Darmen, darmklachten: opgezette buik, buikpijn, winderigheid

Darmen & darmklachten: opgezette buik, winderigheid, buikpijn. De buik kan door allerlei redenen opspelen. Een opgezette of opgezwollen buik, die eventueel gepaard gaat met winderigheid, is een courante klacht, welke kan duiden op parasieten of een spastische of prikkelbare darm, een syndroom waar vooral veel vrouwen aan lijden. Maar een overgevoelige krampende darm gecombineerd met diarree of verstopping (obstipatie) kan tal van oorzaken hebben.

Darmklachten: de geïrriteerde darm

De buik kan door talloze oorzaken opspelen. De gebruikelijke darmproblemen zijn winderigheid of flatulentie (het meer dan normaal laten ontsnappen van lucht - winden of scheten - uit de anus), diarree (dunne tot waterdunne ontlasting) en obstipatie of verstopping (ophoping van feces of poep in de darm). Darmklachten kunnen duiden op parasieten of het prikkelbare darm syndroom (PDS), een veelvoorkomende aandoening die gepaard kan gaan met buikpijn, opgeblazen gevoel, krampen, diarree of verstopping. Darmklachten kunnen soms ook wijzen op een ernstiger aandoening, waarbij een ziekenhuisopname nodig kan zijn. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste oorzaken in alfabetische volgorde.¹

Afname van immunoglobuline A

Immunoglobulines (afgekort Ig) worden ook wel antistoffen of antilichamen genoemd en hebben als functie het lichaam te beschermen tegen het binnendringen van allerlei ziekteverwekkers. Immunoglobuline A (LgA) is onder meet aanwezig in de tractus digestivus, het spijsverteringskanaal. IgA deficiëntie vergroot de kans op infecties van bijvoorbeeld de luchtwegen en de darmen. Dit komt voor bij ongeveer 1% van de bevolking voor.

Alcoholmisbruik

Alcohol tast het slijmvlies in maag en darmen aan, als gevolg waarvan het slijmvlies geïrriteerd en enigszins ontstoken raakt. Ook verstoort overmatig gebruik van alcohol het bacterie-evenwicht in de darmen. Alcoholmisbruik kan aanleiding geven tot maag- en darmklachten.

Infectie met Blastocystis hominis

Blastocystis hominis is een parasiet die die in de darm van dier en mens kan voorkomen en leeft van de darminhoud. Een parasiet heeft een gastheer nodig om te kunnen overleven. Geschat wordt dat miljoenen Nederlanders deze darmparasiet bij zich dragen. Bij grote aantallen mensen geeft deze parasiet geen klachten. Onderzoeken tonen aan dat als het immuunsysteem van de besmette persoon sterk is, hij geen klachten krijgt. Bij iemand met spijsverteringsproblemen en/of een verzwakt immuunsysteem, kan de parasiet onder meer de volgende symptomen veroorzaken:

• Anale jeuk;
• Diarree;
• Winderigheid;
• Gewichtsverlies;
• Buikpijn.

Bijwerking medicijnen

Sommige medicijnen kunnen maag-darmklachten als bijwerking hebben. Een voorbeeld is Metformine, een verlager van het bloedglucose. Een ander voorbeeld is de antireumatica die maag- en darmklachten kunnen veroorzaken: maagpijn, misselijkheid, verminderde eetlust, maagirritatie en een opgeblazen gevoel. Soms zijn bij deze middelen ook ernstigere bijwerkingen mogelijk, zoals maagbloedingen en perforaties in de maag en de darm.

Campylobacteriose

Campylobacteriose is de verzamelnaam voor ziektebeelden veroorzaakt door de bacterie Campylobacter en het is in Nederland de belangrijkste veroorzaker van darminfecties. Via besmet voedsel komt de bacterie in het menselijk lichaam terecht. Campylobacteriose is erg besmettelijk. Een groot deel van de infecties met deze boosdoener gaat niet gepaard met klachten. Eventuele symptomen ontstaan meestal 48 uur tot één week na besmetting en bestaan veelal uit lichte maag-darmklachten. Daarnaast kunnen ook andere klachten optreden, zoals:

• Waterige diarree met of zonder bloed;
• Buikpijn of maagpijn;
• Koorts;
• Misselijkheid en braken (overgeven).

Meestal verdwijnen de verschijnselen na vijf tot zeven dagen. Darmkrampen kunnen echter nog weken blijven bestaan. Bij mensen met een verminderde afweer kan de darminfectie langdurig en ernstig zijn. Soms treden er complicaties op, zoals:

• Infecties van de bloedbaan, lever, alvleesklier of galblaas;
• Een darmperforatie;
• Gewrichtsontstekingen (artritis);
• Het Guillain-Barré Syndroom (GBS), een neuromusculaire aandoening.

Candida overgroei (CO)

Candida Albicans is een gistachtig micro-organisme, dat in harmonie met andere micro-organismen in het maag-darmkanaal leeft. Candida-overgroei (= gist overgroei). Bij een verstoring van de balans of als de gistgroei boven normale waarden komt, dan leidt dit tot een overbevolking van gist en candidiasis, een schimmelinfectie. Hierdoor raakt de darmflora ontregeld wat leidt tot allerlei hardnekkige problemen en chronische klachten. Een Candida infectie kan leiden tot onder meer de volgende klachten:

• Spijsverteringsorganen: opgezette of opgezwollen buik, slijm in de ontlasting, spastische darm, maagklachten, darmkrampen, winderigheid, obstipatie of diarree, anale jeuk, geregeld last van misselijkheid.
• Geslachtsorganen: terugkerende vaginale infecties, jeuk aan de geslachtsorganen, vieze witte afscheiding, libidoverlies.
• Immuunsysteem: allerlei klachten die verband houden met een overactief of verzwakt immuunsysteem, zoals eczeem, allergieën, verstopte en/of jeukende neus, toegenomen overgevoeligheid of intolerantie voor voedsel, steeds terugkerende infecties, chronische bijholte ontstekingen, blaasontstekingen en andere gezondheidsklachten.
• Algeheel energieniveau: vermoeidheidsklachten, snel moe na inspanning, toegenomen slaapbehoefte.
• Spieren en gewrichten: pijnlijke spieren en gewrichten, snel vermoeide spieren, het gevoel van lood in armen en benen.
• Hormonale systeem: menstruatiestoornissen, hoofdpijn, steeds koude handen en voeten.²

Chronisch gebruik van pijnstillers, NSAID's

Het langdurig gebruik van pijnstillers kan leiden tot darmklachten. NSAID staat voor ‘Non Steroid Anti Inflammatory Drug’. De bekendste NSAIDs zijn ibuprofen, diclofenac en naproxen. Ze kunnen bijwerkingen geven, zoals maagklachten en de maag en darmen beschadigen. In een enkel geval kunnen ze zelfs een maagbloeding veroorzaken. Reden dat NSAIDs vaak samen met een maagbeschermend middel zoals omeprazol door de (huis)arts voorgeschreven wordt.

Clostridium difficile

Clostridium difficile is een bacterie die bij het merendeel van de pasgeboren baby’s en 9% van de volwassenen in de darm voorkomt en welke onder normale omstandigheden geen klachten veroorzaakt. De bacterie is bij gezonde mensen onderdeel van de darmflora en krijgt het geen kans om zich te vermenigvuldigen. Pas als ze zich kunnen vermenigvuldigen (= koloniseren), kunnen ze klachten veroorzaken doordat ze giftige stoffen (toxinen) produceren. Diarree is de belangrijkste klacht als Clostridium difficile zich gaat vermenigvuldigen in de darm. Dit wordt wel ‘Clostridium difficile associated diarrhoea’ (CDAD) genoemd en is de belangrijkste oorzaak van in zorginstellingen opgelopen diarree. Dit kan gepaard gaan met misselijkheid, buikpijn, krampen en soms koorts.

Colitis ulcerosa

Colitis ulcerosa is een chronische, regelmatig terugkerende ontsteking van het slijmvlies van de dikke darm, waarbij zweren kunnen ontstaan. Er kunnen bij colitis ulcerosa echter ook klachten en ontstekingen buiten de darm optreden. Er zijn veel overeenkomsten met de ziekte van Crohn. De klachten en de ernst van de klachten kunnen aanzienlijk per patiënt verschillen. Hier zijn enkele van de meest voorkomende symptomen ulcerosa:

• Na de stoelgang blijft soms het gevoel dat de darm niet leeg is.
• Plotse opflakkeringen van diarree, vaak met bloed en slijm.
• Rectale pijn.
• Constipatie (verstopping).
• Krampende buikpijn (buikkrampen).
• Gewichtsverlies als gevolg van chronische diarree of verminderde eetlust.
• Vermoeidheid.
• Bloedarmoede als gevolg van frequent bloedverlies.
• Moeite met het ophouden van de ontlasting.

Soms kunnen er ook klachten buiten de darm voorkomen, zoals:

• Ontstoken ogen.
• Pijnlijke, ontstoken gewrichten.
• Huidklachten.
• Ontstekingen van de lever.

Cryptosporidia spp

Dit betreft een besmetting met protozoaïre dunne darmparasieten, die darmklachten kunnen veroorzaken als buikpijn en diarree. Bij kinderen kan te dientengevolge een groeiachterstand, bloedarmoede of allergie ontstaan.

Daling van de gezonde darmflora door gebruik van antibiotica

Antibiotica veroorzaken een daling van de gezonde darmflora waardoor onder andere veel darmgassen en krampen kunnen ontstaan.

Darmkanker of rectumcolonkanker

Dit betreft kanker in het onderste deel van het maag-darmkanaal, die begint achter in de mond bij de slokdarm en eindigt bij de anus. Het komt slechts voor bij minder dan 0,1 % van de bevolking. Darmkanker kan verschillende symptomen veroorzaken, waaronder:

• Een aanhoudende verandering in de stoelgang en/of bloed in de ontlasting.
• Onverklaarbaar gewichtsverlies en algehele malaise.

Darmparasieten

Bij 20 tot 30% van de bevolking komen darmparasieten voor. Dit zijn eencellige organismen die een gastheer nodig hebben om te overleven en voor de mens ziekmakende eigenschappen hebben. Vooral kinderen die kampen met onbegrepen, vage buikpijnklachten en/of langdurige diarree, kunnen last hebben van een darmparasiet. In Nederland komt de parasiet giardia lamblia op grote schaal voor. Niet bij iedereen zorgt deze lastpak voor klachten.

Depressiviteit en gebruik van antidepressiva

Mogelijke bijwerkingen van antidepressiva zijn maag-darmklachten: misselijkheid, braken, diarree en verstopping. Een depressie kan gepaard gaan met maag- en darmklachten en andere lichamelijke klachten.

Diabetes (suikerziekte)

Bij mensen met diabetes (suikerziekte) komen darmklachten vaker voor. Te denken valt aan een opgezette buik, moeilijke stoelgang, verstopping, misselijkheid, diarree, enz.

Dientamoeba fragilis

Dientamoeba fragilis is een parasiet die in de darm kan voorkomen en bij een deel van de mensen die de parasiet bij zich draagt, geen klachten veroorzaakt. Bij sommige mensen en dan vooral kinderen, veroorzaakt de parasiet wel darmklachten. Kinderen hebben vaak last van diarree of dunne ontlasting, buikpijn en soms huidklachten. Volwassenen kunnen juist last krijgen van obstipatie. Sommige geïnfecteerde mensen klagen over vermoeidheid.

Eetstoornissen

Meer dan de helft van de patiënten met eetstoornissen heeft ernstige subjectieve maag-darmklachten. Maag-darmklachten, behalve opboeren, verdwijnen als de normale voeding wordt hervat.³

Galproblemen

De ontlasting ziet er uit als stopverf (grijs) als er onvoldoende gal wordt gemaakt, of als de gal niet in de darmen terechtkomt.

Gastro-enteritis (buikgriep)

Gastro-enteritis is een ontsteking van de maag en darmen (het maag-darmkanaal), meestal ten gevolge van een infectie met een virus, bacterie, parasiet, toxines, voedselallergieën en medicijnen (die in dit artikel ook separaat worden besproken). In de volksmond wordt het wel buikgriep genoemd. Veelvoorkomende symptomen zijn:

• Buikkrampen;
• Maagpijn;
• Misselijkheid en braken;
• Borborygmi (borrelingen in de darmen);
• Diarree (met of zonder bloed en slijm);
• Gewichtsverlies.

Glutenallergie, coeliakie

Coeliakie, glutenallergie of glutenintolerantie is een spijsverterings- en auto-immuunziekte die leidt tot schade aan het slijmvlies van de dunne darm als voedingsmiddelen met gluten worden gegeten. Deze aandoening komt bij ongeveer 1% van de bevolking voor. Bij coeliakie worden gluten door het lichaam als een schadelijke stof gezien en wordt door hen dus niet verdragen. Gluten is een eiwit dat voorkomt tarwe, rogge, gerst, spelt en kamut. Het komt ook voor in voedsel dat gemaakt is van deze granen. Bij mensen met coeliakie raakt de darmwand beschadigd. Dit kan op den duur leiden tot verschillende buikklachten:

• Aanhoudende diarree en bij sommigen juist verstopping;
• Stinkende, vettige ontlasting;
• Een opgezette buik en buikpijn;
• Braken (overgeven);
• Verminderde eetlust.

In geval de darmwand ernstig beschadigd raakt, kunnen er problemen ontstaan met de opname van voedingsstoffen.

Hart- en vaatziekten

Maag- en darmproblemen kunnen een indicatie zijn van hartproblemen.

Klebsiella infectie

Klebsiella is een bacterie die steeds meer voorkomt bij secundaire infecties (een ontsteking door een ziektekiem die optreedt na een ontsteking van een andere ziektekiem) bij patiënten met een verminderde weerstand, vooral na voorafgaand antibioticagebruik.

Lactose-intolerantie

Lactose of melksuiker komt vooral voor in melk en melkproducten. Lactose-intolerantie het onvermogen de melksuiker lactose te verteren, waardoor er klachten ontstaan wanneer de darmbacteriën niet-verteerde lactose in de darm afbreken. Er ontstaat diarree doordat de niet-verteerde lactose water aantrekt. Dit kan gepaard gaan met misselijkheid en een opgezette buik.

Lage rug klachten

Een aandoening die druk op het ruggenmerg veroorzaakt, kan lage rugpijn veroorzaken die gepaard gaat met controleproblemen over de darmen of blaas.

Laxeermiddelen

Langdurig misbruik van laxantia (laxerende middelen) kan leiden een verstoring van de normale spierwerking van de darmen, hetgeen ernstige obstipatie tot gevolg kan hebben. Ook kan het leiden tot ontstekingen in de darmen, wat gepaard gaat met buikpijn, misselijkheid en braken.

Obstipatie (verstopping)

Bij obstipatie blijft de ontlasting te lang in de dikke darm, waardoor het droog en hard wordt. Klachten die kunnen optreden zijn een uitblijvende, moeilijke, harde, pijnlijke of trage ontlasting.

Overconsumptie van koolhydraten en graanproducten

Bij gezonde darmen veroorzaken parasieten meestal geen problemen (25% van de bevolking heeft ze in de darmen), maar klachten kunnen ontstaan als de darmflora is aangetast als gevolg van bijvoorbeeld overconsumptie van koolhydraten en graanproducten. Hierdoor neemt de kans op infecties met parasieten en schimmels toe.

Overgewicht (obesitas)

Overgewicht vergroot de kans op het ontstaan van onder meer ontstekingsreacties en chronische buikklachten.

Pancreas aandoeningen

De pancreas (alvleesklier) is aangesloten op de 12-vingerige darm, die ligt tussen de maag en de dunne darm en is betrokken bij de hormoonhuishouding en tevens verantwoordelijk voor de afscheiding van spijsverteringssappen. Vroege symptomen die op een aandoening van de alvleesklier kunnen wijzen, zijn onder meer:

• Vage bovenbuikklachten die later ernstiger van aard worden en zich kunnen uitbreiden, eerst rondom de navel en later over de gehele buik;
• Winderigheid;
• Opgeblazen buik;
• ‘gerommel' in de buik;
• een vol gevoel in maag en/of darmen;
• Stinkende ontlasting en winden.

Prikkelbare darm syndroom (PDS)

PDS maakt deel uit van de groep zogeheten functionele aandoeningen van het maag-darmkanaal, waarbij er sprake is van een gestoorde functie van maag of darm zonder onderliggende ziekte. Ongeveer 40-50 % van alle maag-darmklachten en aandoeningen valt in deze groep. Het meest voorkomende symptoom van PDS is pijn of ongemak in de buik. Dit kan gepaard gaan met buikkrampen. Verandering in de stoelgang - diarree en/of verstopping - is een andere veelvoorkomende klacht. Vaak staat of obstipatie of diarree op de voorgrond.

Andere symptomen die soms aanwezig bij het prikkelbare darm, zijn:

• Opgeblazen gevoel;
• Voortdurende aandrang;
• Winderigheid;
• Vermoeidheid en algehele malaise;
• Rugpijn;
• Maagklachten (o.a. brandend maagzuur);
• Hoofdpijn;
• Slapeloosheid;
• Pijn bij het vrijen;
• Moeite met plassen.

Salmonella infectie

Een Salmonella-infectie is een veelvoorkomende bacteriële aandoening, die het darmkanaal aantast. Salmonellabacteriën leven meestal in de darmen van dieren en mensen en ze verplaatsen zich via de uitwerpselen. Mensen worden meestal besmet via besmet water of voedsel, zoals pluimvee, vlees en eieren.

Mensen met een salmonella-infectie ontwikkelen normaalgesproken binnen 12 tot 72 uur diarree, koorts en buikkrampen. De ziekteverschijnselen van een salmonella-infectie duren over het algemeen vier tot zeven dagen. Gezonde mensen genezen meestal zonder specifieke behandeling.

Schadelijke E.coli varianten

Escherichia coli (E. coli) bacteriën leven in de darmen van mensen en dieren. De meeste varianten van E. coli zijn onschadelijk of leiden tot relatief korte diarree, zoals dat voorkomt bij reizigers naar ontwikkelingslanden.

Maar er zijn een paar bijzonder vervelende stammen bekend, waaronder E. coli O157: H7, welke kan leiden tot ernstige, bloederige diarree en buikkrampen, gevolgd door ernstige schade aan de organen, zoals nierfalen. Onder meer via niet goed doorbakken vlees of rauwe groenten, kan men deze lastpak oplopen.

Gezonde volwassenen herstellen doorgaans binnen een week van een infectie met E. coli O157: H7, maar jonge kinderen en ouderen kunnen het zogeheten hemolytisch uremisch syndroom (HUS) ontwikkelen: een zeer zeldzame aandoening die wordt gekenmerkt door de combinatie van nierfalen, hemolytische anemie en beschadiging van de binnenbekleding van de bloedvaten, welke de dood tot gevolg kan hebben.

Schildklierafwijkingen

Bij een te langzaam werkende schildklier (hypothyreoïdie) kan men last krijgen van obstipatie en bij een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) kan men last krijgen van diarree, brijachtige ontlasting en frequente stoelgang.

Shigellose

Shigellose is infectie met de bacterie Shigella, die leidt tot en zware vorm van diarree die wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van bloed en slijm in de ontlasting (dysenterie) en pijn, koorts en uitdroging (dehydratie).

Stress en spanning

Stress kan leiden tot maag- en darmklachten.

Verteringsproblemen

Verteringsproblemen kunnen leiden tot een opgeblazen gevoel, maagzuur, misselijkheid en oprispingen (boeren). Verteringsproblemen kunnen psychosomatisch van aard zijn (zie ‘stress en spanning’), maar het kan veroorzaakt worden door voeding. Verder is bekend dat met het voortschrijden der jaren verteringssappen steeds minder efficiënt worden en de darmen inactiever. Voor een goede vertering is het belangrijk het voedsel goed te kauwen en de tijd te nemen voor een maaltijd. Ook kan men beter bepaalde voeding vermijden, zoals te vette voeding, cafeïne, alcohol, sterk gekruid eten, suiker en suikervervangers. Daarnaast is het belangrijk om evenwichtig te eten en te zorgen voor voldoende lichaamsbeweging.

Voedselallergieën of voedselintolerantie

Voedselintolerantie betekent dat een bepaalde stof niet goed verdragen wordt en een allergie is een abnormale reactie van het afweersysteem op bepaalde stoffen, allergenen genaamd. Voedselallergieën of intolerantie voor bepaalde voeding kunnen leiden tot allerlei maagdarmproblemen.

Ziekte van Crohn

De Ziekte van Crohn is een chronische ontstekingsziekte van het spijsverteringskanaal en komt bij circa 0,3% van de bevolking voor. Veelvoorkomende symptomen van de ziekte van Crohn zijn buikpijn, soms met hevige buikkrampen, diarree, gewichtsverlies en vermoeidheid. Minder frequent optredende symptomen zijn verminderde eetlust, koorts, nachtzweten, overmatige winderigheid, rectale pijn en rectaal bloeden.

Zwakte van de buikspieren of bekkenbodem problematiek

Zwakte van de buikspieren of bekkenbodem problematiek kunnen buikklachten, maagklachten en darmklachten in de hand werken.

Klik hier voor een artikelenreeks over allerlei darmaandoeningen.

Noten

1. Met dank aan http://www.mglab.nl voor een helder overzicht van alle mogelijke oorzaken.
2. http://www.candida.nl
3. C.A. van Rijn: Anorexia nervosa en boulimia nervosa. II. Somatische gevolgen van ondervoeding, Ned Tijdschr Geneeskd. 1998;142:1863-6.

Lees verder

• Buikpijn: pijn in buik en onderbuik links/rechts vrouw + man
• Dikke darm ontsteking (colitis): diarree + bloed en buikpijn
• Acute diarree: oorzaken, diarree stoppen & diarree baby/kind
• Buikgriep door norovirus: eten, duur, besmettelijk & genezen
• Wormen bij mensen: wormen in ontlasting symptomen & klachten