Braintraining: je brein in topvorm

“Your Brain Score is 52”. Nicole Kidman staart verbaasd naar het schermpje van de spelcomputer waarop zij het spel Brain Training speelt. In de vervolgcommercial is haar leeftijd verbeterd naar 24. Deze commercials suggereren dat je met spelletjes als Brain Training je hersenleeftijd kan verbeteren. Klopt dit wel, kun je je hersenleeftijd verbeteren? En kan dat ook op andere manieren dan met een spelcomputer?

• Werking van de hersenen
• Korte- en langetermijngeheugen
• Loci-methode om je geheugen te trainen
• Het verbeteren van je geheugen
• Methodes om je geheugen te trainen
• Andere tips voor het stimuleren van je geheugen

Werking van de hersenen

Laten we allereerst eens kijken naar de werking van de hersenen. De hersenen bestaan uit twee helften; de linkerhersenhelft en de rechterhersenhelft. Beide helften bestaan uit vier kwabben en in deze kwabben worden geheugensporen, herinneringen, opgeslagen. De rechterhersenhelft houdt zich bezig met het opslaan van visuele en ruimtelijke herinneringen, terwijl de linkerhersenhelft verbale herinneringen opslaat. De hersenhelften werken samen, bij alles wat je doet en zo krijg je een soort controlesysteem dat flexibel is en zich aan situaties kan aanpassen.

Korte- en langetermijngeheugen

Een andere wijze om naar de werking van de hersenen met herinneringen te kijken, is om het geheugen in te delen met het zo bekende lange- en kortetermijngeheugen. Wanneer het gaat om het terughalen van pas geleerde dingen, gaat het om het kortetermijngeheugen. Is het materiaal al eerder opgeslagen, dan wordt het teruggehaald vanaf het langetermijngeheugen. Een veelgestelde vraag is “hoe kort is het kortetermijngeheugen en hoe lang het lange?” Omdat het antwoord niet duidelijk is, wordt het kortetermijngeheugen ook wel het primair geheugen of het werkgeheugen genoemd en het langetermijngeheugen is het secundaire geheugen of het referentiegeheugen.

Toch is het geheugen niet zo makkelijk te begrijpen met alleen het primaire en secundaire geheugen. Er is namelijk nog een derde ‘type’ geheugen, het sensorisch geheugen. Het grootste verschil tussen deze drie types geheugen is de manier waarop met informatie wordt omgegaan.

Het sensorisch geheugen is erg kort en de werking vooral onbewust. De informatie wordt erg kort vastgehouden, maximaal één seconde. Beelden, woorden of vormen worden onbewust opgenomen. Wanneer direct daarna er om gevraagd wordt, is de informatie opvraagbaar. Na echter langere tijd is de informatie van het sensorisch geheugen niet meer beschikbaar.

Van de werking van het kortetermijngeheugen is men zich wel bewust. Informatie in het primaire geheugen komt binnen vanuit het sensorisch geheugen. Alle informatie en waarnemingen worden in het kortetermijngeheugen, gesorteerd, gekoppeld en eventueel bewerkt. Dankzij het kortetermijngeheugen zijn mensen in staat meerdere taken tegelijk uit te voeren, zoals getallen onthouden en tegelijkertijd een moeilijke zin begrijpen. Ook stelt het kortetermijngeheugen mensen in staat om gemiddeld zeven getallen te onthouden. Met oefening kan men zelfs twaalf getallen in één keer onthouden.

Via het primaire geheugen komt informatie in het secundaire geheugen, oftewel het langetermijngeheugen. Bij de dingen die het langetermijngeheugen onthoudt, kun je denken aan bijvoorbeeld vroegere schoolervaringen, gebeurtenissen uit het dagelijks leven of informatie over de wereld. Deze herinneringen kunnen zeer lange tijd worden herinnerd, ongeacht het belang ervan. We kennen nu – globaal – de werking van de hersenen en het geheugen. Maar kun je het geheugen eigenlijk verbeteren? En is dat te doen met een spelletje als Brain Training? Het antwoord is simpel. Het kan. En voor degene zonder spelcomputer: het kan ook zonder Brain Training.

Loci-methode om je geheugen te trainen

De geschiedenis van het verbeteren van het geheugen gaat ver terug. De oude Romeinen hadden al methodes om het geheugen te verbeteren en opgeslagen informatie snel op te vragen. Deze methode gaat om niet-logische beeldkoppelingen en associatiereeksen. De methode wordt ook in deze tijd nog wel gebruikt en is bekend als de loci-methode. ‘Loci’ komt van het Latijnse woord voor ‘plaatsen’. Bij de loci-methode wordt er gebruikt gemaakt van een lijst met een aantal te onthouden dingen. Deze dingen worden verbonden met gebieden of locaties en zijn zo makkelijker te onthouden. De loci-methode werd door de Romeinen vooral gebruikt om structuur aan te brengen in lezingen, toespraken of voordrachten.

De loci-methode toegepast: als je een toespraak moet houden en je wilt dit vanzelfsprekend niet direct van het blaadje aflezen, is het handig om er structuur in aan te brengen. Ga bijvoorbeeld eens op een rustige plaats in je woning zitten en maak dan in gedachten een tocht door het huis. Lees daarna de toespraak eens door en maak de wandeling opnieuw. Koppel nu elk thema of steekwoord van de lezing aan een ruimte of voorwerp in huis. Wanneer je nu tijdens de toespraak in gedachten opnieuw de tocht door het huis maakt, is de volgorde van de toespraak makkelijk te onthouden aan de hand van de ruimtes of voorwerpen in je woning.

Dit voorbeeld lijkt misschien weinig met het verbeteren van het geheugen te maken te hebben, maar dit is niet zo. De loci-methode helpt je de opgeslagen informatie in het langetermijngeheugen snel en makkelijk terug te vinden. Na een paar keer doorlezen van de toespraak is de tekst ervan namelijk in het langetermijngeheugen terecht gekomen en kan daar altijd opgevraagd worden. Dit gaat alleen soms moeilijk en met de associaties van de loci-methode is het makkelijker de volledige tekst van de toespraak te herinneren.

Het verbeteren van je geheugen

Er is een simpele basis wat je moet onthouden over het geheugen. Het geheugen kan enorm veel informatie opslaan en dit is altijd opvraagbaar, maar het hangt wel af hoe de opslagruimte verdeeld is. Dingen die je interessant vindt, blijven logischerwijs langer in het geheugen hangen dan dingen die je met tegenzin hebt moeten leren. Deze informatie, die met tegenzin opgeslagen is, is later moeilijker opvraagbaar. Een positieve, gemotiveerde en niet onbelangrijk; een geconcentreerde instelling is dan ook belangrijk wanneer je informatie wil opslaan.

Een ander punt wat belangrijk is om te weten bij het verbeteren van je geheugen is dat je hersenen actief moeten blijven. Of je oud of jong bent; je hersenen houden van uitdagingen. Je wordt daardoor alert gehouden, voelt je meer betrokken bij de wereld om je heen en je hersenen maken meer verbindingen; ze zijn dus actiever.

Kun je met Brain Training je ‘hersenleeftijd’, eigenlijk je geheugen, verbeteren? Ja, dat kan inderdaad. Zolang je hersenen uitdagingen hebben, blijven ze actief. Je geheugen verbeteren doe je dus eigenlijk door ze te trainen. En in het geval van het spelletje Brain Training biedt je je hersenen puzzels en hersenkrakers aan, iets wat ze actief houdt.

Andere methodes om je geheugen te trainen

Behalve de loci-methode zijn er nog andere methodes om het geheugen te “trainen” en dingen beter te leren onthouden. Er zijn ook nog het kapstoksysteem, het verhaalsysteem en als laatste is er een koppelsysteem. Elk van deze methodes kent z’n eigen voordelen en toepassingen.

De kapstokmethode lijkt misschien een rare benaming voor een geheugenmethode, maar het wordt zo genoemd omdat je een woord als het ware “ophangt” aan een ander woord dat gemakkelijker te onthouden is. Vooral in het onderwijs wordt dit veel gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan de volgorde van rekenkundige bewerkingen. Die onthoudt iedereen in de goede volgorde met de zin “Meneer Van Dalen Wacht Op Antwoord”, elk woord staat voor een rekenkundige bewerking; Machtsverheffen, Vermenigvuldigen, Delen, Worteltrekken, Optellen en Aftrekken.

Een ander soort kapstokmethode is het koppelsysteem. De koppeling helpt je om een keten van bepaalde dingen, bijvoorbeeld een boodschappenlijstje, te onthouden. Een andere benaming voor deze methode is het ketensysteem. Een simpel voorbeeldje voor een boodschappenlijstje. Je wilt spaghetti klaarmaken met saus en je weet wat je wilt hebben, maar je bent bang dat je iets vergeet. Je stelt je voor hoe je zelf bezig bent met het eten bereiden en bedenkt alle stappen in je hoofd. Wanneer in je de supermarkt loopt, ga je deze stappen nog eens langs en stel je je voor dat je het eten al aan het klaarmaken bent. Op deze manier zul je niets van de boodschappen vergeten.

De verhaalmethode lijkt misschien een beetje op de koppelmethode, maar is uitgebreider. Het grootste verschil tussen de methodes is dat je bij de koppelmethode uit gaat van visuele beelden, terwijl dit bij de verhaalmethode niet altijd nodig is, wel vergt de laatste meer tijd. Bij de verhaalmethode bedenk je een verhaaltje rondom de lijst met woorden die je moet onthouden. De items moeten in dezelfde volgorde in het verhaal komen, zoals ze onthouden moeten worden.

Deze methodes zijn natuurlijk erg handig om dingen te onthouden, maar het is niet altijd even handig. Daarom kun je ook nog gebruik maken ezelsbruggetjes. Bij ezelsbruggetjes is het wel zo dat ze persoonlijk zijn. Wat de één een handig ezelsbruggetje vindt, kan de ander onlogisch of onbruikbaar vinden.

Wanneer je ergens een ezelsbruggetje voor wilt gebruiken, is het handig om iets te kiezen wat je ligt. Zorg dan ook dat een ezelsbruggetjes dicht bij je persoonlijkheid ligt en dat je er snel vertrouwd mee bent. Er zijn wat basisregels voor ezelsbruggetjes aan te geven. Het bruggetje moet een associatie bevatten en betekenis voor je hebben. Zorg ook dat het ezelsbruggetje je aandacht trekt; een saai geheugensteuntje zul je sneller vergeten, dan een opvallende of prikkelende.

Het maakt niet uit welke geheugenmethode je gebruikt als de methode maar flexibel is. En natuurlijk moet het systeem voldoen aan de eisen van wat je probeert te onthouden. Het is handig om de geheugensteuntjes vaak te gebruiken en toe te passen, zodat je ze steeds veelzijdiger kan gebruiken. Zo train je ook je geheugen.

Meer tips voor het stimuleren van je geheugen

Buiten je geheugen trainen door spelletjes, geheugenmethodes, hersenkrakers of ezelsbruggetjes kun je je hersenen ook op een andere manier trainen. Goede voeding en een goede nachtrust zijn ook erg belangrijk, zo verbeter je het vermogen van je hersenen om dingen te onthouden. Vooral voldoende slaap is belangrijk om ’s ochtends uitgerust en met een optimaal geheugenvermogen op te staan.

Als je dan eenmaal uitgerust bent opgestaan, is een goed ontbijt het volgende wat van belang is. Een ontbijt is belangrijk, omdat je hersenen anders weinig brandstof hebben om helder te kunnen denken. Een evenwichtig ontbijt bevat proteïne, koolhydraten en fruit of groente. Je kan dan bijvoorbeeld denken aan een bord melk met muesli en wat vruchtensap. Of havermoutpap en een glas vruchtensap. Een ouderwetse bruine boterham met kaas is echter ook goed om de dag mee te beginnen. Suiker moet je bij het ontbijt echter vermijden, dit kan namelijk zorgen voor concentratieproblemen.

Je geheugen trainen kan dus door middel van spelletjes, daarmee houd je je hersenen actief, maar eten en nachtrust is ook belangrijk. Er zijn zelfs nog meer factoren die een rol spelen bij het geheugen. Geuren kunnen je geheugen ook stimuleren. Wanneer je bijvoorbeeld een geur ruikt van vroeger, een aroma van kruiden of bijvoorbeeld vlees, gaan je gedachten opeens volledig uit naar die tijd. Ook slaan veel mensen onbewust de geur van hun partner op.

Je kunt simpel gebruik maken van het vermogen van je neus, vooral bij het koken. Weet je tijdens het koken niet meer welke kruiden of specerijen je wilt gebruiken? De geur van een specerij kan daar echter bij helpen. Verbind in gedachten het kruid met het gerecht en neem de geur goed in je op. Een volgende keer zul je meteen weten welke kruiden of specerijen je nodig hebt. Dit is echter ook te gebruiken voor geneeskrachtige kruiden; zo is eucalyptus goed voor de neus en luchtwegen en het is een herkenbare geur.

De mogelijkheden met het geheugen zijn eindeloos. En de reclamespots voor Brain Training op een spelcomputer kloppen. Het is inderdaad mogelijk je hersenen te trainen. De aanschaf van het spelletje is echter niet nodig. Je beschikt zelf al over een heleboel mogelijkheden je geheugen te verbeteren. Hersenkrakers, ezelsbruggetjes, verschillende geheugenmethodes. Op genoeg manieren kun je je hersenen trainen. Maar vergeet daarbij niet je eigen lichaam. Ook een goede nachtrust en ontbijt stimuleren de werking van je hersenen. En zelfs je eigen neus kan je helpen dingen te onthouden.

Nee, om je geheugen te verbeteren ben je niet overgeleverd aan spelcomputers met Brain Training. © 2008 - 2010 Spook, gepubliceerd in Diversen (Mens en Gezondheid) op 14-05-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Spook is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Train je brein en geheugen met Brain Training: Een gezonde geest in een gezond lichaam en Oefening baart kunst zijn twee gezegden die prima passen bij de nieuwe rage om je brein te trainen. In dit artikel me…
• DS - Trainings spellen voor Nintendo DS: Op de DS zijn allemaal mogelijkheden om dingen te trainen, je rekenvaardigheid, je Engels, je hersenen enz. In dit artikel bespreek ik de leukste spellen waar je je v…
• Je geheugen en intelligentie verbeteren door gamen: Computerspelletjes spelen of gamen gebeurt erg veel tegenwoordig; niet alleen door jongeren. Er gaan steeds meer geluiden op dat gamen helemaal niet zo sle…
• DS Brain Training: Het was de bedoeling dat Brain Training zou volstaan als een trainer voor je hersenen. Uit recente onderzoeken is helaas gebleken dat het niet werkt. Toch blijft Brain Training een verslav…
• Veranderingen van de hersenen bij veroudering: Na je 25e levensjaar gaan de hersenen krimpen. Dit betekent niet per definitie dat je IQ omlaag gaat, zelfs niet als de hersenen op den duur 10% van het oorspro…

Bronnen en/of referenties

• Psychologie: Ard Heuvelman, Jan Gutteling, Stans Drossaert
• Uw brein in topvorm: Frank Miltner
• Je geheugen verbeteren voor dummies: John B. Arden
• The Mindgym, denk buiten de kaders: Octavius Black, Sebastian Bailey