De fundamentele eenheid van het lichaam (de cel)

De cel. De cel vormt de kleinste fundamentele eenheid van leven, zowel wat bouw en structuur als wat werking en functie betreft. Kom binnen in de wereld van de cel in het menselijk lichaam en laat je verassen over de indrukwekkend kleine cel...

De cel is de kleinste levende bouwsteen van het menselijk lichaam. De leer van de cel wordt cytologie genoemd.

Bouw en functie van cellen

Een cel bestaat uit een hoeveelheid stroperige vloeistof: het protoplasma, waarin zich de levensprocessen afspelen. Het protoplasma is een halfvloeibare colloïde oplossing die bestaat uit water waarin organische en anorganische stoffen zijn opgelost. Aan de buitenzijde van het protoplasma bevindt zich het celmembraan (plasmamembraan). In de cel bevindt zich meestal een min of meer bolvormige kern. Het protoplasma buiten de kern wordt het cytoplasma genoemd. Het bestaat vooral uit water (75%) met daarin opgelost zouten, eiwitten, koolhydraten en vetten. De eiwitten hebben onder andere belangrijke enzymfuncties.

Behalve de reeds genoemde onderdelen bevat de cel een groot aantal bestanddelen, de zogenaamde organellen. Organellen zijn celstructuren met een bepaalde functie: werkplaatsen van de cel.

Hieronder volgt een bespreking van de bouw en functie van de belangrijkste organellen:

Celmembraan	Dit is opgebouwd uit eiwitten en lipiden. Het bezit soms uitstulpingen: microvilli (borstelzoom) genaamd. Het is semipermeabel (half doorlatend), beter gezegd: selectief permeabel, dat wil zeggen voor sommige stoffen niet doorlatend, voor anderen wel. Het zorgt voor de regeling van de actieve en passieve opname van stoffen vanuit het milieu van de cel. Het leefmilieu van de cel is het waterige milieu rondom de lichaamscellen met ongeveer constante samenstelling: het weefselvocht (andere benamingen daarvoor zijn interstitieel vocht, intern milieu, weefselvloeistof en intercellulaire vloeistof).
Kern (nucleus)	Deze is omgeven door het kernmembraan dat het kernplasma (nucleoplasma) omsluit. Het kernmembraan is een dubbelmembraan met poriën, waardoor direct contact mogelijk is tussen de kern en het cytoplasma. In het kernplasma (protoplasma van de kern) bevinden zich het chromatine en één of meer kernlichaampjes (nucleoli). Het chromatine, bestaande uit eiwitten en DNA, is een fijnkorrelige structuur, die zich gemakkelijk laat kleuren. Bij kerndeling ontstaat uit het chromatine de chromosomen. De celkern is de drager van de erfelijke potentie: de genen. Doordat de genen uiteindelijk bepalen welke eiwitten en dus oo kwelke enzymen er in het cytoplasma ontstaan, vervult de kern in de cel de functie van de regulator van de levensverrichtingen, dat wil zeggen van de stofwisseling in de organellen, bijvoorbeeld de synthese van eiwitten (o.a. enzymen) en de verbranding.
Endoplasmatisch reticulum (ER)	Dit is een gesloten netwerk van dubbelmembranen, dat een voortzetting is van het eveneens uit twee lagen bestaande kernmembraan. Wanneer zich aan de buitenzijde van het ER ribosomen bevinden spreekt men van ruw ER> De ribosomen komen ook vrij in het cytoplasma voor. Het zijn bolvormige tot ovaalvormige structuren (diameter 15-20 nm) die betrokken zijn bij de eiwitsynthese. Het inwendige kanalensysteem van he ER dient voor het transport van eiwitten die op het oppervlak zijn gesynthetiseerd.
Gogli-apparaat	Dit is opgebouwd uit een groot aantal door membranen omgeven holten. Het zorgt voor de secretie van o.a. eiwitten en slijm.
Lysosomen	Dit zijn bolvormige organellen (diameter ongeveer 0.5 nm) ontstan uiet het Golgi-apparaat. Onder normale omstandigheden zorgen ze voor de intracellulaire vertering van stoffen. Ze bezitten een aantal enzymen die in staat zijn om normale celbestanddelen te splitsen, waardoor de cel wordt gelyseerd (opgelost). In een levende cel bezitten de lysosomen aan de buitenzijde een beschermend membraan. Wordt dit membraan vernietigd door bijvoorbeeld sterke zuren of gifstoffen, dan treedt onmiddelijk autolyse op, hetgeen neerkomt op zelfvernietiging van de cel. Er is ook een direct verband tussen het verouderingsproces van de cel en het aantal lysosomen. Naarmate de cellen ouder worden, neemt ook het aantal lysosomen toe.
Pinocytoseblaasjes	Dit zijn instulpingen van het celmembraan; ze worden ook wel celmondjes genoemd omdat ze zorgen voor de opname van vloeistoffen.
Mitochondriën	Het zijn bolvormige tot langgerekte organellen, opgebouwd uit een dubbelmembraan waarvan het binnenste vele plooien (cristae) bezit. Hierin spelen zich de oxidatieprocessen af; ze kunnen daarom beschouwd worden als de energiecentrales van de cel.
Centrosoom	Dit organel speelt een belangrijke rol bij de celdeling, doordat het de "polen" vormt. Een centrosoom is opgebouwd uit twee centriolen
Ciliën en flagellen	Dit zijn celaanhangsels die bij vele cellen voorkomen. Bijvoorbeeld de ciliën (trilhaartjes) van de epitheelcellen in de luchtpijp die zorgen voor het transport van slijm en de flagellen (zweepdraden) van zaadcellen die zorgen voor de voortbeweging van deze cellen.

© 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Diversen (Mens en Gezondheid) op 08-03-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Celdeling: mitose en meiose: Nieuwe cellen ontstaan door een delingsproces waarbij uit 1 cel, twee nieuwe cellen ontstaan. Hiervoor dienen twee processen: mitose en meiose.
• Celdeling van het menselijke lichaam: De cel. Het kleinste levende wezen op aarde. De cel, waar de mens volledig uit is opgebouwd. Welkom in de wondere wereld van de cel en hoe deze zich deelt en voortplant!…
• Celfysiologie: mitose van cellen: De genen en hun regelmechanismen bepalen niet alleen de groei van cellen, maar ook wanneer cellen delen. Op deze manier bepalen de genen elke fase in de ontwikkeling van een…
• Celdeling: cyclus en regulatie: Menselijke cellen zijn in constant aan het groeien en delen. Er komen veel verschillende systemen kijken bij het uiteindelijke delen van een cel. Verder zijn er tal van dingen…
• Borstkanker: De erfelijke vorm: Elk jaar wordt in Nederland bij ongeveer 10.000 vrouwen borstkanker vastgesteld. Het komt vooral voor bij vrouwen tussen de 50 en 75 jaar. Hoe het ontstaat, is niet precies be…