Ileus (darmafsluiting): symptomen, oorzaak en behandeling

Ileus is het stoppen van de normale darmpassage. Ileus wordt ook wel darmobstructie of darmafsluiting genoemd. Dit kan veroorzaakt worden doordat een deel van de darm deels of geheel afgesloten is. Dit wordt een mechanische afsluiting genoemd. Ook kan het zijn dat de spieren van de darmwand zich niet meer samentrekken. Dit heet een functionele afsluiting. Verschillende oorzaken kunnen aan een ileus ten grondslag liggen.

Ileus

• Wat is een ileus?
• Wat zijn de mogelijke oorzaken van een ileus?
• Wat zijn de symptomen bij een ileus?
• Hoe wordt de diagnose gesteld?
• Hoe wordt een ileus behandeld?

Wat is een ileus?

Via maag- en darmbewegingen of peristaltiek wordt het verterende voedsel voortgestuwd van het begin naar het einde van het maagdarmkanaal, dat wil zeggen van de maag naar de endeldarm. Wanneer de voedselpassage in de darm stilstaat of belemmerd wordt, spreekt men van 'ileus', ook wel een 'darmafsluiting' of 'darmobstructie' genoemd. Hierbij kan voedsel het lichaam niet als ontlasting verlaten, met als gevolg dat er ernstige klachten ontstaan. Zonder verdere behandeling is de aandoening levensbedreigend.

Een ileus kan zowel in de dunne darm (enteron) als in de dikke darm (colon) optreden. Een volledige darmafsluiting wordt een ileus genoemd en gedeeltelijk afsluiting wordt een sub-ileus genoemd.

Wat zijn de mogelijke oorzaken van een ileus?

Er zijn verschillende oorzaken voor een ileus aan te geven, die men grofweg in twee hoofdgroepen kan onderverdelen:

Mechanische ileus of obstructie-ileus
Mechanische ileus ontstaat ​​doordat de darm fysiek is geblokkeerd en de darminhoud niet op normale wijze door het spijsverteringskanaal kan stromen. De darm kan bijvoorbeeld afgesloten zijn door een gezwel in de darm, door littekenweefsel (verklevingen) of door een kronkel in de darm (volvulus). De darm probeert met steeds grotere kracht door middel van heftige samentrekkingen het voedsel langs de vernauwing te persen.

Paralytische ileus of verlammingsileus
Bij deze vorm beweegt de darm zelf niet meer, er is geen peristaltiek meer aanwezig. Doordat de darm stilligt, hoopt het voedsel zich op. Het ontstaat door ene heftige prikkeling van de darm, bijvoorbeeld door een buikvliesontsteking, alvleesklierontsteking, een abces in de buik, een bijwerking van medicijnen of als complicatie van de narcose na een grote buikoperatie. Hierbij zet de buik op en ervaart men een matige pijn (tenzij de ontsteking erg pijn doet). De patiënt is misselijk en braakt wat. Ontlasting of windjes blijven uit.

Wat zijn de symptomen bij een ileus?

De klachten zijn afhankelijk van het type ileus. De symptomen bij een obstructie-ileus zijn:

• aanvalsgewijze, krampende, steeds heviger wordende buikpijn (kolieken), doordat de darm met steeds grotere kracht het voedsel lang de vernauwing probeert te persen;
• een opgezette buik;
• een pijnlijk gevoel als men op de buik drukt;
• braken, het braaksel gaat steeds meer stinken naar ontlasting naarmate de afsluiting langer duurt;
• het geheel wegblijven van winden en ontlasting;
• de heftige samentrekkende bewegingen van de darm kunnen duidelijk waarneembaar zijn aan de buitenkant;
• veel darmgeluiden (gootsteengeruis).

Bij een obstructie-ileus die het gevolg is van een langzaam groeiend gezwel, ontstaan de klachten vaak geleidelijk. De eerste klachten bestaan vaak uit:

• wisselende darmkramp;
• verminderde eetlust;
• veranderd ontlastingspatroon;
• opzetten van de buik.

Op het moment dat de afsluiting totaal is, ontstaat het eerder beschreven beeld.

De klachten bij een paralytische ileus bestaan uit:

• matige buikpijn die permanent aanwezig is;
• een opgezette buik;
• misselijkheid en braken;
• het wegblijven van ontlasting en windjes;
• er zijn in het geheel geen darmbewegingen en darmgeluiden ('stille buik').

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Naast anamnese en lichamelijk onderzoek berust de diagnose op röntgenonderzoek met contrastvloeistof. Soms is aanvullend beeldvormend onderzoek nodig, zoals een CT-scan of MRI-scan.

Hoe wordt een ileus behandeld?

Bij vermoeden van een darmafsluiting, wordt de patiënt vaak onverwijld in het ziekenhuis opgenomen. Daarbij is een eerste vereiste dat er niets via de mond wordt ingenomen. De patiënt krijgt daarom een infuus voor de vochthuishouding. Ook wordt een maagsonde aangebracht, waarmee het overtollige darmvocht wordt afgezogen. In de meeste gevallen van mechanische ileus moet worden geopereerd, teneinde de afsluiting op te heffen.. Bij paralytische ileus is de behandeling afhankelijk van de oorzaak. Als bepaalde medicatie de oorzaak is, wordt die gestaakt of verminderd. Darmperistaltiek kan worden gestimuleerd door medicatie.

Klik hier voor een special over darmaandoeningen.

Lees verder

• Ontlasting: pijn, tumor/ontsteking/abces, stoelgang klachten
• Pancreatitis symptomen: buikpijn, misselijk, braken & koorts
• Buikpijn: pijn in buik en onderbuik links/rechts vrouw + man
• Braken, overgeven, misselijkheid: baby, kinderen, volwassene
• Darmen, darmklachten: opgezette buik, buikpijn, winderigheid