De indicatiestelling: mantelzorg en overbelasting

Mantelzorg is zorg die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt aangeboden aan een hulpbehoevende, door personen uit dienst omgeving, waarbij de zorgverlening rechtstreeks voortvloeit uit de sociale relatie. Wie deze zorg langdurig en intensief geeft, kan overbelast raken.

Als de mantelzorger overbelast geraakt is of overbelast dreigt te raken, kan de indicatiesteller afwijken van de algemene regels.
Het evenwicht tussen de draagkracht en de draaglast is dan zoek. Dat is een individuele zaak, want de draagkracht die mensen hebben verschilt per persoon en per situatie en de draaglast die de zorg geeft verschilt evenzo.

Factoren die van invloed zijn op de draagkracht

• de lichamelijke conditie van de mantelzorger
• de geestelijke conditie van de mantelzorger
• de wijze van omgaan met problemen
• de motivatie voor de zorgtaak
• het sociaal netwerk

Factoren die van invloed zijn op de draaglast

• omvang en mate van (on)planbaarheid van zorgtaken
• ziektebeeld en prognose
• inzicht van de mantelzorger in het ziektebeeld van de zorgvrager
• woonsituatie
• bijkomende sociale problemen
• bijkomende emotionele problemen
• bijkomende relationele problemen

Symptomen van overbelasting

• gespannen spieren
• hoge bloeddruk
• gewrichtspijn
• gevoelens van slapte
• slapeloosheid
• migraine
• duizeligheid
• spierkrampen
• verminderde weerstand, snel ziek
• opvliegingen
• ademnood en gevoelens van beklemming op de borst
• plotseling hevig zweten
• gevoelens van beklemming in de hals
• spiertrekkingen in het gezicht
• verhoogde algemene prikkelbaarheid
• ongeduld
• vaak huilen
• neerslachtigheid
• isolering
• verbittering
• concentratieproblemen
• dwangmatig denken
• rusteloosheid
• perfectionisme
• geen beslissingen kunnen nemen
• denkblokkades

En dan is de mantelzorger dus zelf ziek geworden. Mantelzorgers die deze symptomen hebben wordt aangeraden zelf naar de dokter te gaan, want deze symptomen kunnen leiden tot andere, ernstige stoornissen.

Er moet dan dus iets gedaan worden aan de overbelasting. Er moet aan de indicatiesteller gevraagd worden af te wijken van de algemene regels en een hogere indicatie te stellen.
De indicatiesteller wil dan een indruk krijgen van de overbelasting en gebruikt daar een serie vragen voor.

Onderzoeksvragen

• Wat zegt de mantelzorger er zelf over, hoe ervaart hij of zij het zorgen?
• Hoe is de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de mantelzorger?
• Zijn er signalen van overbelasting?
• Heeft de mantelzorger een 'uitlaatklep'? Heeft de mantelzorger mogelijkheden om iets buitenshuis te doen? Is er respijtzorg? Kan de mantelzorger zijn of haar verhaal ergens kwijt?
• Hoe is de relatie tussen de mantelzorger en de zorgvrager? Is er irritatie, kan de mantelzorger grenzen aangeven, is de zorgvragen veeleisend of juist dankbaar?
• Heeft de mantelzorger inzicht in de ziekte van de zorgvrager (weten dat bepaald gedrag bij de ziekte hoort, kan het soms gemakkelijker maken het te accepteren).
• Hoeveel tijd heeft de mantelzorger?
• Is de zorg te plannen of moet de mantelzorger constant beschikbaar zijn?
• Hoe is de prognose?
• Wat zijn de knelpunten in de zorg?
• Hoe is de woonsituatie? (Zitten de mantelzorger en de zorgvrager samen opgesloten op 3 hoog achter zonder lift?)

Wanneer de indicatiesteller gevraagd gaat worden om op grond van overbelasting van de mantelzorger af te wijken van de algemene regels, is het raadzaam goed beslagen ten ijs te komen.
Ik hoop dat dit artikel u behulpzaam is inzicht te krijgen in de manier van denken van de indicatiesteller, zodat u steviger staat als u wilt vragen af te wijken van de algemene regels.

Artikelen over de indicatiestelling van de zorgfuncties kunt u vinden in mijn special AWBZ-zorg

De officiële beleidsregels kunt u vinden op de website van het CIZ. © 2007 - 2009 Judithm, gepubliceerd in Diversen (Mens en Gezondheid) op 02-11-2007, laatst gewijzigd op 09-01-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Judithm is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

ALS velelinkjes, HIV velelinkjes en Mantelzorgondersteuning.

Verwante artikelen

• Het mantelzorgcompliment: Als u mantelzorg geeft, komt u misschien in aanmerking voor een vergoeding van 250 euro. Een blijk van waardering van de overheid voor het werk dat u verricht.
• De indicatiestelling AWBZ-zorg: Op 9 maart 2007 heeft de staatssecretaris van VWS beleidsregels voor de indicatie AWBZ-zorg vastgesteld. Hier volgt een uitleg hoe de indicatiestelling aan de hand van deze be…
• Het PGB: belang van de datum van de eerste indicatiestelling: Als de indicatie gesteld is, kunt u een indicatiebesluit van het CIZ verwachten. In dat indicatiebesluit staat o.a. beschreven welke zorg u hebt…
• Het persoonsgebonden budget: Mensen met een chronische ziekte, een psychische aandoening of mensen die gebreken krijgen als gevolg van ouderdom hebben recht op een PGB (persoonsgebonden budget). Dit houdt in…
• Wilt u de Thuiszorg betalen met uw Persoonsgebonden Budget?: Zorgverlening kan in natura, via een Persoonsgebonden Budget, PGB, of via tussenvormen. Dit lijkt een optimale mix. Steeds meer zie je echter dat…

Bronnen en/of referenties

• Protocol Gebruikelijke Zorg, april 2005