Prikkelbare darm syndroom: symptomen, klachten & behandeling

Prikkelbare darm syndroom: symptomen, klachten en behandeling. Prikkelbare darm syndroom (PDS) is een courante aandoening in de westerse wereld. Men schat dat 5 tot 20 % van de Nederlandse bevolking last heeft van het prikkelbare darm syndroom. De diagnose prikkelbare darm syndroom wordt vooral gesteld bij jongvolwassenen. De aandoening komt ongeveer twee keer zo vaak voor bij vrouwen als bij mannen. Ook hebben vrouwen over het algemeen ernstiger klachten dan mannen.

Prikkelbare darm syndroom: symptomen, klachten en behandeling

• Prikkelbare darm syndroom: inleiding
• Symptomen prikkelbare darm syndroom
• Oorzaken prikkelbare darm syndroom
• Diagnose prikkelbare darm syndroom
• Behandeling prikkelbare darm syndroom

Prikkelbare darm syndroom: inleiding

Het prikkelbare darm syndroom dankt zijn naam doordat de darmen geprikkeld zijn en er sprake is van meerdere ziekteverschijnselen (= syndroom). Het prikkelbare darm syndroom (PDS) wordt ook wel spastische darm, spastisch colon of Irritable bowel syndrome (IBS) genoemd. Bij PDS zijn de klachten vaak langdurig aanwezig. De aandoening kenmerkt zich vooral door problemen met de ontlasting (diarree of juist verstopping) en buikpijn.

PDS kan zich op elke leeftijd ontwikkelen, maar de meeste mensen hebben hun eerste symptomen tussen hun 15e en 40e jaar. Vrouwen hebben ongeveer twee keer meer kans op PDS dan mannen. Ook is de kans groter dat hun klachten ernstiger van aard zijn. Sommige mensen ondervinden dagelijks veel pijn en hinder en weer andere mensen hebben er slechts af en toe last van. PDS kan de levenskwaliteit van getroffenen aanzienlijk aantasten.

Het prikkelbare darm syndroom maakt deel uit van de groep zogeheten functionele aandoeningen van het maag-darmkanaal, waarbij er sprake is van een gestoorde functie van maag of darm zonder onderliggende ziekte. Ongeveer 40-50 % van alle maag-darmklachten en aandoeningen valt in deze groep.

Symptomen prikkelbare darm syndroom

De meeste mensen met het prikkelbare darm syndroom hebben slechts af en toe last van klachten. Reden dat lang niet iedereen bij de (huis)arts terechtkomt met de klachten. Weer anderen hebben er heel vaak last van, waardoor de aandoening de kwaliteit van hun leven enorm kan aantasten.

Het meest voorkomende symptoom van PDS is pijn of ongemak in de buik. Dit kan gepaard gaan met buikkrampen. De pijn varieert van mild tot ernstig. Door het laten van winden kan de pijn verminderen. De pijn verergert vaak na het eten. De pijn treedt vaak ’s avonds op.

Verandering in de stoelgang - diarree en/of verstopping - is een andere veelvoorkomende klacht. Vaak staat of obstipatie of diarree op de voorgrond.

Andere symptomen die soms aanwezig bij het prikkelbare darm en die niet altijd direct met de darm te maken hebben, zijn:

• opgeblazen gevoel;
• Voortdurende aandrang;
• winderigheid;
• algehele malaise;
• rugpijn / pijn in de rug;
• maagklachten zoals brandend maagzuur;
• hoofdpijn;
• vermoeidheid;
• slapeloosheid;
• moeite met plassen; en
• pijn bij het vrijen.

Oorzaken prikkelbare darm syndroom

De precieze oorzaak van PDS is onbekend. Waarschijnlijk gaat het om een combinatie van factoren. Een gestoorde (spastische) beweging (contracties) van de darm en/of een gevoelige darmwand spelen hierbij een rol. Andere mogelijke factoren zijn:

• Psychologische factoren, zoals langdurige emotionele stress, kunnen leiden tot klachten.Specifieke levensmiddelen, zoals thee, koffie en vet voedsel, kunnen eveneens de symptomen uitlokken.
• Antibiotica en niet-steroïdale anti-inflammatoire geneesmiddelen, zoals ibuprofen en diclofenac kunnen de symptomen verergeren.
• Er zijn aanwijzingen dat PDS ontstaat als gevolg van een darminfectie.
• Een abnormale verwerking van prikkels in het maag-darmkanaal, waardoor mensen met PDS eerder pijn/prikkels waarnemen dan andere mensen, lijkt ook een rol te spelen.

Diagnose prikkelbare darm syndroom

Doordat er bij PDS niets bijzonders aan de darm te zien is, is de diagnose PDS niet eenvoudig te stellen. De diagnose wordt vaak gesteld op basis van het klachtenpatroon. Bij twijfels of bijkomende symptomen en klachten zal verwijzing volgen voor verder onderzoek.

De huisarts zal de patiënt vragen stellen over zijn klachten en medische voorgeschiedenis en hem lichamelijk onderzoeken. Als de klachten niet allemaal op prikkelbare darm syndroom wijzen, kan uitgebreider onderzoek nodig zijn. Meer onderzoek kan nodig zijn als:

• de eerste symptomen manifesteren zich pas op latere leeftijd (50+);
• de patiënt diarree heeft zonder andere symptomen;
• de klachten tussentijds zijn veranderd;
• de patiënt een familiegeschiedenis heeft van darmproblemen;
• er sprake is van bloedarmoede (anemie), bloed in de ontlasting, koorts of vermagering (gewichtsverlies).

De huisarts kan de patiënt verwijzen voor een sigmoïdoscopie of colonoscopie om de darmen te onderzoeken. De desbetreffende arts kan een biopsie (een klein stukje weefsel) van de darmen nemen voor onderzoek in een laboratorium. Deze test helpt om meer ernstige aandoeningen zoals colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn uit te sluiten. Wanneer er geen lichamelijke afwijkingen gevonden worden tijdens dit onderzoek, kan de diagnose ‘PDS’ alsnog gesteld worden.

Als de huisarts vermoed dat de PDS veroorzaakt wordt door een infectie, zal hij de ontlasting van de patiënt laten onderzoeken.

In 2006 zijn de zogenaamde Rome III criteria opgesteld, aan de hand waarvan de diagnose PDS gesteld kan worden:

• Patiënten moeten recidiverende buikpijn of ongemak hebben gedurende ten minste 3 dagen per maand in de voorafgaande 3 maanden.
• Deze klachten moeten geassocieerd zijn met twee of meer van de volgende criteria:
• Abdominale pijn vermindert na de stoelgang.
• Het begin van de abdominale (pijn)klachten is geassocieerd met een verandering in de frequentie van de ontlasting.
• Het begin van de abdominale (pijn)klachten is geassocieerd met een verandering in de consistentie (vorm) van de ontlasting.

Behandeling prikkelbare darm syndroom

Er zijn behandelingen die kunnen bijdragen tot het verminderen van de symptomen. Deze omvatten veranderingen in levensstijl, voedingsadviezen, medicatie en psychologische behandelingen. Met de hulp van de huisarts, kan de patiënt beslissen welke het meest geschikt is in zijn situatie.

Voor de meeste mensen met het prikkelbare darm syndroom, is een gezonde leefstijl de beste manier om de klachten te bestrijden. De volgende algemene adviezen over voeding en leefstijl kunnen daarbij behulpzaam zijn:

• eet regelmatig;
• drink voldoende;
• beperk het gebruik van cafeïnehoudende dranken, zoals thee en koffie, en alcoholische dranken en frisdranken.
• vermijd het gebruik van suiker of suikerhoudende voedingsmiddelen.
• gebruik bulkvormers (bijvoorbeeld Metamucil, Volcolon, Normacol en Fiberform) die opgelost moeten worden in water, yoghurt of sap, welke voor een soepele ontlasting en een goede darmwerking zorgen.
• vermijd bewerkte voedingsmiddelen.
• regelmatige lichaamsbeweging bevordert een regelmatige stoelgang en verminderd stress en is daarom een goede manier om de klachten te verminderen.

Als de klachten veroorzaakt worden door stress, dan doet de patiënt er verstandig aan met zijn arts te bespreken welke mogelijkheden er zijn om stress te verminderen.

Er zijn verschillende medicijnen om klachten te bestrijden. Er zijn medicijnen die krampen tegengaan, medicijnen die pijn bestrijden, medicijnen waardoor verstopping wordt tegengegaan en anti-diarreemiddelen.

Klik hier voor voor een artikelenreeks over prikkelbare darm syndroom en klik hier voor een artikelenserie over allerlei darmaandoeningen.

Lees verder

• PDS: buikpijn, opgeblazen gevoel, slijm bij ontlasting, pijn
• Dikke darm-aandoening: Diverticulose, uitstulpingen darmwand
• Dikke darm ontsteking (colitis): diarree + bloed en buikpijn
• Dikke darmkanker & endeldarm kanker symptomen en behandeling
• Darm-aandoeningen & darmproblemen: malabsorptie, PDS