Verwonding van de penis: penisbreuk, penisamputatie, letsel

Het mannelijke lid (penis) is het orgaan van de man voor het geslachtsverkeer. Op verschillende manieren kan de penis letsel oplopen. De penis kan tussen de ritssluiting van een broek terechtkomen, verwond raken door een ongeval of misdrijf of breken tijdens de coïtus (seksuele gemeenschap). Een snee in de penis geneest zonder behandeling. Bij een infectie kan een antibioticum worden voorgeschreven. Een penisbreuk vereist echter direct medisch ingrijpen.

Verwonding van de penis

• Penisfractuur of penisbreuk
• Gedeeltelijke of volledige amputatie van de penis
• Penetrerend letsel
• Weke delen letsel

Penisfractuur of penisbreuk

Een breuk in de penis als gevolg van geforceerd ombuigen van een penis in opgerichte toestand is relatief zeldzaam. Door een abrupte zijwaartse buiging van de penis in opgerichte toestand, kan de tunica albuginea doen breken. De tunica albuginea is een zeer stevig membraan dat de twee zwellichamen (corpora cavernosa) omsluit en een stevige erectie mogelijk maken als ze gevuld zijn met bloed. Eén of beide corpora kunnen erbij betrokken zijn. Ook kan er schade aan de plasbuis (urethra) optreden. Urethrale schade komt vaker voor wanneer beide corpora cavernosa zijn verwond.

Vaak doen penisfracturen zich voor tijdens (heftige en ongecontroleerde) geslachtsgemeenschap, waarbij de vrouw een dominante postite inneemt en bovenop de man zit. Patiënten beschrijven veelal een krakend of knappend geluid. De patiënt ervaart milde tot ernstige scherpe pijn, afhankelijk van de ernst van de schade. Daarbij treden zwelling en bloeduitstortingen op met de zogeheten 'auberginemisvorming', vanwege de uiterlijke verwantschap met deze vrucht. De penis is abnormaal gebogen, vaak in een S-vorm.

Een penisbreuk kan meestal uitsluitend op basis van een anamnese en lichamelijk onderzoek worden gediagnosticeerd. Bij onduidelijkheid kan een MRI-scan worden uitgevoerd. Een penisfractuur wordt beschouwd als een urologische noodsituatie, waarbij direct medisch ingrijpen nodig is om een dergelijke fractuur te herstellen en blijvende schade te voorkomen. Blijvende schade kan onder meer bestaan uit:

• een abnormale verkromming van de penis;
• permanente erectiele disfunctie (impotentie);
• pijnlijke erecties;
• de vorming van fibrotische plaques (onderhuidse verdikkingen);
• pijnlijke knobbeltjes langs de plek van de breuk.

Wanneer chirurgische behandeling snel wordt ingezet, kan een penisbreuk effectief behandeld worden met weinig kans op complicaties.

Gedeeltelijke of volledige amputatie van de penis

De penis kan ook gedeeltelijk of volledig van het lichaam worden gescheiden (zie foto bovenaan het artikel). Bij een complete amputatie zijn beide corpora cavernosa en de plasbuis van elkaar gescheiden. Dit fenomeen komt zelden voor. De meeste gevallen worden geassocieerd met automutilatie in verband met acute psychotische episoden of genderdysforie. Gevallen van geweld zijn ook gemeld. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een vrouw die de penis van haar overspelige echtgenoot amputeert. Of aan een vrouw die de penis van een man afsnijdt die haar poogt te verkrachten (zie kader).

Het blijkt dat opnieuw aanhechten van een afgerukte penis soms mogelijk is, ofschoon de gevoeligheid en functie zelden volledig worden hersteld. Wanneer bij psychiatrische patiënten de acute psychotische episode voorbij is en de onderliggende psychiatrische aandoening adequaat wordt behandeld, resulteert dit meestal in de wens om de penis te behouden. De enige uitzondering kunnen mannen zijn die bij herhaling hebben geprobeerd hun penis te amputeren. In deze gevallen worden de risico's van toekomstige zelfverminking afgewogen tegen de gevolgen wanneer de penis niet opnieuw aangehecht wordt.

Klik hier voor een (foto)verslag van een succesvolle microchirurgische operatie waarbij de penis van een schizofrene patiënt, die zijn eigen penis geamputeerd had, wordt teruggeplaatst.

Penetrerend letsel

Penetrerend letsel is het resultaat van ballistische wapens, granaatscherven, schotwonden of snij- of steekverwondingen aan de penis. Penetrerende letsels komen vooral voor in oorlogstijd en komen minder vaak voor in de civiele geneeskunde. Bij deze vorm van letsel zijn de corpora cavernosa, de urinebuis of alleen de weke delen betrokken. Na behandeling kunnen onder andere de volgende complicaties zich voordoen:

• erectiestoornissen;
• abnormale kromming van de penis;
• fibrotische plaques;
• vorming van een abces; en
• pijnlijke erecties.

Weke delen letsel

Bij weke delen letsel zijn de corpora cavernosa niet betrokken. Weke delen letsel kan ontstaan door meerdere factoren, waaronder het bekneld raken tussen een rits, infecties, brandwonden, schaafwonden, bijtwonden van mens of dier en verwondingen waarbij machines betrokken zijn. Gangreen van Fournier, een infectie waarbij soms grote delen van de huid loslaten, kan ook aan de orde zijn. Bijtwonden vereisen extra zorg, vanwege de kans op een infectie. Een infectie kan worden behandeld met een antibioticum.

Klik hier voor een artikelenserie over allerlei aandoeningen van de genitaliën van de man.

Lees verder

• Pearly penile papules (parelketting) bij mannen verwijderen?
• Penis: aandoeningen, (pijn + jeuk) klachten en afwijkingen
• Peniskanker - peniscarcinoom: symptomen kanker aan de penis
• Priapisme: een langdurige erectie (stijve penis/piemel)
• Ziekte van Peyronie: abnormale afwijking vorm penis erectie