De behandeling van artrose

Artrose, ofwel gewrichtsslijtage, treft een groot deel van de mensen bij het ouder worden. Het zorgt voor stijfheid en pijn aan de gewrichten, soms zo erg dat mensen niet meer normaal kunnen functioneren. Er wordt nog steeds gezocht naar een goede behandeling van artrose, maar waar staan we nu? En hoe zal de toekomst eruit zien?

Wat is artrose

Over de uiteindes van botten ligt een laagje kraakbeen. Doordat het kraakbeen glad en enigszins indrukbaar is, zorgt het ervoor dat de botten zonder weerstand langs elkaar heen kunnen bewegen en vangt het ook schokken op. Bij artrose is het laagje kraakbeen versleten. De botten moeten nu over elkaar heen bewegen zonder glad oppervlak ertussen. Daarnaast bevat bot ook zenuwen die pijn door kunnen geven, kraakbeen heeft deze zenuwen niet. Artrose wordt dan ook gekenmerkt door pijnlijke en stijve gewrichten. Artrose kan elk gewricht treffen; knieën, rug, ellebogen, enkels, schouders, nek, vingers etc.

Niet operatieve behandelingen

Ook al doet bewegen pijn, het is wel belangrijk om de gewrichten bij artrose te laten bewegen. De eerste behandeling van artrose-patiënten bestaat dan ook vaak uit leefstijladviezen en fysiotherapie. Op die manier leren mensen hun gewrichten op een juiste manier te belasten en te gebruiken. Vaak is dit niet voldoende en hebben mensen pijnstillers nodig om weer te kunnen functioneren. Daarnaast slikken patiënten zelf ook vaak chondroïtine en/of glucosamine. Chondroïtinesulfaat en glucosaminoglycanen zijn belangrijke bestanddelen van kraakbeen. Ook al is het nog niet wetenschappelijk aangetoond dat het innemen van chondroïtine en/of glucosamine helpt, veel mensen voelen zich er wel beter door. Als dit niet voldoende is en mensen echt pijn blijven houden, dan wordt er overgegaan op chirurgische ingrepen.

Operatieve behandelingen

Debridement van het kraakbeen is vaak de eerste chirurgische behandeling. Hierbij wordt het beschadigde weefsel verwijderd en het oppervlak van het kraakbeen weer glad gemaakt. Deze methode pakt de oorzaak van artrose niet aan en brengt vaak maar een tijdelijke oplossing.

Een andere methode is de stimulatie van het beenmerg onder het kraakbeen (zoals gedaan wordt bij perforatie, abrasie en microfracturatie). Hierbij wordt het bot gepenetreerd om de cellen in het beenmerg te stimuleren om het kraakbeen te herstellen. Vaak worden hierbij de kraakbeendefecten opgevuld met vezelig kraakbeen. Vezelig kraakbeen heeft niet dezelfde mechanische eigenschappen als het oorspronkelijke kraakbeen en is ook niet zo glad, daarom vindt er vaak alweer snel afbraak plaats van dit weefsel. Het brengt vaak wel tijdelijke oplossing.

Bij mozaiekplastie wordt een stukje kraakbeen uit een niet gewichtsdragend deel van het kraakbeen gehaald en in het defect geplaatst. Deze techniek werkt alleen als het om kleine defecten gaat en daarnaast is het lastig om weer een glad oppervlak te creëren en wordt er een nieuw defect gemaakt.

De transplantatie van autologe chondrocyten (kraakbeencellen) wordt ook de laatste jaren toegepast in de kliniek. Het nadeel is dat er ook bij deze techniek een nieuw defect gemaakt wordt om de chondrocyten uit te isoleren en het herstel-weefsel is meestal ook vezelig kraakbeen.

Op oudere leeftijd kan worden overgegaan op arthroplastiek. Hierbij wordt het gewricht vervangen door een kunstgewricht. Hoewel patiënten over het algemeen erg tevreden zijn over het kunstgewricht, is dit natuurlijk niet de gewenste behandeling. Het plaatsen van een kunstgewricht wordt ook alleen bij oudere patiënten gedaan omdat een kunstgewricht ongeveer 15 jaar meegaat. De patiënten die een revisie-operatie aan het kunstgewricht hebben ondergaan, zijn hierna over het algemeen een stuk minder tevreden.

Op dit moment is er dus nog geen behandeling dat het aangedane kraakbeen herstelt zodat dit weer optimaal kan functioneren. Een behandeling waarbij kraakbeen hersteld kan worden zou vooral voor jongere patiënten, die nog niet in aanmerking komen voor arthroplastiek, zeer wenselijk zijn. De behandeling die ze nu krijgen helpt vaak maar tijdelijk en daarna moeten zij nog een tijd overbruggen met pijnstilling voordat ze arthroplastiek ondergaan.

Mogelijke behandelingen voor de toekomst

Omdat er op dit moment nog geen behandeling is waarbij het kraakbeen (voor langere tijd) hersteld wordt, wordt er nog steeds veel onderzoek naar gedaan. Nog steeds wordt gekeken hoe de autologe chondrocyte transplantatie verbeterd kan worden. Een belangrijk punt hierbij is om niet een extra defect te maken, maar om de cellen uit het randje van de beschadiging zelf te halen. Daarnaast wordt het met allerlei kweekmethodes gekeken hoe zij beter kraakbeen zouden kunnen maken op het moment dat zij teruggeplaatst worden in het gewricht. Ook wordt er nog steeds gekeken of er niet iets in het gewricht gespoten kan worden wat de aanmaak van kraakbeen stimuleert. Dit zijn zowel chemische stoffen als ook stoffen die de genexpressie van cellen beïnvloeden (siRNA, miRNA).

Verder wordt er ook nog steeds onderzoek gedaan naar het gebruik van stamcellen om weefsels te herstellen (dit zijn stamcellen die uit de patiënt zelf geïsoleerd worden, bijvoorbeeld uit het beenmerg of uit vetweefsel). Op dit moment is er dus nog geen echte behandeling van artrose, maar er wordt nog steeds hard aan gewerkt.