Kenmerken en hiërarchische opbouw van het leven

Als meest bekende eigenschap voor de mens geldt uiteraard dat hij of zij leeft. Howel het goed mogelijk is te omschrijven hoe bij de mens tot uiting komt dat hij - of zij - leeft, zoals door het vermogen tot waarnemen, voelen, denken en handelen, is het toch moeilijk in biologisch opzicht een goede definitie van leven te geven.

Vaak gebruikt men voor het leven de volgende omschrijving: "een eigenschap van een organisme dat door middel van een specifiek stofwisselingsproces in staat is tot vermenigvuldiging, en dat, zij het in zeer beperkte mate, onderhevig is aan erfelijke veranderingen".

Ondanks het feit dat het moeilijk is een juiste definitie van het begrip leven te geven, kan men vaak wel aangeven wat het verschil is tussen levend en levenloos en hoe deze begrippen van elkaar te onderscheiden zijn.

Kenmerken van het leven

De kenmerken van de levende stof zijn nie gebonden aan de grootte van een organisme. Men kan bij de elementaire functies van de levende organismen en derhalve ook van de mens, de volgende kenmerken onderscheiden:

Stofwisseling (metabolisme)	Dit is het vermogen om bepaalde stoffen om te zetten in andere stoffen, waarbij de gehele energiehuishouding van het lichaam, zoals het verrichten van arbeid, betrokken is. Het menselijk lichaam heeft immers voor alle opbouw- en afbraakprocessen energie nodig. Ook de functies van het opnemen van stoffen zoals voedsel en zuurstof en het uitscheiden van afbraakproducten zijn kenmerken van het leven; ze zijn nodig om de stofwisselingsprocessen in het lichaam mogelijk te maken.
Groei	Hierbij treedt een volumevergroting van het lichaam op doordat in het lichaam zelf nieuwe bouwstenen worden gevormd. Groei vindt plaats nadat met behulp van bepaalde stofwisselingsprocessen de hierto benodigde stoffen, zoals voedsel en zuurstof, vanuit de omgeving zijn opgenomen.
Voortplanting	Hierbij neemt het aantal individuen toe, hetgeen noodzakelijk is voor het voortbestaan van de soort.
Adaptatie	Dit is het vermogen om zich aan te passen aan veranderde levensomstandigheden, bijvoorbeeld de toename van het aantal rode bloedcellen bij een verblijf in een omgeving met een relatief lage zuurstofspanning (hooggebergte).
Prikkelbaarheid	Dit is het vermogen om te reageren op prikkels vanuit de buitenwereld of vanuit het menselijk lichaam zelf
prikkelverwerking	De inwendige reacties blijven vaak niet beperkt tot een bepaalde plaats maar kunnen door het gehele lichaam worden doorgegeven en verwerkt
Beweging	Het lichaam en de lichaamsonderdelen veranderen van vorm en plaats.

Bij al deze functies kan men ook nog een onderscheid maken in animale en vegatieve functies.

• Animale functies zijn functies die het lichaam in staat stellen te reageren op plotselinge veranderingen van de omgeving, zoals prikkelbaarheid, prikkelverwerking en beweging.
• Vegatieve functies zijn functies die de groei, de ontwikkeling en het voortbestaan van het individu en de soort mogelijk maken. Hiertoe behoren: opname van voedsel en zuurstof, celstofwisseling, uitscheiding, groei en voortplanting.

Hiërarchische opbouw van het menselijk lichaam

De cel is het kleinste levende zelfstandige eenheid waaruit het organisme is opgebouwd. Hij is de fundamentele bouwsteen van het menselijk lichaam.
Bij meercellige organismen, zoals de mens, is er sprake van een sterke specialisatie van de cellen, dat wil zeggen dat de aanvankelijk uniforme cellen zich geleidelijk op verschillende wijzen hebben ontwikkeld met het oog op een bepaalde functie, waartoe ze tevens een bepaalde vorm hebben gekregen. Een groep cellen met dezelfde vorm en functie noemt men een weefsel, bijvoorbeeld spierweefsel en zenuwweefsel. Meestal bevat een weefsel een karakteristieke tussencelstof. Een orgaan is opgebouwd uit verschillende, samenwerkende weefsels, waardoor het geheel een bepaalde functie uitoefent. Het hart zorgt bijvoorbeeld voor de circulatie van het bloed door ons lichaam.

Een orgaanstelsel bestaat uit een groep samenwerkende organen belast met het uitvoeren van een bepaalde functie; het spijsverteringsstelsel bijvoorbeeld wordt gevormd door mond, slokdarm, maag en darmen.

Het menselijk lichaam dat uit verschillende samenwerkende orgaanstelsels is opgebouwd, noemt men een organisme.

Het menselijk lichaam als eenheid

Als gevolg van specialisatie van de cellen van het menselijk lichaam kan niet iedere cel alle functies uitoefenen; hij is van andere delen van het organisme afhankelijk. Voor deze onderlinge samenhang en coördinatie van functies van verschillende organen en orgaanstelsels zijn transport en regulatie nodig. Zuurstof en voedsel worden vanuit de omgeving in het lichaam opgenomen en via het bloedvatstelsel naar de cellen getransporteerd. Vanuit de cellen worden afbraakproducten óf via het lymfevatstelsel óf rechtstreeks door het bloedvatstelsel naar de uitscheidingsorganen vervoerd. Deze zorgen er op hun beurt voor dat de afbraakkproducten uit het lichaam worden verwijderd.

Het reguleren geschiedt door het zenuwstelsel en het hormoonstelsel. Het zenuwstelsel zorgt voor de integratie van de verrichtingen van de organen en de orgaanstelsels; het laat alle organen en orgaanstelsels op de juiste wijze samenwerken. Ook het op een doeltreffende en snelle wijze reageren op veranderingen in de buitenwereld wordt door het zenuwstelsel geregeld. Het zenuwstelsel is in staat om signalen met hoge snelheid door het gehele lichaam te sturen waardoor de werking van de organen (bijv. hart en longen) plotseling versneld of vertraagd wordt. Het hormoonstelsel werkt langzamer, hetgeen verklraad kan worden door het feit dat de hormonen die door speciale hormoonklieren of bepaalde weefsels worde nafgescheiden, via het bloed elder in het lichaam hun regulerende werking uitoefenen. In vele gevallen hebben de hormonen een stimulerende werking op bepaalde organen.

Aan het menselijk lichaam kan men de romp onderscheiden die aan de bovenzijde via de hals in verbinding staat met het hoofd. Aan de romp zijn twee paar ledematen bevestigd die duidelijk van elkaar afwijken. Dit houdt vooral verband met het feit dat de mens rechtopgaand is, waarbij de onderste ledematen als steun- en voortbewegingsorgaan dienen en de bovenste als grijp- en verdedigingsorgaan.

De linker- en rechterhelft van het menselijk lichaam zijn vrijwel elkaars spiegelbeeld; men spreekt hier dan ook van een tweezijdige symmetrie. Aan de buitenzijde van het lichaam bevindt zich de beschermende huid. De vorm en de stevigheid van het lichaam worden bepaald door het inwendig geraamte (de botten). Hieraan zijn spieren bevestigd die zorgen voor het uitvoeren van bewegingen. Het greaamte en de spieren vormen een onderdeel van de rompwand; deze omhult de lichaamsholte waarbinnen goed beschermd belangrijke orgaanstelsels zijn gelegen.

De ledematen zijn ook voornamelijk opgebouwd uit botstukken en spieren. © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Diversen (Mens en Gezondheid) op 08-03-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het Menselijk Lichaam: De Cellen en DNA en Vitale Organen: Het menselijk lichaam. Hoe steekt alles nou eigenlijk in elkaar? In deze serie van artikelen kun je over verschillende aspecten van het lichaam lez…
• Weefsels: een kort overzicht: Amoeben en andere eencellige organismen zijn individualisten. Elke cel zoekt en verwerkt zijn voedsel, scheidt afvalstoffen uit en voert alle taken uit die nodig zijn om te over…
• Afstoting bij transplantaties: Het risico bij een transplantatie is de mogelijke afstoting van het orgaan door cellen van het afweersysteem (leukocyten) van de ontvanger. Deze herkennen vreemde stofjes (anti…
• Mogelijke reacties van ons lichaam of gevolgen op celschade: Wanneer ons lichaam op een bepaalde plaats een wonde heeft, een infectie of ontsteking, reageren de cellen uit ons lichaam op deze malfunctie. Hoe…
• De fundamentele eenheid van het lichaam (de cel): De cel. De cel vormt de kleinste fundamentele eenheid van leven, zowel wat bouw en structuur als wat werking en functie betreft. Kom binnen in de wereld van…