Eenvoudige pijnstillers - paracetamol

Pijn is er in verschillende soorten en maten. Er zijn dan ook pijnstillers die de pijn kunnen verlichten of zelfs totaal kunnen laten verdwijnen. Dit artikel geeft u informatie over paracetamol, een van de eenvoudige pijnstillers die er bestaan. Bij vragen en/of opmerkingen kunt u onderaan het artikel een reactie plaatsen.

Algemene informatie

Wilt u geen informatie over de verschillende soorten eenvoudige pijnstillers, maar meer over wat de betekenis van pijn is, in welke gradaties pijn bestaat en wat eenvoudige pijnstillers nou precies zijn?
Dan raad ik u aan dit artikel te lezen.

Paracetamol

Paracetamol is een eenvoudige pijnstiller die te vinden is in de volgende vormen en soorten:

• Paracetamol tabletten,
• Paracetamol zetpillen,
• Darocet zetpillen,
• Darocet stroop,
• Kinderfinimal kauwtabletten,
• Momentum capsules,
• Hedex tabletten,
• Hedex bruis,
• Hedex extra,
• Panadol tabletten,
• Panadol drink,
• Panadol gladde,
• Panadol junior,
• Sinaspril Paracetamol kauwtabletten,
• Sinaspril Paracetamol zetpillen,
• Sinaspril Paracetamol stroop.

Paracetamol kennen we al meer dan 100 jaar. Het is inmiddels vrijwel overal ter wereld bekend. In Nederland is het het meest voorgeschreven geneesmiddel (in 1998 werden 3 miljoen paracetamolrecepten uitgeschreven door artsen), hetgeen neerkomt op 16 miljoen tabletten. Daarnaast is paracetamol ook het populairste zelfzorgmiddel.

Paracetamol is ongeveer even effectief tegen pijn als acetylsalicylzuur, maar het lijkt minder bezwaren te hebben. Paracetamol heeft net als acetylsalicylzuur een koortsdrukkend effect. Alleen het ontstekingsremmende effect, zoals dat bij acetylsalicylzuur in hogedoses wordt gezien, is bij paracetamol veel minder omdat paracetamol geen prostaglandinesynthetaseremmer is. In vergelijking met acetylsalicylzuur lijkt paracetamol er wat veiligheid betreft net iets beter af te komen. Alleen alcoholisten en mensen met ernstige leveraandoeningen zouden naar een andere pijnstiller moeten zoeken omdat paracetamol bij hen overmatig gebruik leverbeschadiging kan veroorzaken.

De concurrent van paracetamolproducenten, de producent van ibuprofen, zou natuurlijk graag de markt van de lichte pijnstillers willen veroveren. Daarom benadrukt hij in zijn campagnes het feit dat gebruik van paracetamol in combinatie met alcohol problemen kan opleveren en dat men daarom maar beter ibuprofen kan gebruiken. Wat is er echter precies zo riskant aan die combinatie van alcohol en paracetamol? Vooral het plotseling stoppen met alcohol en het beginnen met vrij grote hoeveelheden paracetamol, iets wat wel eens bij ernstige virusinfecties gebeurt, maar toch een zeldzaamheid is. Het in een kwaad daglicht stellen van middelen van concurrenten zorgt voor veel onzekerheden. Allereerst worden bij dergelijke informatie niet de nadelen gezet van het slikken van middelen zoals ibuprofen. Bovendien zorgt het voor wantrouwen onder deskundigen tegen bepaalde onderzoeken.

Naar aanleiding van een onderzoek naar paracetamolvergiftigingen in grote steden, waaruit zou blijken dat per ongeluk geslikte paracetamol vaak ernstiger gevolgen heeft dan bewuste zelfmoordpogingen, schreven deskundigen dat dit een voorbeeld was van oneerlijke bangmakerij van paracetamolgebruikers. Zolang de farmaceutische industrie de belangrijkste donor blijft, zal dit soort geneesmiddelenonderzoek jammer genoeg altijd eenzijdig blijven.

Een belangrijk bezwaar van paracetamol is dat het door zo'n grote beschikbaarheid ook onmiddelijk het populairste zelfmoordmiddel is. Omdat dertig tot veertig paracetamolpilletjes al effect kunnen hebben, komen er nogal wat mensen met een overdosis paracetamol in ziekenhuizen terecht. Vervelend is dat men behalve wat misselijkheid en braakneigingen de eerste 12 uur nauwelijks verschijnselen heeft van paracetamolvergiftiging. Ook blijkt het in het begin niet goed in het bloed aantoonbaar. Daarom geldt in ziekenhuizen het advies: bij twijfel behandelen. Die behandeling gebeurt met N-acetylcysteïne. Vanwege deze problemen met vergiftiging mochten vanaf september1998 supermarkten slechts 16 tabletten paracetamol per keer en apotheken 32 tabletten paracetamol per keer verkopen.

Of dat zelfmoordenaars echter tegenhoudt is de vraag. Bij toevallige overdosering kan het wel een rol spelen. Een ander plan is om standaard aan paracetamol metionine toe te voegen omdat dit een tegengif is. Dat maakt de simpele pijnstiller echter wel erg duur...

Toevallige vergiftiging gebeurt nog wel eens bij kinderen en dan vooral als ze paracetamoldrankjes gebruiken. Ouders hebben in zulke gevallen veel minder controle over wat het kind binnen krijgt. Overdosering bij kinderen onder de tien jaar is vrijwel altijd te wijten aan fout doseren door ouders en vergiftiging boven de tien jaar kmot meestal doordat kinderen te veel tabletten innamen. Deskundigen waarschuwen daarom voor onnodig gebruik van paracetamol en ze gebruiken in dat verband de term 'koortsfobie' van ouders.

Sinds een aantal jaren is er een opleving in populariteit van het oude acetylsalicylzuur (Aspirine), omdat allerlei andere werkingen ontdekt zijn waardoor deze pijnstiller ook voor andere doeleinden geslikt kan worden. Bij paracetamol zou ook iets dergelijks aan de hand kunnen zijn. Vrouwen die paracetamol gebruiken zouden minder last van eierstokkanker hebben.

Volgens sommigen is paracetamol zo onschuldig dat het zelfs in de meest simpele omstandigheden probleemloos geslikt kan worden. Het Committee on Infectious Diseases van de Amerikaanse organisatie van kinderartsen suggereert bijvoorbeeld dat kinderen die hun inentingen krijgen er voordeel bij zouden hebben wanneer ze van tevoren wat paracetamol zouden slikken. Het is overigens wel een typisch Amerikaans advies: defensieve geneeskunde omdat de arts geen risico's wil lopen in verband met mogelijke schadeclaims, die in de Verenigde Staten nogal gebruikelijk zijn. Anderen zeggen dat het juist fout is om koortswerende middelen te slikken tijdens een infectieziekte. Er is namelijk ontdekt dat de afweer tegen infectieziekten op hogere temperatuur beter zou functioneren. In een onderzoek blijkt dat gebruik van paracetamol geen effect op koortsduur heeft en evenmin op de duur van de andere verschijnselen. De onderzoeker stelt dan ook dat voor- en nadelen overdreven zijn. In het Drugs and Therapeutics Bulletin wordt over het slikken van paracetamol tijdens vaccinatie geschreven dat dit niet gerechtvaardigd is., een slimmere methode om de kindertranen te bestrijden is suikerwater (om de pijn te verlichten).

Extra informatie over paracetamol
Er zijn vele bedrijven die paracetamol produceren en ze doen dat onder verschillende namen. Soms is aan de naam van het middel nog een letter of woord toegevoegd, waarmee de producent aangeeeft waar het vandaan komt. Zo is er Paracetamol Pharbita, dat van het bedrijf Pharbita komt en Paracetamol A, dat gemaakt wordt door Apethecon B-MS enz. Het is zinloos om ze allemaal apart in de afgedrukte lijst op te nemen. Er bestaat geen enkel verschil tussen die paracetamolletjes behalve in verpakking, dosis, toedieningsvorm en prijs. In principe zou men voor een paracetamoltablet niet meer dan tussen de 3 en 6 eurocent hoeven te betalen, mara men betaalt voor het merknaammiddel Momentum vijfmaal zoveel als voor dezelfde hoeveelheid paracetamol. Tussen de verschillende paracetamol bevattende middelen bestaan soms enorme prijsverschillen. Ook paracetamol Sinaspril is vijf keer zo duur. Paracetamol zit ook vaak in combinatiepijnstillers. Deze worden niet hier behandeld.

Bijwerkingen van paracetamol
Paracetamol is de veiligste pijnstiller, die toch voldoende werking heeft. De ideale pijnstiller zou er een zijn die helemaal vrij van bijverschijnselen is, maar die moet nog altijd gevonden worden. Ook aan paracetamol zitten bezwaren, die vooral optreden bij overmatig gebruik en wanneer het gecombineerd wordt met andere middelen.

Leverbeschadiging door paracetamol
In Nederland gan de meeste deskundigen ervan uit dat paracetamol een onschuldige pijnstiller is. In Engeland heeft men echter wat meer reserves vanwege de leverbeschadigingen die door paracetamolvergiftigingen kunnen ontstaan. Dat paracetamol leverbeschadiging kan veroorzaken werd voor het eerst duidelijk in 1966 en sindsdien raakt men er steeds meer van doordrongen dat die schadelijkheid op waarde moet worden geschat. In Engeland is paracetamol een populair zelfmoordmiddel en veel van de literatuur over leverbeschadiging komt daar vandaan. In een recent overzicht in het Britisch Medical Journal wordt gesteld dat er in Engeland en Wales jaarlijks 160 mensen door paracetamolvergiftiging sterven. In de Verenigde Staten sterven er elk jaar ongeveer 250 mensen door paracetamolvergiftiging. Daar gaat het vaak om jonge vrouwen die in een impuls een grote hoeveelheid paracetamol slikken. In Engeland en de Verenigde Staten kan men dan ook in elke supermarkt gemakkelijk paracetamol in potten van 50 of 100 stuks kopen. In Nederland bestaat die situatie niet en ook in Engeland is dit sinds september 1998 anders.

Vergiftiging kan men ook oplopen door enkele dagen veel paracetamol te slikken. Dan moet men 10 tot 15 gram per dag geslikt hebben, hetgeen dagelijks op 20 tot 30 tabletten neerkomt. De maximale dosis is echter 3 gram (6 tabletten). Wie zich aan de voorgeschreven dosis houdt, zal zulke problemen niet kregen.

Een zeker voorbehoud is op zijn plaats, want in 1991 overleed in Engeland een negentienjarige vrouw aan leverbeschadiging door paracetamol en de familieleden houden vol dat de vrouw, die op het punt stond te trouwen, geen zelfmoordneigingen had en een normale dosis slikte. De vader van de vrouw voert campagne om waarschuwingen op de paracetamolverpakking te zetten. In het New England Journal of Medicine is echter te lezen: 'Paracetamol' is een veilige en effectieve pijnstiller als het in de aanbevolen dosis gebruikt wordt, en vergiftigingen zijn zeldzaam. Vergeleken met acetylsalicylzuur en andere pijnstillers met hun grote risico's op bloedingen en zweren van het maag-darmkanaal is paracetamol veiliger voor algemeen geneesmiddelengebruik'. Dit laatste geldt ook voor ibuprofen. In de eindanalyse over voor- en nadelen lijken er aan het gebruik van ibuprofen meer bezwaren te kleven dan aan het gebruik van paracetamol.

Kenmerkend voor een paracetamolvergiftiging is de leverbeschadiging. De vergiftiging is sluipend. In het begin ziet het er allemaal niet zo alarmerend uit. Het verloop is echter ernstig en vaak fataal. Wanneer iemand met een paracetamolvergiftiging binnen 15 uur behandeld wordt met acetylcysteïne, is volledig herstel mogelijk. Tegenwoordig gelooft men dat ook een behandeling die veel later begint nog zinvol is.

Mensen die geen paracetamol mogen gebruiken
In een overzichtsartikel over leverbeschadiging door paracetamol worden enkele groepen gebruikers extra gewaarschuwd:

• Chronische alcoholgebruikers,
• Mensen die bepaalde epilepsiemiddelen slikken,
• Mensen die het tuberculosemedicijn isoniazide gebruiken,
• Mensen die aan anorexia nervosa leiden,
• Mensen die al vaker leverbeschadiging door paracetamol hebben gehad en
• Mensen die het antistolmiddel warfine gebruiken (dit vergroot de kans op bloedingen)

Omdat alcoholisten geen acetylsalicylzuur verdragen (hun maag is natuurlijk al niet zo goed meer) wordt hun vaak geadviseerd om paracetamol te slikken. Door het langdurige alcoholgebruik en de vaak met alcoholisme gepaard gaande slechte voeding is echter de toestand van de lever niet bepaald optimaal. Vergiftigingsverschijnselen treden dan ook nogal eens op. Paracetamol is dus ook niet de eerste keus voor alcoholisten, maar is toch nog altijd beter dan acetylsalicylzuur. De eerste keus in zulke gevallen is eigenlijk natuurlijk te stoppen met drinken van alcohol. Een ander probleem kan het gecombineerde gebruik van middelen tegen vallende ziekte en paracetamol zijn, waardoor gemakkelijker dan verwacht een paracetamolleverbeschadiging kan optreden.

Ook aanleg speelt een rol bij de kans dat sommige mensen een vergiftiging met deze eenvoudige pijnstiller oplopen. Uit onderzoek blijkt overigens dat wanneer alcoholisten en mensen die niet eten zich maar aan de maximaal toegestane dosis houden (3 gram per 24 uur, hetgeen neerkomt op 6 tabletten van 500 mg) er geen extra risico op leverbeschadiging is. Toch blijft men altijd bezorgd om die mogelijke vergiftigingen met paracetamol. Dat heeft ertoe geleid dat er in Engeland nu al twee paracetamolproducten verkrijgbaar zijn waarbij de paracetamol gecombineerd wordt met het middel tegen vergiftigingen methionine. Die medicijnen heten Paradot en Pameton.

Paracetamol en nierstoornissen
Paracetamol lijkt veel op het vroeger veelgebruikte fenacetine, dat ernstige schade aan de nieren kon veroorzaken. Per jaar overleden er enkele mensen aan 'fenacetinenieren'. Veel nierdialysepatiënten zijn patiënt geworden door de fenacetine. In Duitsland is 16,8% van de nierdialysepatiénten het slachtoffer van pijnstiller gebruik. In Australië was dat in 1987 13%, terwijl fenacetine daar toen toch al sinds 12 jaar verboden was, en in België is het 18%. Overigens duiken in verschillende overzichten telkens weer andere percentages op, maar wel is het te hoog omdat het om een probleem gaat dat voorkomen had kunnen worden.

Vandaar dat toen de gevaren van het gebruik van fenacetine bekend werden, het in de meeste landen verboden werd. Ons land was daar erg laat mee. Het werd ook nooit verboden, maar de producenten van fenacetine bevattende pijnstillers werden gestimuleerd de formule van hun producten te veranderen. Fenacetine werd in combinatiemiddelen meestal vervangen door paracetamol. Waraschijnljik berust de werking van fenacetine op een omzetting ervan in het lichaam in paracetamol. Paracetamol alleen zou minder gevolgen voor de nieren hebben.

Toch lijken paracetamol en fenacetine biochemisch zo sterk op elkaar, dat het waarschijnlijk is dat paracetamol ook een kwalijke invloed kan hebben op de nier. In 1989 werden de resultaten van een onderzoek bekend waarin naar de invloed van pijnstillers op nierziekten werd gekeken. Bij 554 chronische nierpatiënten werd onderzocht of ze veel pijnstillers gebruikt hadden, en zo ja, welke. Daarnaast werd een controlegroep ondervraagd. Uit het onderzoek blijkt duidelijk dat fenacetine een kwalijk effect op de nieren heeft. Acetylsalicylzuur blijkt voor de nieren ongevaarlijk, maar paracetamol blijkt ook wel degelijk invloed op de nieren te hebben, vooral wanneer het in combinatiemiddelen gebruikt wordt.

Uit een ander onderzoek komt ongeveer hetzelfde naar voren: een hoog gemiddeld gebruik van paracetamol (en daarmee bedoelt men jarenlang één tablet per dag en minstens een totaal gebruik van 1000 tabletten) verdubbelt de kans op een dodelijke nierinsufficiëntie.

Met name de combinatie met coffeïne zou riskant zijn omdat coffeïne verslavend is en tot mer gebruik aan zou zetten. De combinatie met acetylsalicylzuur is ongewenst omdat die stof de zelfregeling van de nier remt, waardoor de ontgifting van paracetamol gestoord wordt. Omdat in alle combinatiepijnstillers uiteindelijk de fenacetine door paracetamol vervangen is, zou dat wel eens kunnen betekenen dat we nog niet veel zijn opgeschoten met de verdwijning van fenacetine uit ons geneesmiddelenpakket.

Dat blijkt uit het feit dat het aantal beschadigde nieren door het verdwijnen van fenacetine niet opzienbarend verminderd is. In de jaren negentig van de vorige eeuw zien we wat minder nierdialysepatiënten door pijnstillergebruik, maar het is nog altijd aanzienlijk en het baart zorgen. Wie pijnstillers slikt, doet er het beste aan om alleen enkelvoudige middelen te slikken. Dat wil zeggen: alleen paracetamol. Alleen ibuprofen. Alleen acetylsalicylszuur. Combinaties kan men beter laten staan.

Verder is het te hopen dat de overheid op een dag de combinatiepijnstillers uit ons land durft te weren. De jaarlijkse conferentie van Duitse nierartsen riep daar in 1996 al toe op en de Amerikaanse nationale nierstichting deed in datzelfde jaar hetzelfde. Overheden reageren daar echter niet op. Middelen die door zoveel mensen geslikt worden en waarvoor goede alternatieven beschikbaar zijn, hoeven niet door de overheid gedoogd te worden. De overheid moet immers mensen die niets van geneesmiddelen weten beschermen en ze is er toch niet om de fabrikanten van combinatiepijnstillers te vriend te houden. © 2008 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Diversen (Mens en Gezondheid) op 18-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Pijnstillers, wat voor merken bevatten welke stoffen: Er zijn veel soorten pijnstillers op de markt, vaak dezelfde soort onder een ondere merknaam. Hieronder een overzicht van de vrij verkrijgbare pijnstille…
• Hoe werken pijnstillers?: Pijnstillers nemen de pijn weg, niet de oorzaak van de pijn. Als iemand zijn arm hard stoot, dan ontstaat er een pijnlijke plek op die arm. Die plek zwelt op of er ontstaat een blau…
• Alles wat je moet weten over hoofdpijn: Het is er in alle soorten en maten: licht, bonzend, knallend en hels. Zelfs zo erg dat er niets meer uit je handen komt of met heel veel moeite en je geen licht meer k…
• Wat als je hoofdpijn hebt: Iedereen heeft wel eens hoofdpijn. Sommigen vooral in het weekend en op vakantie, wanneer de dagelijkse spanning zijn uitweg vindt of bijvoorbeeld minder caffeïne wordt genuttigd d…
• Eenvoudige pijnstillers - inleiding: Pijn is er in verschillende soorten en maten. Er zijn dan ook pijnstillers die de pijn kunnen verlichten of zelfs totaal kunnen laten verdwijnen. Dit artikel gaat over pi…