Anesthesist, een arts die de pijn overwint

Een anesthesist is het belangrijkste orgaan in de operatiekamer. De anesthesist dient namelijk de narcose toe, en bewaakt het hele proces tijdens de operatie zodat de patiënt geen pijn meer voelt. Lees hier verder over het bijzondere beroep van de anesthesist.

Anesthesist, de dokter die de pijn overwint

In een tijdperk van medische specialisatie is de anesthesist (narcotiseur) specialist in het gebruik van geneesmiddelen ter voorkoming van lijden. Hij is al meer dan 150 jaar gericht op het voorkomen van pijn bij operaties - en daar er alleen al in de Verenigde Staten jaarlijks ongeveer 19 miljoen operaties verricht worden, heeft hij geen gebrek aan werk.

maar de moderne anesthesist staat wel ver af van de 'ether-schenker' van de negentiende eeuw, wiens enige taak het was operatiepatiënten bewusteloos te maken en ze bewusteloos te houden tot de operatie voorbij was. Tegenwoordig brengt de anesthesist snelle verlichting voor slachtoffers van ongelukken, behandelt hij kwalen van de luchtwegen en verzacht hij de folteringen van ongeneeslijke ziekten. Hij maakt gebruik van een uitgebreid arsenaal van instrumenten en geneesmiddelen: machines die tijdelijk lichaamsorganen vervangen, gssen die een dromerige sluimer of diepe bewusteloosheid kunnen opwekken, kalmerende middelen die angst uitbannen, injecties die pijn blokkeren.

de door deze nieuwe instrumenten en methoden mogelijk gemaakte beheersing is zo nauwkeurig dat de anesthesist in feite het leven urenlang kan onderbreken, hetgeen enkele van de meest indrukwekkende prestaties van de moderne chirurgie mogelijk maakt, zoals bijvoorbeeld het herstellen van een beschadigd hart of het vervangen van een zieke nier.

Een langzame reis naar diepe slaap

In 1842 luidde een arts in Georgia, Crawford Long genaamd, een nieuw tijdperk in de medische wetenschap in, toen hij een in ether gedrenkte handdoek oer het gezicht van een patiënt hield tot deze bewusteloos was. Toen verwijderde Dr. Long een kleine tumor uit de nek van de patiënt; deze voelde geen pijn. Het was het eerste geslaagde gebruik vanchirurgische narcose.
Tegenwoordig is ether - verkregen uit ethyleen door het met zwavelzuur te destilleren - nog aaltijd een van de doelmatigste midelen om die diepe, ontspannen slaap op te wekken die voor een operatie vereist is. Maar ether heeft een ongename, vaak misselijkmakende geur, het prikkelt de luchtwegen en is gevaarlijk in het gebruik omdat het ontplofbaar is. In een bepaalde methode om deze nadelen te overwinnen gebruikt de anesthesist slechts uiterst kleine hoeveelheden ether, dikwijls gemengd met een ander verdovend middel, als de uiteindelijke stap in een stap-voor-stap methode voor het verwekken van slap. Deze op het individu afgestemde methode benut een reeks van middelen gericht op het bereiken van telkens diepere verdoving.

In een voor de methode typerend geval wordt een aangename ontspannen toestand verwekt door injecties met scopolamine en morfine. Rustig en ontspannen ligt de patiënt nu klaar voor een intraveneuze injectie met natrium-pentothal, die hem in het eerste stadium van verdoving brengt, een lichte dommel, gevolgd door het tweede stadium, het verlies van het bewustzijn en verdoving van de hersenreactie op pijn. Het derde stadium, volkomen bewusteloosheid, vereist meestal een sterk middel als ether. De anesthesist brengt een plastic buis in de luchtpijp, zodat een mengsel van ether, lachgas en zuurstof rechtstreeks naar de longen gevoerd kan worden zonder de luchtwegen te irriteren. Pas als hij er zeker van is dat het centrale zenuwstelsel van de patiënt volkomen ongevoelig is voor pijn geeft de anesthesist het korte knikje dat aangeeft dat de operatie kan beginnen.

Wachtsman over een hulpeloos lichaam

Als de operatie eenmaal begonnen is, wordt de anesthesist de waakhond van de operatiezaal, de man die ervoor verantwoordelijk is dat de bewusteloze patiënt in leven blijft.'

Met één oog op het werk van de cirurg concentreert de anesthesist zich op veranderingen in bloeddruk, polsslag en ademhaling van de patiënt. Hij controleert voor de zekerheid dat het verdovende gasmengsel 28 tot 30% zuurstof bevat, want een korte verlaging kan reeds verstikking tot gevolg hebben. Hij onderzoekt de ogen van de patiënt voor subtiele veranderingen die betekenen dat de verdoving uitgewerkt is of de patiënt in een gevaarlijk diepe slaap doet verzinken. Als er injecties met spierverlammende middelen zoals curare of succinylcholine gegeven zijn (hetgeen dikwijls voorkomt als de operatie het blokkeren van reflex-bewegingen in de buik vereist) moet het effect ervan gecontroleerd worden om te kunnen schatten hoeveel algemeen narcosemiddel toegediend moet worden.

Nadat de operatie voltooid is, staat de anesthesist voor een van zijn moeilijkste taken: hij moet zijn verdoofde patiënt weer net zo glad en pijnloos tot bewustzijn brengen als maar mogelijk is. Het beste middel hiertoe is zuurstof. Als het de longen binnenstroomt, dwingt zuurstof de verdovende gassen het lichaam van de patiënt te verlaten en het maakt ook de werking van hart en luchtwegen makkelijker bij het ontwaken.

'Als we onze taak goed verricht hebben", zegt Dr. Vincent Collins, hoofd-anesthesist in het Cook County-ziekenhuis, " is het eerste wat de patiënt wil weten, of hij al geopereerd is".

Instrumenten van de anesthesist

Ten einde zijn middelen naar die delen van het lichaam te sturen waar ze het meest goed kunnen doen, vertrouwt de anesthesist op een grondige kennis van de dysiologie en een arsenaal van vindingrijke instrumenten en technieken.

Een elementairr onderdeel van de uitrusting is de gebogen, buigzame endotracheaalbuis, bedoeld om het verdovende mengsel naar de longen te voeren. Om de buis op de juiste wijze in de luchtpijp te plaatsen, moet de anesthesist eerst een laryngoscoop in de keel van de patiënt doen glijden en dan de buis langs de laryngoscoop naar binnen duwen. Een fout in de berekening kan na de operatie een zere keel of zelfs beschadigde stembanden ten gevolge hebben.

Om zenuwen in het ruggemerg te verdoven (een methode die dikwijls gebruikt wordt om een deel van het onderlichaam te 'bevriezen' voor buikoperaties ) volgt de anesthesist een nauwgezette drietraps-methode. Eerst drukt hijeen 'geleider', die lijkt op een grote punaise met holle pen, tussen twee wervels van het onderste gedeelte van de rug, door de ligamenten heen. Dan schuift hij een holle naald door de geleider, ten einde het stevige vlies te doorboren dat de met vloeistof gevulde holte omgeeft, waarin de ruggenmergszenuwen liggen. Na voltooiing van deze ruggemergspunctie wordt een injectiespuit, gevuld met een plaatselijk verdovingsmiddel zoals procaïne of tetracaïne, met de naald verbonden en in de ruggenmergsvloeistof leeggespoten.

Andere instrumenten helpen de anesthesist bij het overwinnen van problemen veroorzaakt door bijvoorbeeld slijmafscheidingen, die zich onder de verdoving vaak in de longen verzamelen. Hij kan de afscheidingen verwijderen door de longen te wassen en uit te zuigen met een buigzame buis, via een bronchoscoop in de longen gebracht, die verder reikt dan de luchtpijp en tot in een van de twee naar de longen leidende bronchiën komt. De anesthesist sproeit vloeibaar makende stoffen naar binnen om deze afscheidingen op te lossen en verwijdert de dan ontstane oplossing door dit naar buiten te zuigen.

Een blokkade tegen de pijn

Ieder die wel eens ijs gelegd heeft op een pijnlijke verstuikte enkel heeft, in primitieve vorm, gebruik gemaakt van een van de nuttigste en spitsvondigste methoden van de anesthesist, plaatselijke verdoving. Dit is een scherpschietende benadering van de beheersing van de pijn, waarbij een bepaald deel van het lichaam verdoofd wordt zonder dat andere delen aangedaan worden.

De anesthesist bereikt dit effect gewoonlijk nie tdoor het afkoelen van het oppervlak van het lichaam, maar door het bedwelmen van een zenuw in het lichaam. Een injectie van een stof zoals procaïne sluit de gekozen zenuw en blokkeert de route waarlangs bepaalde pijnsignalen naar het brein doorgegeven worden.

Deze methode, reeds lang in gebruik bij tandartsen om de zenuwen rondom tanden te blokkeren, wordt steeds meer toegepast, in gevallen die uiteenlopen van een pijnlijke bevalling tot grote amputaties. Een van de belangrijkste voordelen ervan is veiligheid. Omdat plaatselijke verdoving de hersenen niet aantast, bestaat er weinig gevaar dat ademhaling of hartwerking beïnvloed kunnen worden, zoals dikwijls gebeurt in algemene verdoving. Ze maken het de patiënt ook mogelijk zijn eigen operatie van dichtbij te volgen. Wakker en zonder pijn kan hij moppen uitwisselen met de cirurg terwijl zijn blindedarm verwijderd wordt of een gebroken been wordt gezet.

Een man voor alle noodgevallen

Op de afdeling SEH (spoedeisende hulp), voorheen EHBO (eerste hulp bij ongelukken), vindt een strenge test voor de middelen en vaardigheden van de anesthesist plaats. Hij komt vaak voor ernstige en pijnlijke verwondingen te staan, gevallen die een onmiddelijke behandeling vragen om het lijden te beperken en levens te redden. Hij moet snel beslissen welke verdovingstechniek hij zal kiezen, hoewel de keuze bemoeilijkt kan worden door de wonden van de patiënt zowel als door gebrek aan kennis omtrent voorafgaande reacties van de patiënt op geneesmiddelen.

Daar hij deze onzekerheden inziet, verwacht de SEH-anesthesist ongunstige en mogelijkerwijs gevaarlijke gevolgen van zijn middelen. Bij de eerste tekenen van zulke tegenspoed moet hij klaarstaan met andere middelen, die de werking van de verdoving tegen kunnen gaan. Hij kan efedrine gebruiken om het effect van shock en lage bloeddruk tegen te gaan, pentothal tegen krampen, neostigmine om de werking van curare tegen te gaan. Voor het ernstigste noodgeval van allemaal (het stilstaan van het hart) staat de anesthesist klaar om wel vijftien verschillende stimulantie te gebruiken, die hem ter beschikking staan.

Middelen tegen ongeneeslijke folteringen

Op het ogenblik zijn er in de Verenigde Staten verscheidene miljoenen mensen die lijden - babies die naar adem snakken door aandoeningen van de luchtwegen; door astma geradbraakte volwassenen; mensen van alle leeftijden die langzaam wegkwijnen aan kanker. Eens was al hun hoop voor verlichting gevestigd op verdovende middelen of een hersenoperatie voor het verwijderen van het pijncentrum - of de dood. In de afgelopen jaren echter hebben anesthesisten pijnstillende middelen en methoden uit de operatiezal gehaald om het leven draaglijk te maken voor een aantal lijders aan chronische pijn.

Nu hebben vele ziekenhuizen klinieken waar anesthesisten zuurstof verschaffen aan slachtoffers van longaandoeningen en doses verdovende middelen inspuiten om zenuwen te blokkeren, zoals de zenuwen waardoor de martelende aangezichtspijn van trigeminale neuralgie veroorzaakt wordt. Een doeltreffende methode, vaak gebruikt om de pijn van kanker in het laatste stadium te verdoven, is de alcoholische zenuw-blokkade: bijtende alcohol, in de zenuw gespoten, beschadigt deze zodanig dat het gevoel maandenlang geblokkeerd blijft. © 2009 Hikari, gepubliceerd in Diversen (Mens en Gezondheid) op 09-01-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Amandelen knippen: Het verwijderen van amandelen is een van de meest voorkomende operaties bij kinderen. Artsen verwijderen per jaar circa 35.000 neus- en/of keelamandelen bij kinderen. Niet elk ziekenhuis V…
• Post-Spinale Hoofdpijn: Bent u net terug van een dag-opname en heeft u hele erge last van hoofdpijn? Of moet u juist nog naar het ziekehuis toe gaan maar wilt u zich alvast informeren over de gevolgen van sp…
• Hallux Valgus: het scheefgroeien van de grote teen: Bij pijnklachten aan de voet, en met name aan het gebied rond het grote teengewricht, kan het zijn dat je last hebt van Hallux Valgus. Wat is dit en wat is…
• Vergrote neusamandelen bij kinderen: Bij sommige kinderen lijkt het alsof ze altijd verkouden zijn. Ze hebben vaak koorts, ademen door de mond (en snurken daardoor ’s nachts) en oorontstekingen volgen elkaar…
• Keelamandelen verwijderen: Het verwijderen van de keelamandelen, ook wel amandelen knippen genoemd, is helaas geen pijnloze kwestie. Vroeger werden keelamandelen sneller en vaker geknipt dan tegenwoordig. Om…