Anale jeuk / jeuk aan anus: oorzaak, behandeling zalf-crème

Peri-anale jeuk wordt ook wel pruritis ani genoemd. De meeste mensen gaan hiervoor niet naar de huisarts, maar proberen zelf de jeuk te bestrijden. Voor veel mensen is het een gênant probleem, waar ze zich voor schamen. Anale jeuk kan veel oorzaken hebben, waaronder huidaandoeningen als psoriasis en eczeem, interne ziekten als suikerziekte, overmatige transpiratie, enz. De behandeling van anale jeuk is afhankelijk van de oorzaak van het probleem.

Anale jeuk / jeuk aan de anus

• Anale jeuk / jeuk aan de anus - inleiding
• Oorzaken anale jeuk / jeuk aan de anus
• Onderzoek door de huisarts
• Behandeling anale jeuk / jeuk aan de anus

Anale jeuk / jeuk aan de anus - inleiding

Anale jeuk is jeuk rond de anus - de uitmonding van de endeldarm of rectum. De jeuk kan zich rond de anus bevinden of zich uitbreiden, is vaak intens en kan gepaard gaan met een sterke drang om te krabben. Hierdoor kan er een vicieuze cirkel van jeuk, branderigheid en krabben ontstaan, waardoor een traumatische dermatitis (ontsteking van de huid) ontstaat die weer jeuk geeft. Jeukende huid rond de anus wordt ook wel 'pruritus ani' genoemd.

Anale jeuk kan veel oorzaken hebben, waaronder huidaandoeningen als psoriasis en eczeem, ziekten als diabetes of leverziekte, huidaanhangsels (marisken), fistels, worminfecties en het gebruik van zeep of ontsmettingsmiddelen. Veel mensen ervaren bij tijd en wijle anale jeuk. Wees niet beschaamd om er met de huisarts over te praten. Met de juiste behandeling en zelfzorgmaatregelen, kan in de meeste gevallen de anale jeuk adequaat bestreden worden.

Het is verstandig de huisarts te raadplegen wanneer er sprake is van ernstige anale jeuk, wanneer de klachten aanhouden of verergeren, bij bloedverlies en wanneer de oorzaak niet achterhaald kan worden.

De incidentie van perianale jeuk in de huisartsenpraktijk is één per duizend patiënten per jaar. Iets meer mannen dan vrouwen kloppen met deze klacht bij de huisarts aan. Uitlokkende factoren zijn:

• een zittend beroep;
• overgewicht;
• grote psychische spanningen; en
• fors alcohol- en koffiegebruik.

Oorzaken anale jeuk / jeuk aan de anus

De meeste gevallen van anale jeuk worden veroorzaakt door een onschuldig probleem. Soms kan anale jeuk echter een teken zijn van een afwijking of medische aandoening. Mogelijke oorzaken van anale jeuk zijn onder meer:

• Droge huid. Bij het ouder worden, wordt de huid in en rond de anus gevoeliger voor droogte. Een droge huid kan leiden tot aanhoudende, intense jeuk aan de anus.

• Overmatige transpiratie. Vocht rond de anus als gevolg van overmatig zweten.

• Overmatige perianale bevochtiging. Door ondoelmatige hygiëne, zoals te veel schoonhouden met droog en hard toiletpapier of hardhandig de billen af te vegen of juist te weinig schoonhouden, waardoor er ontlastingsresten achterblijven.

• Fecale incontinentie. Anale jeuk kan ook worden veroorzaakt door veelvuldige diarree of het ontsnappen van kleine hoeveelheden ontlasting (fecale incontinentie).

• Overmatig gebruik van laxeermiddelen. Overmatig of oneigenlijk gebruik van laxeermiddelen kan leiden tot chronische diarree en dit vergroot het risico van anale irritatie en jeuk.

• Onvoldoende ventilatie. Onvoldoende ventilatie als gevolg van slecht ademend ondergoed, plastic stoelen en overgewicht, kunnen ook aanleiding geven tot anale jeuk.

• Allergisch contacteczeem. Als gevolg van een allergische reactie door overgevoeligheid voor bepaald stoffen in bijvoorbeeld vochtig toiletpapier.

• Huidaandoeningen. Veel voorkomende huidproblemen, zoals seborrhoïsch eczeem en psoriasis, kunnen anale jeuk veroorzaken.

• Mariske. Een mariske is een huidflapje rond de anus. Dit onschuldige fenomeen is naar men vermoedt een restant van een aambei en kan aanleiding geven tot jeukklachten, vooral wanneer er restjes ontlasting rond het flapje achterblijven.

• Schimmelinfecties. Een schimmelinfectie kan behoorlijke jeuk veroorzaken.

• Aambeien. Anale jeuk kan een symptoom van aambeien zijn.

• Anale kloven en fistels. Een klein scheurtje in de anus ontstaat meestal door obstipatie (verstopping). Een peri-anale fistel is een verbinding of 'gangetje' tussen de endeldarm en de huid. Het kan ontstaan na een ontsteking in een anaalplooi of anaalkliertje.

• Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's). SOA's kunnen anale jeuk veroorzaken.

• Worminfecties. Wormpjes worden vooral gezien bij kinderen en kunnen ook anale jeuk veroorzaken.

• Interne ziekten. Interne ziekten die met anale jeuk gepaard kunnen gaan, zijn suikerziekte (diabetes mellitus), hypothyreoïdie (een tekort aan schildklierhormonen), uremie (bloedvergiftiging door onvoldoende werking van de nieren), icetrus (geelzucht) en hematologische ziekten. Vaak is de ziekte reeds bekend en is perianale jeuk niet het eerst symptoom dat optreedt bij de patiënt.

Onderzoek door de huisarts

Het is verstandig de huisarts te raadplegen wanneer er sprake is van ernstige, aanhoudende en/of verergerende anale jeuk, bij bloedverlies of wanneer de oorzaak niet achterhaald kan worden. De huisarts richt zijn onderzoek op het opsporen van een onderliggende ziekte of aandoening. De arts stelt vragen naar onder meer duur en tijdstip van de jeukklachten, naar de toilethygiëne, naar de frequentie en consistentie van de ontlasting, enz. Daarnaast onderzoek de huisarts de perianale regio. Als de oorzaak van de jeuk niet duidelijk is, kan er aanvullend onderzoek worden verricht. Verwijzing is zelden nodig.

Behandeling anale jeuk / jeuk aan de anus

De behandeling van anale jeuk is afhankelijk van de oorzaak van het probleem. In de eerste plaats is het belangrijk om de uitlokkende factoren weg te nemen. Bij onderliggend lijden, zal de aandoening of ziekte adequaat behandeld moeten worden. Voorts is het van belang om een goede hygiëne in acht te nemen: gebruik bij voorkeur een toiletdouche, of anders deppen met natte doekjes die geen alcohol of parfum bevatten en vervolgens de huid goed drogen. Draag geen strakke broeken of panty's, maar draag bij voorkeur ruimzittend katoenen ondergoed (wassen op minimaal 60 graden celcius). Vermijd het gebruik van zeep of schuimbaden. Krabben wordt sterk ontraden.

De huisarts kan bij anale jeuk een indifferent middel voorschrijven, zoals zinkzalf of cetomacrogolvaselinecrème. Mocht dat niet het gewenste effect hebben, dan is een1%-hydrocortisonzalf een goed alternatief.

Klik hier voor een special over ontlasting en klik hier voor een special over aandoeningen aan de anus.

Lees verder

• Anus aandoeningen: anale jeuk, anus-kloof, jeuk aan aars
• Anale kanker (kanker van de anus/anuskanker/anuscarcinoom)
• Ontlasting: bloed bij ontlasting, slijm, diarree, geur-kleur
• Aarsmaden, wormen symptomen: hevige jeuk anus en ontsteking
• Rectale / anale bloedingen, bloed: anus, rectum, darm, maag