Gezwollen voeten en enkels: symptomen, oorzaak & behandeling

Gezwollen voeten en enkels komen vaak voor, vooral als iemand veel moet staan of lopen. Meestal is het geen reden tot bezorgdheid. Maar voeten en enkels die gezwollen blijven of gepaard gaan met andere symptomen, kunnen wijzen op een ernstiger gezondheidsprobleem. Zo kunnen problemen met de huid, de bloedvaten, de zenuwen, spieren, gewrichten en botten allemaal leiden tot klachten. Dit artikel bespreekt enkele veel voorkomende oorzaken van dikke voeten en enkels.

Gezwollen voeten en enkels

• Zwangerschap
• Voet- of enkelblessure
• Lymfoedeem
• Veneuze insufficiëntie
• Cellulitis
• Trombose
• Nier-, lever- en hartaandoeningen
• Medicatie

Zwangerschap

Het blijkt dat ongeveer de helft van de vrouwen aan het eind van de zwangerschap last krijgt van vochtophopingen (oedeem) in de enkels en voeten. Dit kan ook plaatsvinden in de vingers, polsen, het gezicht en andere lichaamsdelen. Vooral vrouwen van 35 jaar of ouder hebben vaak extra last van opgezwollen enkels en vochtophopingen tijdens de zwangerschap. In deze periode werkt het filtersysteem van de nieren minder goed, waardoor overtollig vocht minder snel wordt afgevoerd.

Gezwollen voeten en enkels is derhalve een normaal verschijnsel tijdens de zwangerschap. Plotselinge of overmatige gezwollen voeten, enkels en handen tijdens de zwangerschap kunnen echter een teken zijn van pre-eclampsie, ook wel zwangerschapshypertensie, zwangerschapsvergiftiging of toxicose genoemd. Dit is een ernstige aandoening waarbij er een combinatie optreedt van hoge bloeddruk en overmatig vocht vasthouden en/of eiwitverlies in de urine. Dit kom bij ongeveer vijf à tien van de honderd zwangerschappen voor en dan met name in de tweede helft van de zwangerschap.

Aanvankelijk hoeven er bij pre-eclampsie geen klachten op te treden. Vaak ontstaan de klachten geleidelijk, maar soms ook plotseling. Als gezwollen voeten, enkels en handen, gepaard gaat met andere symptomen als hoofdpijn, een gezichtsstoornis (bijvoorbeld wazig zien en lichtflitsen), pijn in de bovenbuik, misselijkheid en braken, neem dan onmiddellijk contact op met de verloskundige of huisarts.

Gezwollen voeten en enkels tijdens de zwangerschap kunnen het beste tegengegaan worden door in beweging te blijven. Het is belangrijk om de bloedsomloop goed op gang te houden. Het dragen van steunkousen tijdens de zwangerschap is ook een optie. Door de druk die ze uitoefenen verbeteren steunkousen de pompfunctie in het been en daarmee de doorbloeding. Wat ook helpt tegen opgezwollen enkels, is het zoveel mogelijk de benen omhoog houden. Een massage kan ook uitkomst bieden.

Klik hier voor een special over zwangerschap.

Voet- of enkelblessure

Een blessure aan de voet of enkel kan leiden tot een flinke zwelling. De meest voorkomende blessure is een verstuikte enkel, die optreedt wanneer de enkel van de voet plotseling naar binnen klapt, waarbij structuren in en rond de enkel beschadigd raken. Er wordt vaak onderscheid gemaakt tussen een verzwikking en een verstuiking. Een verzwikking een lichte verstuiking, waarbij de enkelband is opgerekt maar niet is ingescheurd. Er ontstaat daarom geen bloeding, maar er kan wel een geringe zwelling ontstaan rond de buitenenkel. Dit neemt na een paar dagen af. Ook zal de pijn allengs verminderen.

Bij een verstuiking is de enkelband geheel of gedeeltelijk ingescheurd waarbij ook enkele bloedvaten zijn beschadigd, met als gevolg dat er een bloeduitstorting rond de enkel ontstaat. In de dagen na het ongeval zal de zwelling zich verspreiden over de voet en de zwelling kan als gevolg van het zich verspreidende bloed verkleuren van paars tot groen en geel.

Wanneer iemand direct na het voorval zijn enkel niet kan belasten, moet hij/zij meteen een arts raadplegen om te laten bekijken of de enkel gebroken is. Als de enkel wel belast kan worden, dan kan de enkel gekoeld worden met koud water of ijs. Maar leg daarbij geen ijs of icepacks direct op de huid. Leg de voet omhoog en zwachtel de enkel zo nodig in met een niet-elastische zwachtel. Zijn de klachten na een paar dagen niet duidelijk afgenomen, raadpleeg dan de huisarts.

Lymfoedeem

Lymfoedeem is een abnormale ophoping van eiwitten en lymfatisch vocht in het lichaamsweefsel, als gevolg van een gestoord
evenwicht tussen aan- en afvoer van vocht. Hierdoor kunnen de volgende klachten ontstaan:

• zwelling;
• vermoeid en zwaar gevoel;
• pijn;
• beperkingen in de beweging en in het dagelijks functioneren;
• huidafwijkingen; en
• infecties.

Er worden twee soorten lymfoedeem onderscheiden:

• primair lymfoedeem, ofwel aangeboren lymfoedeem; en
• secundair lymfoedeem, ofwel verworven lymfoedeem.

Secundair lymfoedeem ontstaat door een beschadiging van het lymfsysteem, bijvoorbeeld als gevolg van infecties zoals
wondroos (erysipelas of wondroos wordt thans beschouwd als een specifieke vorm van cellulitis), bij langdurig bestaande spataders, na doorgemaakte trombose (trombose betekent dat er in een bloedvat een bloedstolsel ontstaat, welke geleidelijk groter kan worden en het bloedvat kan afsluiten wat gevolgen heeft voor de bloedstroom), na een behandeling voor kanker (waarbij lymfklieren in de lies of buik zijn weggenomen of bestraald), enz.

Voor de behandeling van lymfoedeem zijn er diverse mogelijkheden beschikbaar, zoals compressietherapie, manuele lymfdrainage, fysiotherapie en podotherapie. Voorts is blijven beweging onontbeerlijk.

Veneuze insufficiëntie

Zwelling van de enkels en voeten is vaak een vroeg symptoom van veneuze insufficiëntie, een aandoening waarbij de aders hun taak om het bloed terug naar het hart te transporteren niet meer naar behoren kunnen uitvoeren. Dit wordt veroorzaakt door beschadiging van de vaatkleppen, veelal na een trombose of een zwak bindweefsel rond de beenaders. Symptomen van veneuze insufficiëntie zijn onder meer oedeem, zichtbare spataderen, een zwaar, loom en vermoeid gevoel in de benen (na langere tijd staan), nachtelijke krampen, een gespannen gevoel in het been of zelfs heftige pijn die optreedt na enige tijd lopen, een bruinachtige verkleuring van de huid, rode plekken (gelijkend op wondroos) en kleine witte vlekjes op de huid. Iemand die deze symptomen herkent, moet zijn/haar huisarts raadplegen.

Cellulitis

Zwelling in de voeten en enkels kan het gevolg zijn van cellulitis, een diepe huidinfectie die wordt veroorzaakt door een bacterie. Het kan zowel bij kinderen als volwassenen optreden. Deze bacterie kan de huid besmetten via het bloed of door een open wond, als gevolg van een snee, insectenbeet, dierenbeet of krabwond. Mensen met diabetes of een slechte bloedcirculatie, hebben meer kans om cellulitis te ontwikkelen. Bij cellulitis ontwikkelt de persoon een rode plek op de huid die groter kan worden. Dit kan gepaard gaan met koorts en een algeheel gevoel van malaise. Ga bij vermoeden van cellulitis direct naar de huisarts. Waarschijnlijk volgt een antibioticakuur als de diagnose bevestigd wordt.

Trombose

Een diepe veneuze trombose (DVT) is de aanwezigheid van een bloedstolsel in één van de aderen. Door een bloedstolsel in één van de diepe afvoerende aderen in de been, raakt de afvoer verstopt en het been overvuld. Dit geeft aanleiding tot zwelling, roodheid en pijn. Raadpleeg bij deze symptomen de huisarts.

DVT kan door verschillende factoren worden veroorzaakt en vaak is het een combinatie. Enkele voorbeelden:

• Verminderde beweging door het maken van een lange reis waarbij men niet veel kan bewegen.
• Bedrust tijdens zwangerschap en kraambed.
• Overgewicht of obesitas.
• Erfelijke aanleg.
• Gebruik van bepaalde medicijnen.
• Bedlegerigheid.
• Een zware operatie achter de rug in de afgelopen vier weken.
• Been in het gips vanwege een verwonding.

Het is te allen tijde belangrijk om goed te bewegen, teneinde de afvoer van overmatig vocht uit het been te bevorderen.

Nier-, lever- en hartaandoeningen

Een verminderde pompfunctie van het hart (hartfalen), alsook lever- en nieraandoeningen kunnen oedeem veroorzaken. Wanneer de rechterhelft van het hart niet voldoende pompkracht heeft om het bloed naar de longen te pompen, zal ook het lichaamsvocht minder goed via het stelsel van aders worden afgevoerd. Bij een hartziekte zakt het vocht door de zwaartekracht meestal in de enkels, die vaak opzwellen in de avond. Bij toenemende vochtophoping kunnen ook de benen opzwellen.

Een nierziekte kan ook leiden tot gezwollen voeten en enkels. Wanneer de nieren niet goed functioneren, kan vocht ophopen in het lichaam. Leverziekten kunnen invloed hebben op de albumineproductie in de lever. Albumine is een eiwit dat vocht kan vasthouden in de bloedbaan en door een laag albuminegehalte treedt gemakkelijker vocht uit de bloedbaan.

Als de zwelling gepaard gaat met andere symptomen, zoals vermoeidheid, verlies van eetlust en gewichtstoename, schakel dan meteen medische hulp in.

Medicatie

Sommige geneesmiddelen veroorzaken zwelling in de voeten en/of enkels als mogelijke bijwerking. De meest bekende zijn calciumantagonisten en steroïden. Wanneer men deze bijwerking vermoedt bij het gebruik van medicijnen, moet de huisarts worden geraadpleegd om de situatie te beoordelen.

Klik hier voor een special over voetklachten.

Lees verder

• Pijnlijke voeten, ontstoken tenen, pijn, irritatie, zwelling
• Voetschimmel, schimmel aan de voet, behandeling, azijn, zalf
• Voetwratten: wratten onder de voeten, behandelen/verwijderen
• Kruipworm, larva migrans cutanea: symptomen en behandeling
• Blaren op voet en hand: behandelen, doorprikken & voorkomen