Lichen planus: jeukende ontsteking huid en rode bultjes

Lichen planus wordt ook wel lichen ruber planus genoemd. Lichen planus is een ontstekingsreactie van de huid en de slijmvliezen. De aandoening gaat gepaard met een jeukende uitslag op de huid of in de mond. De huiduitslag bestaat uit rode bultjes. Het is een niet-besmettelijke aandoening, waarbij huid, slijmvliezen, nagels en het haar van de patient kunnen worden aangetast. Er bestaat geen definitieve genezende therapie of behandeling voor deze aandoening.

lichen planus

• Wat is lichen planus?
• Oorzaken, incidentie en risicofactoren lichen planus
• Verschijnselen en symptomen lichan planus
• Behandeling lichen planus
• Prognose lichen planus
• Mogelijke complicaties lichen planus

Wat is lichen planus?

Lichen planus is een ontstekingsreactie van de huid en de slijmvliezen, welke gepaard gaat met een jeukende uitslag op de huid of in de mond. De huiduitslag bestaat uit rode bultjes. Het is een niet-besmettelijke aandoening, waarbij huid, slijmvliezen, nagels en het haar van de patiënt kunnen worden aangetast.

Oorzaken, incidentie en risicofactoren lichen planus

De precieze oorzaak van lichen planus is niet bekend. Waarschijnlijk staat het in verband met een allergische reactie of een niet goed functionerend afweersysteem (waardoor het een soort auto-immuunziekte is). Na blootstelling aan bepaalde triggers, zoals geneesmiddelen, chemische middelen of ziekteverwekkers waarvan bekend is dat ze een allergische reactie opwekken, kan lichen planus ontstaan. Bepaalde geneesmiddelen zoals niet-steroïdale anti-inflammatoire pijnstillers (NSAID's) en bloeddrukverlagende medicijnen worden in verband gebracht met het ontstaan van lichen planus. Net zoals blootstelling aan bepaalde chemische stoffen zoals ontwikkelvloeistof voor kleurenfoto’s of metalen, zoals goud, bismut, kwik, antimoon en arsenicum. Ook blijkt langdurige en intense emotionele stress, zoals angst, shock, traumatische jeugd, verdriet, teleurstelling, mislukking, vernedering, etc. een belangrijke rol te spelen in het ontstaan van de aandoening. Voorts wordt het hepatitis-C-virus geassocieerd met het optreden van lichen planus, evenals verschillende onderliggende aandoeningen, zoals colitis ulcerosa (ontsteking van de dikke darm), primaire biliaire cirrose en alopecia areata (pleksgewijze haaruitval).

Erfelijke aanleg lijkt een rol te spelen bij bepaalde vormen van lichen planus. Lichen planus treedt bij minder dan één procent van de wereldbevolking op. Het komt bij alle etnische groepen voor. Lichen planus kan in principe op elke leeftijd optreden. Er is ene incidentiepiek bij mannen rond de veertig jaar en bij vrouwen rond de zesenveertig jaar. Het komt zelden voor bij kinderen onder de vijf jaar.

Verschijnselen en symptomen lichan planus

Lichen planus kan plotseling of geleidelijk optreden. Er verschijnen gewoonlijk groepsgewijs (maar afzonderlijk kan ook) allerlei onregelmatig gevormde kleine baksteenrode tot paarse, aan de bovenkant afgeplatte bultjes van 2 tot 4 millimeter in diameter. De papels zijn duidelijk begrensd, zien er glanzend uit en zijn gelijkelijk verdeeld over de beide lichaamshelften. Vaak zijn aan het oppervlak van de papels ragfijne witte streepjes zichtbaar. Deze worden 'Wickhamse striae' genoemd. Soms vloeien de papels samen tot grotere plekken. Voorkeurslocaties zijn polsen, voeten en onderbenen. De huidafwijkingen kunnen evenwel over de gehele huid voorkomen: nagels, geslachtsorganen, hoofd, gezicht en in de mond. De huidafwijkingen kunnen gepaard gaan met jeuk die varieert in intensiteit van mild tot zeer hevig. Een overmaat aan pigment (hyperpigmentatie) kan zich ontwikkelen op de aangedane huid (zie 'prognose').

Lichen planus kan ook in de mond aanwezig zijn: in de binnenkant van de wangen, op het tandvlees of de tong. de patient hoeft zich daar niet van bewust te zijn. Het komt geregeld voor dat ze voor het eerst worden opgemerkt tijdens een tandartscontrole of door de dermatoloog. Lichen planus op het mondslijmvlies kan gepaard gaan met pijnlijke blaren, zweertjes en open plekken.
Bij ongeveer 10% van de patiënten zijn er ook afwijkingen in de uitgroei van de nagel, welke bestaan uit in de lengterichting verlopende ribbeltjes, gleufjes en spleten. In ernstige doch zeldzame gevallen laat de nagel los en komt deze niet meer terug.

Kenmerkend voor lichen planus is het 'Koebner-fenomeen': één van de bekendste fenomenen in de dermatologie. Het houdt in dat op de plaats van een huidbeschadiging als gevolg van bijvoorbeeld een kras of een schaafwond, er een nieuwe lichen planus laesie ontstaat.

Behandeling lichen planus

Er bestaat geen definitieve genezende therapie of behandeling voor deze aandoening. Het doel van de behandeling is het verminderen van de klachten en het bevorderen van de genezing. Als de symptomen mild en iemand geen klachten ervaart, kan behandeling uitblijven.

De behandeling kan bestaan uit:

• Het wegnemen van triggers. Bij vermoeden lichen planus een reactie is op een medicijn (of een ander trigger), dan is het raadzaam het geneesmiddel in overleg met de huisarts of behandelend arts tijdelijk te staken en uit te wijken naar een alternatief. Het is mogelijk dat de uitslag in dat geval binnen enkele weken verdwijnt.
• Corticosteroïdhoudende crèmes of zalven kunnen voorgeschreven worden: deze remmen de ontsteking en onderdrukken de jeuk.
• In ernstiger gevallen van lichen planus kan lichttherapie worden toegepast.
• In ernstige gevallen van lichen planus kunnen middelen als acitretine (een vitamine A-achtig middel) en prednison (bijnierschorshormonen, ook wel corticosteroïd genoemd) uitkomst bieden. Ook kan ciclosporine worden voorgeschreven. Dit middel onderdrukt het afweersysteem en remt ontstekingen.
• Indien lichen planus van de mond geen klachten geeft, is behandeling gewoonlijk niet nodig. Ernstige vormen worden in eerste instantie behandeld met corticosteroïdhoudende preparaten. Een goede mondhygiëne is aanbevolen.

Prognose lichen planus

De meeste gevallen van lichen planus genezen binnen een periode van 18 tot 24 maanden spontaan. vaak blijven er donkerbruine verkleuringen zichtbaar op de huid, welke na verloop van tijd vanzelf verdwijnen. Ongeveer 20% van de patiënten treedt een recidief op. Bij een recidief is het beloop vaak korter. Lichen planus in de mond is gewoonlijk zeer hardnekkig. Het is niet uitzonderlijk dat afwijkingen in de mond wel ongeveer vijf jaar kunnen blijven bestaan.

Mogelijke complicaties lichen planus

Er wordt soms een verband gesuggereerd tussen langdurige lichen planus in de mond en mondkanker. De bewijzen hiervoor zijn tot op heden niet overtuigend. Bij lichen planus op de hoofdhuid treedt sporadisch (vaak blijvende) haaruitval op. Bij ouderen zijn vaak ook de nagels aangetast. In sommige gevallen is een nagel blijvend beschadigd of laat deze zelfs los.

Lees verder

• Huiduitslag: rode vlekken huid baby, kind, volwassene & jeuk
• Jeukende huid of jeuk aan de huid: plaatselijk, hele lichaam
• Huidaandoeningen A-Z: jeuk, pijn, bruine & rode vlekken huid