acute sinusitis ontstaat meestal in aansluiting op een verkoudheid.

De symptomen zijn:

• er kan veel snot uit de neus of in de keel lopen;
• meestal is de snot dik en geel/groen of bloederig;
• het veroorzaakt pijn in de bovenkaak of in de kiezen;
• vooroverbuigen en kauwen doen pijn;
• verstopte neus; soms hoofdpijn;
• hoesten; keelpijn;
• algehele malaise;
• soms kan er ook lichte koorts optreden.

De behandeling is afhankelijk van de oorzaak. Neusdruppels die het slijmvlies laten slinken en pijnstillers als paracetamol of ontstekingsremmers kunnen verlichting bieden. Antibiotica kan door de huisarts worden voorgeschreven als de bijholteontsteking wordt veroorzaakt door bacteriën.

Longontsteking

Een longontsteking is een infectie of ontsteking van de longen. Longontsteking kan worden veroorzaakt door bacteriën, virussen, schimmels en andere micro-organismen. De ernst van de longontsteking hangt af van welk organisme de oorzaak is van de infectie. Een virale longontsteking is meestal niet zeer ernstig, maar het kan weldegelijk levensbedreigend zijn bij zeer oude en zeer jonge patiënten, en bij mensen bij wie het immuunsysteem broos is.

De meest voorkomende ziekteverschijnselen zijn:

• hevig transpireren (zweten) met koorts en koude rillingen;
• gebrek aan eetlust;
• vermoeidheid / algehele malaise;
• hoesten en het opgeven van slijm, dat soms roestkleurig of bloederig is;
• kortademigheid;
• hoofd-, keel- en spierpijn.

Pijn en koorts kunnen adequaat bestreden worden met pijnstillers. Een antibioticum zoals wordt voorgeschreven als een bacterie de oorzaak van de longontsteking is. Drink voldoende, eet gezond en neem rust en na een week tot veertien dagen zijn de klachten normaliter over. Bij een ernstige longontsteking of als er complicaties optreden, kan een ziekenhuisopname volgen.

Kinkhoest (pertussis)

Kinkhoest is een infectieziekte van de bovenste luchtwegen. Het wordt veroorzaakt door de bacterie Bordetella Pertussis en is zeer besmettelijk. Vaccinatie tegen kinkhoest is opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Desalniettemin kan bij gevaccineerde personen kinkhoest optreden, doch deze verloopt dan wel milder.

De eerste symptomen van kinkhoest zijn verkoudheidsverschijnselen zoals niezen, lichte temperatuursverhoging, een snotneus en prikkelhoest. Een paar weken later ontstaan hevige, plotseling opkomende hoestbuien. Deze eindigen vaak met heftig inademen waardoor een lange gierende ademhaling ontstaat. Er wordt helder, taai slijm opgehoest. Soms moet de patiënt erbij overgeven als gevolg van het hoesten. Een hoestaanval kan leiden tot een hevige benauwdheid. Door het vele hoesten kunnen haarvaatjes knappen, waardoor delen van het gezicht, de ogen en de haargrens rood kunnen worden. Ook kunnen neusbloedingen optreden als bloedvaatjes in de neus knappen. Het hoesten is ’s nachts vaak erger. Na enkele weken nemen de hoestbuien in hevigheid af, doch het hoesten kan drie tot vier maanden aanhouden. Tot zelfs jaren nadat de patiënt genezen is, kan een droog hoestje blijven bestaan.

Kinkhoest wordt behandeld met antibiotica, waarmee zo vroeg mogelijk begonnen moet worden. Een vroege diagnose is daarom belangrijk.

Griep (influenza)

Griep of influenza is een acute infectie van de bovenste luchtwegen, dat wil zeggen het gebied van de neus tot aan het strottenhoofd, inclusief de neusbijholten en de keelholte. Griep wordt veroorzaakt door het influenzavirus.

De symptomen van griep zijn:

• moeheid; rode, tranende of waterige ogen;
• warme, rode huid;
• gebrek aan eetlust;
• misselijkheid en soms overgeven;
• hoofdpijn; droge hoest;
• koorts en koude rillingen;
• spierpijn;
• keelpijn;
• loopneus;
• algehele malaise, lusteloosheid en afname conditie;
• soms diarree.

Kenmerkend voor Nieuwe Influenza A N1H1, ofwel de Mexicaanse griep, is het hoesten dat erg lang kan aanhouden.

Na zo'n twee tot zeven dagen verdwijnen de meeste verschijnselen. Griep heeft z'n beloop nodig. Normaalgesproken gaat griep zonder (medicamenteuze) behandeling vanzelf weer over. Uitzieken is de enige remedie tegen griep. Voor zogenaamde medische risicogroepen kunnen de verschijnselen bestreden worden met virusremmende middelen. In dit artikel lees je alles over natuurlijke behandeling en middelen bij griep en verkoudheid.

Acute bronchitis (ontsteking gelegen tussen het longweefsel en de luchtpijp)

Acute bronchitis is een kortdurende ontsteking van de lagere luchtwegen, meestal veroorzaakt door een virale infectie zoals een verkoudheid, die zich vanuit de neus, keel en neusbijholten heeft verspreid, of een griep.

De verschijnselen van acute bronchitis zijn:

• hardnekkige, irriterende, vaak droge hoest met na enkele dagen slijmproductie (slijm ophoesten);
• pijn midden op de borst bij het hoesten;
• drukkend gevoel op de borst en piepende ademhaling;
• kortademigheid;
• koorts.

Acute bronchitis gaat meestal binnen twee weken vanzelf weer over. Door te roken kunnen de klachten langer aanhouden.

Ontsteking van de keel (keelontsteking / faryngitis)

Acute faryngitis is een luchtweginfectie en volgt meestal op een (neus)verkoudheid (zie boven). De symptomen zijn:

• keelpijn (vooral van de achterste keelwand);
• prikkelend gevoel in de keel;
• slikpijn (pijn bij slikken);
• schraapneiging (de keel steeds willen schrapen);
• een droge, prikkelende hoest;
• in een later stadium kan heesheid optreden.

Acute faryngitis geneest meestal spontaan.

Hoesten: ophoesten van slijm of sputum (kleur en bloed)

Hoesten wordt vaak als een hinderlijk verschijnsel gezien, maar het kan zeer nuttig zijn. Door te hoesten worden vreemde voorwerpen uit de luchtwegen verwijderd en bij een verkoudheid is hoesten de manier om slijm uit de luchtwegen te werken. Dit wordt productieve hoest genoemd. Er bestaat ook niet-productieve hoest, waarbij iemand hoest als gevolg van prikkeling van het slijmvlies door bijvoorbeeld sigarettenrook. Opgehoest slijm kan belangrijke informatie geven over de aard van de ziekte. Klik hier om het artikel te lezen.

Voetnoten

1. http://nhg.artsennet.nl/kenniscentrum/k_richtlijnen/k_nhgstandaarden/NHGStandaard/M78_std.htm
2. Ibid.

Lees verder

• Keelontsteking: symptomen, behandeling en besmettelijk
• Hoesten: sputum/slijm ophoesten, bloed ophoesten of opgeven
• Geel of groen slijm ophoesten en bloed hoesten oorzaak
• COPD: symptomen, gevolgen, behandeling en medicatie COPD
• Symptomen longontsteking, verschijnselen kind, baby, volw