Is paracetamol wel zo veilig?

In Nederland worden veel pijnstillers geslikt. Paracetamol spant daarbij de kroon, ofwel het zelfzorgmiddel bij uitstek. Bij hoofdpijn, spierpijn, en als we koorts hebben, slikken we met z’n allen duizenden van die pillen per dag. Paracetamol heeft het imago dat het ‘veilig’ en ‘onschuldig’ is. Toch is niets zoals het lijkt. Paracetamol vormt daarop geen uitzondering. De bijwerkingen zijn namelijk niet gering.

Wat is paracetamol?

De chemische stof van paracetamol is C8H9NO2 (N-acetyl-4-aminofenol). Een pijnverzachtend middel, want het frustreert de werking van bepaalde vormen van de cyclo-oxygenase (COX), ofwel een enzym dat arachidonzuur omzet in prostaglandines, een ander woord voor stoffen die de zenuwuiteinden gevoeliger maken voor pijnprikkels. Dit technische verhaal komt er in feite op neer dat paracetamol pijnstillend en koortsverlagend is. In tegenstelling tot aspirine is paracetamol niet bloedverdunnend. Paracetamol is er sinds 1893 en zonder recept verkrijgbaar als Kinderparacetamol, Panadol, SinasprilParacetamol en het merkloze Paracetamol. Het is tegenwoordig spotgoedkoop te fabriceren - omdat het patent inmiddels verlopen is - en te koop als tabletten, capsules, drankjes en zetpillen (bijv. als de maag van streek is).

Wanneer mag ik paracetamol gebruiken?

• Bij pijn. Pijn is een signaal van het lichaam dat er iets mis is. Paracetamol voorkomt dat de pijnprikkel wordt doorgegeven aan de hersenen. Het middel is geschikt voor allerlei soorten kwaaltjes, van hoofdpijn tot post-operatieve pijn. Binnen een halfuur na inname voelt u zich een stuk beter. De werkzaamheid van tabletten duurt drie tot zes uur.
• Bij koorts. Koorts is niets anders dan een methode van het lichaam om infecties (bacteriën en virussen) te bestrijden. Temperatuurverhoging zorgt namelijk voor een betere natuurlijke afweer. De bijwerkingen van koorts kunnen echter vervelend zijn, zoals spierpijn. Ook in het geval van hart- of longziekten is het beslist beter de koorts te onderdrukken, anders zou het middel (koorts) de specifieke aandoening (hart- longziekten) wel eens kunnen verergeren. Kinderen krijgen vaak hoge koorts, mogelijk met koortsstuipen. Meestal worden dan zetpillen voorgeschreven, vooral als de kinderen last hebben van misselijkheid. Dat laatste geldt natuurlijk ook voor volwassenen. Een halfuur na inname van paracetamol daalt de koorts en de werkzaamheid houdt ongeveer zes uur aan.

Onder deze twee noemers vallen talrijke aandoeningen en symptomen: hoofdpijn, migraine, kiespijn, griep, bijwerking van vaccinaties, keelpijn, bijholteontsteking, middenoorontsteking, spierpijn, gewrichtsklachten, menstruatiepijn, enz.

Hoeveel paracetamol mag ik slikken?

Bij tabletten van 500 mg gelden de volgende doseringsvoorschriften:

• Kinderen van 6-9 jaar: ½ tablet, 4-6 maal daags
• Kinderen van 9-12 jaar: 1 tablet, 3-4 maal daags
• Kinderen van 12-15 jaar: 1 tablet, 4-6 maal daags
• Volwassenen: 1-2 tabletten, maximaal 6 maal daags

Bijwerkingen en gevaren van paracetamol

Paracetamol heeft de naam een onschuldig middel te zijn. Toch zijn er gevaren te over:

• Soms treedt overgevoeligheid op. De verschijnselen zijn o.a. huiduitslag en galbulten, benauwdheid, opgezwollen tong en/of keel.
• Nadat u het middel maanden- of jarenlang elke dag hebt ingenomen, kan er lever- of nierbeschadiging optreden. De verschijnselen zijn een gele verkleuring van oogwit of huid, moeite met plassen, voortdurend keelpijn en uitputting.
• Bij een overdosis wordt de lever ernstig en blijvend beschadigd. Indien iemand in één keer meer dan 8 gram (16 tabletten van 500 mg) heeft ingenomen, waarschuwt u meteen de huisarts. Bij kinderen ligt dat nog gevoeliger. Bij hen treden al leverbeschadigingen op bij inname van éénmaal de maximale dagdosering. Vooral de zoete paracetamoldrankjes zijn wat dat betreft berucht.
• Afwijkingen in het bloed, met hoge koorts, keelpijn en mondzweertjes.
• Bij veelvuldig gebruik kan paracetamol als bijwerking hoofdpijn hebben. Aangezien u dan waarschijnlijk opnieuw een paracetamol neemt, kunt u in een vicieuze cirkel terechtkomen, met verslaving als gevolg.
• Het is zeer belangrijk de doseringsvoorschriften goed op te volgen. De normale maximale dagdosis bevindt zich namelijk niet ver van de giftige of zelfs dodelijke dosis. Het is gemakkelijk grote hoeveelheden paracetamol in te slaan, waardoor het middel wel eens wordt gebruikt bij een poging tot zelfdoding. De leverbeschadiging is dan zodanig dat je daaraan overlijdt. Het stervensproces is verre van aangenaam en duurt dagen tot weken.
• Gevaarlijk in combinatie met andere medicijnen: zoals chlooramfenicol (middel tegen bacteriële infecties), waarbij de werking van dat middel toeneemt; zidovudine (behandeling van aids), waarbij langdurig gebruik een bepaalde bloedafwijking (neutropenie) veroorzaakt; bij langdurig en veelvuldig gebruik in combinatie met alcohol en kalmerings-slaapmiddelen treedt er eerder leverbeschadiging op.

Voor het beste advies...

Het bovenstaande rijtje - nog lang niet compleet - is niet bedoeld om u schrik aan te jagen, maar om u ervan bewust te maken dat u een medicijn slikt, waaraan voor- en nadelen kleven, zoals bij alle medicijnen. Bij normaal, verantwoord gebruik is paracetamol een veilige pijnstiller. Lees daarom altijd de bijsluiter en houdt u strikt aan de doseringsvoorschriften. Bedenk dat geen enkel medicijn ‘onschuldig’ is. Dat geldt ook voor de zogenaamde zelfzorgmedicijnen, waaronder paracetamol. Gebruik ze niet als snoepjes, onder het motto van: Ach, het is maar een paracetamolletje. Een algemene regel is dat u klachten die langer duren, of erger worden, niet met nóg meer paracetamol moet onderdrukken, maar dat u naar de huisarts dient te gaan voor advies. En in combinatie met andere medicijnen moet u eveneens, voor de zekerheid, eerst raad vragen aan iemand die er verstand van heeft... niemand minder dan uw huisarts! © 2007 - 2008 Orion, gepubliceerd in Diversen (Mens en Gezondheid) op 11-06-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Orion is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Pijnstillers, wat voor merken bevatten welke stoffen: Er zijn veel soorten pijnstillers op de markt, vaak dezelfde soort onder een ondere merknaam. Hieronder een overzicht van de vrij verkrijgbare pijnstille…
• Hoe werken pijnstillers?: Pijnstillers nemen de pijn weg, niet de oorzaak van de pijn. Als iemand zijn arm hard stoot, dan ontstaat er een pijnlijke plek op die arm. Die plek zwelt op of er ontstaat een blau…
• Verslaafd aan geneesmiddelen: Een belangrijke bijwerking van sommige medicijnen, dus ook van kalmeringsmiddelen en sommige pijnstillers, is verslaving. Mensen die verslaafd zijn, voelen steeds weer de behoef…
• Koorts bij volwassenen: Bij koorts is je lichaamstemperatuur gelijk of hoger dan 38 graden, rectaal gemeten. Andere manieren van de temperatuur opmeten zijn minder betrouwbaar. Je hoeft ook niet meerdere ker…
• A.L.S.: de patient als informatiedrager: Een huisarts ziet in zijn hele loopbaan maar een enkele keer iemand met een specifieke zeldzame ziekte. Er kan daarom niet van een huisarts verwacht worden kennis te…