Baarmoederhalskanker: symptomen, oorzaken en behandeling

Baarmoederhalskanker: symptomen, oorzaken en behandeling. Baarmoederhalskanker, ook wel cervixkanker of cervixcarcinoom genoemd, is kanker die ontstaat in het slijmvlies van de baarmoedermond of -hals (cervix), het onderste deel van de baarmoeder dat uitsteekt in de schede (vagina) en circa 2 cm lang is. Belangrijkste symptomen van baarmoederhalskanker zijn bloedverlies na geslachtsgemeenschap en abnormale vaginale afscheiding.

Baarmoederhalskanker: symptomen, oorzaken en behandeling

• Wat is baarmoederhalskanker?
• Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
• Oorzaken, incidentie en risicofactoren baarmoederhalskanker
• Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker
• Klachten en symptomen baarmoederhalskanker
• Diagnose en behandeling baarmoederhalskanker

Wat is baarmoederhalskanker?

Baarmoederhalskanker, ook wel cervixkanker of cervixcarcinoom genoemd, is kanker die ontstaat in het slijmvlies van de baarmoedermond of -hals (cervix), het onderste deel van de baarmoeder dat uitsteekt in de schede (vagina) en circa 2 cm lang is. Het is één van de meest voorkomende kankersoorten bij vrouwen; jaarlijks wordt bij ongeveer 1.200 vrouwen de diagnose gesteld. De kanker ontwikkelt zich gewoonlijk langzaam (10-15 jaar).

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Door middel van een bevolkingsonderzoek op baarmoederkanker, waarbij vrouwen tussen de 30 en 60 jaar om de vijf jaar worden uitgenodigd een uitstrijkje van de baarmoedermond te laten maken, kan deze kanker vroegtijdig worden opgespoord. Bij sommige vrouwen veranderen de cellen van de baarmoederhals (cervix) langzaam van normaal naar mogelijk kwaadaardig, hetgeen cervicale dysplasie wordt genoemd. Er worden drie gradaties onderscheiden: licht, matig en ernstig. Lichte en matige dysplasie kunnen weer normaal worden, doch ernstige dysplasie kan in sommige gevallen het voorstadium vormen van baarmoederhalskanker. Door deelname aan het bevolkingsonderzoek kan kanker(vorming) voortijdig opgespoord worden.

Oorzaken, incidentie en risicofactoren baarmoederhalskanker

Wereldwijd is baarmoederhalskanker de derde meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. In Nederland komt bij vrouwen borstkanker het vaakst voor.

In 2007 waren er volgens het Nationaal Kompas Volksgezondheid van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) ongeveer 690 nieuwe patiënten met baarmoederkanker (incidentie). In hetzelfde jaar overleden 204 vrouwen met baarmoederhalskanker als primaire doodsoorzaak; dat zijn 2,5 per 100.000 vrouwen. Baarmoederhalskanker komt het meest voor bij vrouwen tussen 30 en 39 jaar; bij deze groep staat baarmoederhalskanker op de derde plaats.

Bij ongeveer 95% van de gevallen van baarmoederhalskanker is er sprake van plaveiselcarcinomen en de resterende 5% wordt gevormd door andere carcinomen, waarvan het adenocarcinoom het meest voorkomt. Van de plaveiselcarcinomen wordt 99,7% veroorzaakt door het Humaan Pappiloma Virus (HPV), een seksueel overdraagbaar virus. Een infectie met bepaalde typen HPV kunnen veranderingen in cellen veroorzaken, hetgeen kan leiden tot kanker. HPV is een veel voorkomend virus dat wordt verspreid door middel van geslachtsgemeenschap. Er zijn vele verschillende typen HPV; wel meer dan honderd. Sommige stammen leiden tot baarmoederhalskanker. Andere soorten kunnen genitale wratten veroorzaken.

Risicofactoren voor baarmoederhalskanker zijn onder meer:

• seks op jonge leeftijd (zonder condoom);
• wisselende seksuele partners;
• seksuele partners die meerdere partners hebben (gehad) zonder condoom;
• roken verminder de weerstand;
• het gebruik van immunosuppressiva is ook een risicofactor.

Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker

HPV kan op lange termijn uitgroeien tot baarmoederhalskanker. Ter preventie van voorstadia van baarmoederhalskanker zijn er twee HPV-vaccins op de markt. Deze voorkomen dat er een HPV besmetting kan plaatsvinden. Het zogenaamde HPV-vaccin is in 2009 opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma voor twaalfjarige meisjes.

Klachten en symptomen baarmoederhalskanker

Aanvankelijk geeft baarmoederhalskanker weinig tot geen symptomen. Verschijnselen die kunnen optreden zijn onder andere:

• abnormale afscheiding: bleke, waterige, roze, bruine, bloederige of stinkende afscheiding;
• abnormaal bloedverlies: tussen de menstruaties, na geslachtsgemeenschap of na de overgang;
• periodes zijn zwaarder en duren langer dan normaal.

In een vergevorderde stadium kunnen klachten optreden die worden veroorzaakt door doorgroei van de tumor in de omringende weefsels of als gevolg van metastering (uitzaaiingen) elders in het lichaam. Symptomen van vergevorderde baarmoederhalskanker kunnen onder meer bestaan uit:

• verlies van eetlust;
• gewichtsverlies;
• vermoeidheid en algehel malaise;
• pijn in het bekken;
• pijn in de rug;
• pijn in het been;
• een opgezwollen been
• hevig bloedverlies tijdens en na het vrijen;
• pijn bij het urineren en dan vooral in combinatie met pijn in de onderbuik; en
• urineverlies.

Er worden de volgende vier stadia onderscheiden bij baarmoederhalskanker:

Stadium	Omschrijving	Vijfjaarsoverleving
I	Het het kanker weefsel bevindt zich alleen nog maar in de baarmoederhals.	80%
II	Het kankerweefsel is al wat doorgegroeid in de vagina en/of in het omringende steunweefsel.	70%
III	De doorgroei van de kanker is verder naar beneden in de vagina en/of het steunweefsel.	35%
IV	Doorgroei in de blaas of endeldarm, of er zijn uitzaaiingen vastgesteld in andere organen, bijvoorbeeld in de longen, de lever of de botten.	10%

Diagnose en behandeling baarmoederhalskanker

Bij vermoeden van baarmoederhalskanker zal de arts een colposcopie uitvoeren. Dat is een onderzoek met een soort microscoop die wordt gebruikt om de baarmoederhals vergroot in beeld te kunnen krijgen, zodat deze onderzocht kan worden op onregelmatigheden en afwijkende plekken. Soms kan een biopsie nodig zijn: het wegnemen van weefsel dat door de patholoog onderzocht wordt op de aanwezigheid van kankercellen. Als kanker is vastgesteld, zal nader gynaecologisch onderzoek plaatsvinden om te kijken hoe ver de kanker is uitgebreid. Daarna zal er gekeken worden of er uitzaaiingen elders in het lichaam aanwezig zijn. Onderzoeken die daarbij gebruikt kunnen worden, zijn diverse beeldvormende onderzoeken zoals een CT- scan van de buik om lymfeklieren en lever te beoordelen en een rontgenfoto van de borstkas en de longen. Er zal ook bloedonderzoek plaatsvinden.

De behandeling van baarmoederhalskanker is afhankelijk van het stadium van de kanker, de grootte en vorm van de tumor, de leeftijd en de algemene gezondheid van de vrouw, en haar verlangen om kinderen te krijgen in de toekomst.

Mogelijke behandelingen bij baarmoederhalskanker zijn:

• operatieve ingreep: verwijdering van een gedeelte van de baarmoederhals of van de hele baarmoeder, eventueel met inbegrip van de eierstokken en eileiders, en lymfklieren in het bekken;
• radiotherapie (bestraling);
• chemotherapie en/of hormontherapie;
• warmtebehandeling (hyperthermie); of
• een combinatie van deze behandelingen.

Indien baarmoederhalskanker niet meer te genezen is, wordt palliatieve behandeling voorgesteld waarbij de groei van de kanker zo veel mogelijk geremd wordt en/of waarbij de klachten worden verminderd.

Klik hier voor een special over kanker en het voorkomen van kanker en klik hier voor een artikelenserie over de vrouwelijke geslachtsorganen.

Klik hier voor een special over aandoeningen aan de baarmoeder.

Lees verder

• Baarmoederkanker: symptomen, risicofactoren en behandeling
• Baarmoederontsteking: symptomen ontsteking van de baarmoeder
• Vleesboom (baarmoeder): symptomen, klachten en verwijderen
• Vaginaverzakking, blaasverzakking, baarmoeder verzakking
• Aandoeningen/afwijkingen: clitoris/vagina/schaamlippen/vulva