Droge mond, droge keel, droge mondhoeken, gebarsten lippen

Droge mond. Iedereen heeft wel eens een droge mond, maar sommige mensen hebben er voortdurend mee te kampen. Een chronisch speeksteltekort kan de levenskwaliteit van patiënten danig aantasten. Het continu last hebben van een droge mond kan veel nare gevolgen hebben. Het veroorzaakt problemen met proeven, kauwen en slikken en een gevoeligheid bij het eten van droge of gekruide spijzen. Bij gevorderde klachten van droge mond kan een goede speekselvervanger uitkomst bieden.

Droge mond, droge keel, droge mondhoeken, gebarsten lippen

• Droge mond of xerostomie
• De gevolgen van een droge mond c.q. een tekort aan speeksel
• Verschijnselen en symptomen van een droge mond
• Mogelijke oorzaken droge mond
• Behandeling droge mond

Droge mond of xerostomie

Iedereen heeft speeksel (saliva) nodig om de mond te bevochtigen en te reinigen, en voedsel te verteren. Speeksel is een vloeibare substantie dat wordt aangemaakt door de speekselklieren in de mond. Deze speekselklieren bevinden zich in de wang, kaakrand en tong, respectievelijk de parotis klier, de submandibulaire klieren de sublinguale klier geheten. Verspreid door de hele mond komen kleinere speekselproducerende klieren voor. Speeksel bestaat uit een reeks verschillende bestanddelen, voornamelijk water (99%) en spijsverteringsenzymen.

Speeksel is onmisbaar om te kunnen spreken, eten en proeven. Speeksel voorkomt ook besmetting door bacteriën en schimmels in de mond, doordat het een zeer belangrijke rol speelt bij de afweer en bescherming van de mond. Daarnaast speelt speeksel een rol bij het in stand houden van zachte en harde tandweefsels en weefsels elders in het lichaam, zoals in de slokdarm. Als iemand niet genoeg speeksel produceert, wordt de mond droog en dit voelt ongemakkelijk aan. Gelukkig zijn er veel effectieve methoden om een droge mond tegen te gaan.

Het voortdurend last hebben van een droge mond wordt ook wel 'xerostomie' genoemd. Dit komt tamelijk vaak voor. De oorzaak is vaak gelegen in een verminderde aanmaak van speeksel. Vooral ouderen hebben last van dit probleem, aangezien de speekselproductie met het voortschrijden der jaren geleidelijk afneemt. Bepaalde aandoeningen en ziekten kunnen ook gepaard gaan met een verminderde speekselproductie. Het kan ook een bijwerking zijn van sommige medicijnen of een neveneffect van een medische behandeling.

De gevolgen van een droge mond c.q. een tekort aan speeksel

Een droge mond verhoogt het risico van gingivitis (tandvleesontsteking), cariës (tandbederf), en mondinfecties, zoals spruw. Ook kan iemand last krijgen van halitosis (een slechte adem). Daarnaast kan iemand last krijgen van een droge keel en een hese stem en er kan - buitengewoon onplezierig - een gevoel van benauwdheid ontstaan. Het spreken en slikken kan ook bemoeilijkt worden.

Verschijnselen en symptomen van een droge mond

Veelvoorkomende symptomen van een droge mond zijn:

• een kleverig, droog gevoel in de mond (het speeksel wordt dik en draderig);
• frequente dorst (een steeds terugkerend dorstgevoel);
• zweertjes in de mond, droge mondhoeken, gebarsten lippen (kloofjes of kloven in de lippen);
• een droog gevoel in de keel;
• een brandend of tintelend gevoel in de mond en met name op de tong;
• De tong en de mond kunnen pijnlijk aanvoelen;
• een droge, rode, ruwe tong;
• problemen met praten (slissen) of moeilijkheden met proeven, kauwen en slikken;
• heesheid, droge neus, keelpijn;
• slechte adem;
• het kunstgebit past soms niet goed meer, hetgeen kan leiden tot zweren op het tandvlees.

Mogelijke oorzaken droge mond

Er zijn verschillende mogelijke oorzaken van een droge mond:

Ouderen
Een droge mond komt frequenter voor bij ouderen. De schattingen lopen uiteen, maar men denkt dat zeker een kwart van de ouderen (60 jaar en ouder) last heeft van een chronische droge mond. Dit komt doordat de speekselproductie afneemt met het ouder worden.

Vrouwen na de menopauze
Een verandering van de hormoonhuishouding in de menopauze kan bij menige vrouw leiden tot verminderde speekselproductie.

Bijwerking van bepaalde medicijnen
Droge mond is een veelvoorkomende bijwerking van allerlei geneesmiddelen die gebruikt worden om depressie, angst, pijn, allergieën te behandelen, en verkoudheid (antihistaminica en decongestiva), overgewicht, acne, epilepsie, hoge bloeddruk (diuretica), diarree, misselijkheid, psychotische stoornissen, urine-incontinentie, astma (bepaalde luchtwegverwijders), en de ziekte van Parkinson. Droge mond kan ook een bijwerking zijn van spierverslappers en slaapmiddelen.

Bepaalde ziekten en aandoeningen
Bepaalde (autoimmuun)ziekten en aandoeningen kunnen de speekselproductie doen verminderen en leiden tot een chronische droge mond. Medische aandoeningen die een droge mond kunnen veroorzaken zijn onder andere het syndroom van Sjögren, HIV/AIDS, de ziekte van Alzheimer, diabetes (suikerziekte), bloedarmoede, cystic fibrosis, reumatoïde artritis, hypertensie (hoge bloeddruk), de ziekte van Parkinson, beroerte (herseninfarct en een hersenbloeding), en de bof.

Neveneffect van bepaalde medische behandelingen
Door bijvoorbeeld chemotherapie of bestraling van kanker in het hoofd-hals gebied, kan er schade aan de speekselklieren worden veroorzaakt waardoor de speekselproductie (soms drastisch) kan teruglopen.

Schade aan de zenuwen
Droge mond kan een gevolg zijn van schade aan de zenuwen in het hoofd-hals gebied die iemand kan hebben opgelopen als gevolg van een verwonding of een operatie.

Uitdroging (dehydratie)
Omstandigheden die kunnen leiden tot dehydratie zijn koorts, overmatig zweten, braken, diarree, bloedverlies en brandwonden.

Chirurgische verwijdering
Chirurgische verwijdering van speekselklieren als behandeling van speekselkliertumoren.

Levensstijl
Roken kan de speekselproductie beïnvloeden en een droge mond verergeren. Veelvuldig ademhalen door de mond kan ook bijdragen aan het probleem. Soms kan een neusverkoudheid het ademhalen bemoeilijken, waardoor iemand tijdelijk door zijn mond gaat ademen, vooral 's nachts, met als gevolg dat hij bij het opstaan een droge mond heeft.

Behandeling droge mond

Als een droge mond wordt veroorzaakt door bepaalde medicijnen, overleg dan met de (huis)arts over een oplossing. Mogelijk zal de arts een ander medicijn voorschrijven of de dosering aanpassen.

Het verbeteren van de speekselproductie bij beginnende klachten zijn onder andere:

• Zuigen op suikervrije snoep of het kauwen op suikervrije kauwgom. Dit bevordert de speekselaanmaak, omdat kauwen de speekselklieren stimuleert.
• De mond regelmatig bevochtigen met kleine slokjes water. Dit houdt de mond vochtig.
• Beperk het gebruik van koffie, alcohol en suiker- en koolzuurhoudende dranken.
• Adem zoveel mogelijk door de neus en zo min mogelijk door de mond.

Bij gevorderde klachten kan het gebruik van kunstmatig speeksel uitkomst bieden. Het gebruik van een goede speekselvervanger met zowel een smerende als een beschermende werking, kan veel klachten die gepaard gaan met een droge mond verminderen.

Ga regelmatig naar de tandarts voor een controlebezoek, ook als er (nog) geen klachten zijn. Door vroegtijdige controle kunnen in veel gevallen ingrijpende behandelingen worden voorkomen.

---

Verder lezen

• Tongaandoeningen, mondaandoeningen en tongverkleuring