Bescherming medische gegevens en beroepsgeheim -Joodse visie

Bescherming van medische gegevens en beroepsgeheim zijn in ons informatietijdperk voor veel mensen erg belangrijk geworden. Met de komst van het elektronisch patiëntendossier, waarvan beweerd wordt dat de medische gegevens snel en betrouwbaar zullen worden behandeld, is een volgende stap gezet naar minder zelfbeschikking over de eigen gegevens. Voor het Jodendom is privacy als uiting van de eerbied voor de waarde en waardigheid van iedere individu erg belangrijk.

Wet op de Persoonsregistraties

Mensen hebben de behoefte om beslissingen omtrent de eigen persoon te kunnen overzien. Bij gebrek aan inzage en controle of de gegevens wel juist zijn is de Wet Persoonsregistraties ontstaan, waarin de belanghebbende inzagerecht en correctierecht hebben.

Het elektronisch patiëntendossier (EPD)

De overheid is voornemens om het elektronisch patiëntendossier (EPD) te gaan invoeren. Met het EPD kunnen zorgverleners medische gegevens met elkaar uitwisselen. Zo kunnen snel uw actuele medische gegevens opvragen en inzien.

Bedreiging persoonlijke levenssfeer

De persoonlijke levenssfeer kan ook op andere manieren bedreigd worden, door bijvoorbeeld een dominante moeder die haar kinderen niet zelfstandig laat worden of een zakelijke omgeving waarbij het niet mogelijk is hogere gevoelens te ontwikkelen. Zo vluchtte Mozes naar de woestijn om 'zichzelf' te ontwikkelen en met God te communiceren. Ook ander grote Joodse wijzen zonderden zich af en toe af om hun eigen geest en karakter te ontwikkelen. Ieder mens moet zijn eigen persoonlijke levensdoel realiseren.

Privacy in de Bijbel

Voor het Jodendom is privacy als uiting van de eerbied voor de waarde en waardigheid van iedere individu erg belangrijk. In Numeri 24:5 zegt de heidense profeet Bile'am: "Hoe goed zijn uw tenten, o Ja'akov." De Talmoed verklaart dit als volgt: de tenten waren zo geplaatst dat niemand naar binnen kon kijken. Dat is in Nederland wel anders waar de gordijnen opblijven zodat iedereen naar binnen kan gluren.

Er zijn nog meer voorbeelden:

• In Deuteronomium 24:11 staat dat een crediteur buiten moet wachten totdat de debiteur zijn onderpand naar buiten brengt.
• In de tiende eeuw bepaalde rabbijn Gersjom dat het verboden is brieven van anderen te lezen.
• De Joodse Codex zegt dat schade kan ontstaan wanneer naar activiteiten van anderen wordt gekeken (bedrijfsspionage).

niet altijd aanspraak op privacy van individu
Op gezette tijden wijkt privacy voor hogere belangen.

Roddelen (lesjon hara)

Roddelen is ten strengste verboden onder de Joodse wet. Maar onder bepaalde omstandigheden is dit een plicht, zoals kritiek op openbare gezagsdragers. Er geldt wel een strenge restrictie: het gaat alleen om informatie die nodig is om het publiek te beschermen.

Beroepsgeheim

Ook hier geldt een afweging tussen algemeen belang en particulier belang. In Leviticus 19:16 staat: "Gij zult onder uw volksgenoten niet als een lasteraar rondgaan; gij zult niet werkeloos toezien hoe uw naaste zijn ongeluk tegemoet gaat, Ik ben God."
Het tweede deel van dit vers prevaleert boven het eerste deel. Dit is om mensen te behoeden voor lichamelijke of geestelijke schade.

De Chafeets Chaim bindt vier voorwaarden aan de bekendmaking van medische gebreken:

• Het gaat alleen om ziekte of lichamelijk gebrek.
• De ziekte mag niet overdreven worden.
• De reden mag geen persoonlijke vijandschap zijn.
• De informatie moet van doorslaggevende betekenis zijn voor de andere partij.

Deze voorwaarden zijn ook van toepassing in de relatie tussen werknemer en zijn toekomstige werkgever.

Een Beet-dien (Joods gerechtshof) kan openbaarmaking afdwingen. Zie Leviticus 5:1: "en hij is getuige, hetzij hij gezien heeft of weet, indien hij niet mededeelt, dan zal hij zijn misdaad dragen."

Toepassing op de Nederlandse situatie

In Nederland kan met zonder zorg geheimen toespelen aan vertrouwenspersonen tenzij het algemeen belang wordt geschaad. In veiligheidssituaties geldt het algemeen belang. Zo mogen telefoongesprekken worden afgeluisterd.

Meer over Joods medische ethiek is te lezen in mijn special Medische ethiek behandeld vanuit Joodse en Bijbelse optiek. © 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Diversen (Mens en Gezondheid) op 05-12-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Elektronisch Patiëntendossier:veilig, betrouwbaar&verplicht?: Het landelijk elektronisch patiëntendossier (EPD) geeft zorgaanbieders toegang tot uw gegevens zoals vermeld in uw medische dossier. Uw gehele me…
• Relatie arts-patient door D.P Engberts uit Gezondheidsrecht: Een bespreking van de verandering in de relatie tussen de arts en de patiënt en de manier waarop deze relatie wordt geregeld. Een belangrijk onder…
• Draagmoederschap. Een Joodse visie: De surrogaatmoeder is al zeer oud. Het wordt in de Bijbel besproken. Sara kon geen kinderen krijgen en zei tegen Abraham: "Zie toch, God heeft mij niet vergund te baren; g…
• Camerabewaking op de werkplaats: De arbeidsovereenkomst zorgt vaak voor kopzorgen: hoelang duurt mijn opzegtermijn? Kan mijn baas mij ontslaan? Heb ik recht op moederschaps- of vaderschapsverlof? Al de antwo…
• Bezwaren tegen het elektronisch patientendossier (EPD): De communicatie van het ministerie van Volksgezondheid is nu wel ernstig tekort geschoten. Dit jaar kregen we allemaal een ongeadresseerde folder in de…

Bronnen en/of referenties

• Op het leven - rabbijn mr. drs. R. Evers