Cariës, zuigflescariës en tanderosie

Van de afwijkingen die kinderen aan het gebit kunnen hebben, komt het hebben van tandbederf (cariës) het meeste voor. Bij kinderen van 5 jaar heeft ongeveer 40% last van cariës. Bij 5- jarige kinderen wordt bij ongeveer 6% zuigflescariës gezien. Zuigflescariës is een ernstige vorm van cariës. Het ontstaat doordat de tanden van kinderen langdurig in contact komen met bijvoorbeeld melk of vruchtensap uit een flesje. Het glazuur van de tanden is onderheven aan een proces van demineralisatie en reemineralisatie. Cariës ontstaan wanneer het proces van demineralisatie van het tandglazuur de overhand heeft op het proces van reemineralisatie. In dit geval kan het tandelement aangetast worden en kunnen cariës ontstaan. Gedurende het leven zijn de tanden niet altijd even kwetsbaar voor het ontstaan van cariës. De tanden kunnen tevens aangetast worden door tanderosie. Tanderosie ontstaat doordat bepaalde (voedings)zuren het glazuur van de tanden aantasten.

Cariës

De tanden kunnen aangetast worden door gaatjes, ook wel cariës genoemd. Cariës ontstaan doordat bacteriën in de mond suikers, afkomstig uit voedingsmiddelen, omzetten in zuur. Deze zuren zorgen ervoor dat het tandglazuur demineraliseert, wat inhoudt dat er mineralen onttrokken worden uit het tandglazuur. Het proces kan zich ook weer herstellen na de blootstelling van deze zuren. Dit herstellingsproces heeft echter een bepaalde tijd nodig, ongeveer 2-3 uur. Wanneer er binnen die tijd opnieuw suikers in de mond aanwezig zijn, zullen deze omgezet worden in zuren en zal het tandglazuur niet genoeg tijd hebben om te herstellen.

Factoren die van invloed zijn op het ontstaan van cariës

De vorm en stand van de tanden
Cariës in de tanden kunnen ontstaan door toedoen van verschillende factoren. Zo wordt bijvoorbeeld de reiniging van het gebit beïnvloed door de vorm van de tanden en door hoe de tanden in de mond staan.

Kwaliteit van het tandglazuur
Daarnaast is de kwaliteit van het tandglazuur belangrijk bij het ontstaan van cariës. Het glazuur van doorbrekende en net doorgebroken tanden is nog extra gevoelig voor tandbederf omdat de weerstand tegen zuren dan nog niet zo hoog is. Gedurende het leven zijn de tanden daarom niet altijd even kwetsbaar voor het ontstaan van cariës. De tanden zijn het gevoeligste voor het ontstaan van cariës wanneer het tandglazuur relatief weinig mineralen bevat. Dit is het geval in de posteruptieve fase (de fase waarin de tanden net zijn doorgebroken). Wanneer in het proces van re- en demineralisatie, de reemineralisatie in deze fase de overhand heeft, zal het tandglazuur verdichten en daardoor beter worden van kwaliteit. Het gebruik van fluoride kan de kwaliteit van het tandglazuur verbeteren door de hardheid van het tandglazuur te verhogen.

Bacteriën in de mond
De aanwezigheid van bacteriën in de mond is ook een belangrijke factor bij het ontstaan van cariës. De bacteriën in de mond bevinden zich in de tandplaque. De suikers die ingenomen worden via voedingsmiddelen, worden door deze bacteriën omgezet in zuren. Na inname van voedsel vindt er een zuurstoot plaats in de mond doordat bacteriën in tandplaque suikers uit het voedsel omzetten in zuren. Deze zuren zorgen vervolgens voor een pH-daling in de mond. Wanneer de pH een waarde onder de 5,5 bereikt, komt de ontkalking van het tandglazuur op gang.

Speeksel
Speeksel heeft een goede invloed op de pH (speeksel neutraliseert de pH) en op de bacteriën in de mond. Het speeksel zorgt er mede voor dat de pH langzaam weer stijgt in de mond. Er kan vervolgens weer reemineralisatie plaats vinden van het tandglazuur wanneer de pH voldoende hoog is, zodat de toestand van het glazuur stabiel blijft. Het is daarbij wel belangrijk dat er lang genoeg geen suiker in de mond aanwezig is zodat dit proces plaats kan vinden. Wanneer er korte tijd tussen eetmomenten zit, is er niet genoeg tijd voor het tandglazuur om te herstellen. Cariës ontstaan wanneer het proces van demineralisatie van het tandglazuur de overhand heeft op het proces van reemineralisatie. In dit geval kan het tandelement aangetast worden en kunnen cariës ontstaan. Naast een daling van de pH, zorg het speeksel in de mond voor een remming van de bacteriegroei in de mond en voor het spoelen van bacteriën vanuit de mond naar de maag.

Gebitsreiniging
Bij het voorkomen van het ontstaan van cariës is tevens een goede gebitsreiniging van belang met een fluoridebevattende tandpasta.

Adviezen te voorkoming van cariës

Om het aantasten van het gebit door cariës, kunnen een aantal adviezen opgevolgd worden.
Adviezen voor het voorkomen van cariës:

• Beperk het aantal zoete tussendoortjes en zoete dranken.
• Beperk het aantal eet- en/of drinkmomenten tot 3 maaltijden per dag en 4 tussendoortjes per dag.
• Tijdens een eet- en/of drinkmoment voldoende eten en/of drinken.
• Laat een langere periode tussen de eet- en/of drinkmomenten .
• Voedsel in een rustig tempo achter elkaar opeten (niet in kleine beetjes opeten).
• Drinken in een rustig tempo achter elkaar opdrinken (niet in kleine beetjes opdrinken).
• Denkt aan alternatieven voor zoeten tussendoortjes, bijvoorbeeld een boterham, een rijstewafel of rauwkost.
• Denk aan alternatieve voor zoete dranken, zoals water en thee zonder suiker.

Zuigflescariës

Zuigflescariës komt relatief veel voor en kan ook al op hele jonge leeftijd voorkomen. Bij 5- jarige kinderen wordt bij ongeveer 6% zuigflescariës gezien.

Zuigflescariës ontstaan, zoals het woord al zegt door het regelmatig en langdurig zuigen aan een zuigfles. De inhoud van de zuigfles bestaat dan uit zoete dranken, melk, vruchtensap of zoete thee. Zuigflescariës hoeven niet per definitie te ontstaan door het zuigen aan een flesje. Ze kunnen ook ontstaan door het langdurig en frequent drinken uit een antilekbeker of door het langdurig en frequent drinken van borstvoeding. Zuigflescariës ontstaan doordat de tanden van kinderen langdurig in contact komen met bijvoorbeeld melk of vruchtensap uit een flesje. Hierdoor is er als het ware continue een ‘zuurstoot’ aanwezig in de mond en heeft de pH geen kans zich te herstellen, hierdoor heeft het glazuur geen kans om te remineraliseren waardoor er cariës ontstaan.

Het ontstaan van zuigflescariës volgt een ander patroon dan het ontstaan van “gewone” cariës. Bij zuigflescariës zie je gaatjes ontstaan in de tanden op plekken waar normaal meestal geen gaatjes ontstaan. Gaatjes bij zuigflescariës ziet men vooral in het bovengebit. Dit komt doordat het ondergebit over het algemeen beschermd wordt tegen het ontstaan van gaatjes door de tong en het speeksel. De gaatjes bij zuigflescariës ontstaan meestal het eerste op de boventanden (langs de rand van het tandvlees) waarop vervolgens de kiezen aangetast worden. Het ontstaan van de gaatjes volgt dus het doorkomen van het melkgebit.

Het is belangrijk zuigflescariës te voorkomen omdat het het hele melkgebit kan aantasten. Kinderen met zuigflescariës kunnen hier verschillende klachten van ondervinden. De aangetaste tanden kunnen pijnlijk zijn en kunnen gaan ontsteken, wat gevolgen kan hebben op het eetgedrag van het kind. Daarnaast zal het kind niet graag meer hebben dat de tanden gepoetst worden omdat ook dit pijnlijk kan zijn. Wanneer het gebit van een kind (ernstig) is aangetast door zuigflescariës, zal het bij de tandarts behandeld moeten worden. Dit kan erg angstig zijn voor een kind. Ook hierom is het belangrijk zuigflescariës te voorkomen.

Adviezen ter voorkoming van zuigflescariës

Er zijn verschillende adviezen voor het voorkomen van zuigflescariës. Hieronder staat een overzicht van deze adviezen:

• Het aanleren van het drinken uit een beker zodra het kind kan zitten waardoor het drinken uit een fles niet meer/minder nodig is.
• Het kind niet te lang over het drinken laten doen. Laat het kind wel rustig drinken, maar laat het het drinken wel direct opdrinken
• Wanneer het kind dorst heeft, laat het dan zoveel mogelijk water drinken. Dus ook wanneer het kind ’s nachts dorst heeft.
• Het is belangrijk goed te tanden te poetsen elke dag. Doe dit met een fluoridehoudende peutertandpasta.
• Geen zuigflesje drinken meegeven aan het kind in bed als het gaat slapen.

Waar worden cariës vaak gevormd?

Cariës in het gebit ontstaan vaak op de kauwvlakken van de kiezen, aan de rand van het tandvlees en tussen de tanden in. Bij de zogenoemde ‘zuigflescariës’ zie je dat de cariës voornamelijk voorkomen op de snijtanden.

Tanderosie

Tanden kunnen aangetast worden door cariës en door tanderosie. Tanderosie ontstaat doordat bepaalde (voedings)zuren het glazuur van de tanden aantasten. Dit zuur is niet afkomstig van bacteriën en tanderosie kan daardoor voorkomen in een schone mond. Tanderosie tast de gladde oppervlakken aan van tanden en kiezen. De zuren die het tandglazuur aantasten kunnen afkomstig zijn voor voedingsmiddelen, maar ook het zuur vanuit de maag is in staat het glazuur van de tanden op te lossen. Wanneer de tanden frequent in aanraking komen met zuren, kan dit er voor zorgen dat het tandglazuur langzaamaan afslijt.

Adviezen ter voorkoming van tanderosie

Er zijn verschillende adviezen voor het voorkomen van tanderosie. Hieronder staat een overzicht van deze adviezen:

• Beperk het aantal eet- en/of drinkmomenten tot 3 maaltijden per dag en 4 tussendoortjes per dag.
• Het gebruik van zure voedingsmiddelen/dranken zoveel mogelijk innemen tijdens de 7 eet-/drinkmomenten.
• Bij inname van een zuur voedingsmiddel, deze zo kort mogelijk in de mond houden.
• Na inname van een zuur voedingsmiddel zolang mogelijk wachten met het poetsen van de tanden omdat het tandglazuur daardoor sneller zal afslijten omdat het tandglazuur na de inname van een zuur voedingsmiddel het tandglazuur kwetsbaar en zacht is.
• Na de inname van een zuur voedingsmiddel, spoelen met water of korte tijd op een suikervrije xylitolkauwgom kauwen.
• Spoel de mond goed met water nadat overgeven of oprispingen plaats gevonden hebben.