Cyste van de eierstok/eierstokcyste: klachten, behandeling

Een eierstokcyste is een met vocht gevulde holte die zich ontwikkelt in een eierstok. Er bestaan vele soorten eierstokcysten. De meeste cysten zijn goedaardig en veroorzaken geen symptomen. Sommige cysten veroorzaken wel klachten, zoals pijn en onregelmatige vaginaal bloedverlies. Sommige eierstokcysten verdwijnen vanzelf en behoeven niet behandeld te worden. Bij andere cysten zal een operatie worden uitgevoerd om de cyste te verwijderen. Soms wordt daarbij de hele eierstok verwijderd.

Eierstokcyste

• Wat is een eierstokcyste?
• Soorten eierstokcysten
• Symptomen en klachten eierstokcyste
• Diagnose eierstokcyste
• Behandeling eierstokcyste

Wat is een eierstokcyste?

Een ovariumcyste is een met vocht gevulde holte die zich ontwikkelt in een eierstok, waardoor de eierstok vergroot raakt. Afhankelijk van het type cyste verschilt het vocht in de cyste van dun en waterig tot dik en stroperig. Eierstokcysten komen vaak voor. De meeste cysten zijn goedaardig en slechts een enkele keer is een cyste kwaadaardig. In dat geval spreekt men van kanker. Eierstokkanker of ovariumkanker komt vooral voor bij vrouwen ouder dan veertig jaar. Eierstokcysten kunnen variëren in grootte - van kleiner dan een erwt tot de grootte van een flinke meloen en soms zelfs groter. Er zijn verscheidene soorten eierstokcysten.

Soorten eierstokcysten

Er worden verschillende soorten ovariumcysten onderscheiden. De belangrijkste zijn:

Functionele eierstokcysten
Dit type eierstokcyste komt het meeste voor. Ze vormen zich bij sommige vrouwen in de vruchtbare leeftijd, wanneer er een ‘functionele’ fout in de ovulatie optreedt. Er worden twee soorten onderscheiden:

• Follikelcysten. Een follikel is het blaasje waarin de eicel zich ontwikkelt en rijpt. Bij dit type wordt na de eisprong één van de follikels groter in plaats van dat deze verdwijnt. Een dergelijke cyste kan tot 7cm doorsnede worden. Dit type komt vaak voon bij vrouwen die vruchtbaarheidsbehandelingen krijgen.

• Corpus luteumcysten. Een corpus luteum cyste is een cyste die ontstaat uit het corpus luteum (gele lichaam), welke ontstaat bij de eisprong.

Beide soorten verdwijnen meestal vanzelf binnen een paar maanden.

Dermoïdcysten
Deze cysten kunnen tot 15 cm in doorsnee worden en komen vooral voor bij jongere vrouwen. Deze cysten worden ook wel 'wondergezwel' genoemd, doordat deze gevuld is met allerlei weefselsoorten die normaal gesproken elders in het lichaam horen, zoals huid- en haarcellen, vetweefsel, enz. Deze cysten ontwikkelen zich vanuit cellen die eitjes maken in de eierstok. Aangezien een eitje de mogelijkheid heeft om zich te ontwikkelen in elk type cel, kunnen deze cysten verschillende soorten weefsel maken. In meer dan de helft van de gevallen verdwijnen deze cysten binnen een paar maanden vanzelf.

Cystadenomen
Cystadenomen (in principe goedaardige tumoren) ontstaan vanuit cellen die de buitenkant van de eierstok bedekken en zitten meestal stevig verankerd aan een eierstok middels een steeltje. Ze komen vrijwel nooit binnenin de eierstok voor. Soms worden ze heel groot.

Endometrium cyste
Bij endometriose verspreidt het slijmvies van de binnenkant van de baarmoederholte, naar andere gebieden in het lichaam, zoals de eierstok. Dit baarmoederslijmvlies in de eierstok bloedt bij iedere menstruatie mee. Op deze manier ontwikkelt zich in de eierstok een steeds groter wordende cyste, gevuld met oud bloed. Dit bloed is donkerbruin van kleur en heeft een chocolade-aspect, vandaar dat ze ook wel 'chocoladecyste' worden genoemd. Ze zijn goedaardig.

Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS)
Polycysteus betekent ‘meerdere cysten’. Vrouwen met PCOS hebben vaak iets vergrote eierstokken, doordat er (kleine) cysten in de eierstokken aanwezig zijn. Deze cysten ontstaan door een hormonale onbalans en zijn goedaardig.

Symptomen en klachten eierstokcyste

De meeste cysten zijn klein, goedaardig en veroorzaken geen symptomen. Sommige eierstokcysten veroorzaken klachten, zoals:

• Pijn in de onderbuik of een zwaar of drukkend gevoel in de buik. Constant of met tussenpozen.
• Pijn tijdens de geslachtsgemeenschap.
• Er ontstaat een hevige, stekende pijn in de buik wanneer een cyste draait of scheurt. Dit kan gepaard gaan met misselijkheid en koorts.
• Onregelmatige menstruatie, soms met fors bloedverlies.
• Een er grote cyste kan op andere organen drukken zoals de darmen of de blaas, hetgeen kan leiden tot obstipatie of frequente aandrang om te plassen.

Diagnose eierstokcyste

Aangezien de meeste cysten geen symptomen veroorzaken, worden ze zaak bij toeval ontdekt. Bij klachten die wijzen op een eierstokcyste, wordt een inwendig onderzoek uitgevoerd. Met computertomografie (CT) of echografie kan de diagnose worden bevestigd. Als de mogelijkheid bestaat dat de cyste kwaadaardig is, kan door middel van laparoscopisch onderzoek de cyste nader worden onderzocht. Zo nodig wordt een hapje weefsel (biopt) weggenomen voor nader onderzoek. Het verdere beleid hangt af van de bevindingen

Behandeling eierstokcyste

Bij een aantal cysten kan worden afgewacht en verdwijnt deze spontaan. Dit kan worden gecontroleerd door middel van echoscopisch onderzoek. Geeft de cyste klachten, dan kan hij worden verwijderd door middel van een laparoscopie (kijkbuisoperatie) of door middel van een grotere snede (laparotomie). Normaal gesproken worden cysten groter dan zeven centimeter verwijderd. Afhankelijk van de grootte en de kans op kwaadaardigheid kan besloten worden om de hele eierstok weg te nemen.

Dit artikel maakt onderdeel uit van een special over de vrouwelijke geslachtsorganen.

Lees verder

• Eileiderontsteking klachten: buikpijn onderbuik, afscheiding
• Eileiderontsteking t.g.v. chlamydia-infectie: symptomen
• Endometriose symptomen: menstruatie-, bekkenpijn, pijn seks
• Pijn in onderbuik: 10 oorzaken pijn in onderbuik man & vrouw
• Baarmoederhalskanker: symptomen, oorzaken en behandeling