ESBL-bacterie (kip): symptomen, besmetting, behandeling mens

ESBL-bacterie (kip): symptomen, besmetting en behandeling. Op 24-09-2010 werd bekend dat begin 2010 in Nederland een eerste patiënt is overleden door een ESBL-bacterie, die resistent is tegen vrijwel alle beschikbare soorten antibiotica. Deze bacterie komt vaak in kippenvlees voor a.g.v. het grootschalige gebruik van antibiotica in de veehouderij. Waarschijnlijk heeft de patiënt de bacterie buiten het ziekenhuis opgelopen. De patiënt - een oudere vrouw - is overleden aan een urinweginfectie.

ESBL-bacterie (kip): symptomen, besmetting en behandeling

• Wat is ESBL?
  
• Waar komt de ESBL-vormende bacterie voor?
  
• Hoe besmetting met ESBL-producerende bacteriën te voorkomen?
  
• Welke symptomen treden er op bij besmetting met een ESBL-producerende bacterie?
  
• Hoe wordt ESBL geconstateerd en behandeld
  

Wat is ESBL?

ESBL staat voor Extended Spectrum Beta-Lactamase en is een verzamelnaam voor enzymen die door bacteriën (Klebsiella, Escherichia coli) worden aangemaakt als bescherming tegen antibiotica. Dergelijke bacteriën zijn gewone darmbacteriën. Een dergelijk enzym kan bepaalde soorten antibiotica afbreken of uitschakelen. Als gevolg daarvan wordt het behandelen van infecties erg lastig en soms zelfs onmogelijk.

Besmetting is voor personen niet ernstiger dan besmetting met andere gewone darmbacteriën die geen ESBL aanmaken. Het probleem is dat het bacteriën betreft die een enzym aanmaken dat de bacteriën resistent maakt voor verschillende veelgebruikte antibiotica, met name penicillines en cephalosporines, die vooral gebruikt worden bij ernstige infecties. Hierdoor is een infectie die door ESBL-producerende bacteriën wordt veroorzaakt moeilijker te behandelen en bestaat er in de gezondheidszorg zorg over de toename van ESBL-bacteriën.

De bacteriën die ESBL's kunnen aanmaken zijn zoals gezegd gewone darmbacteriën (enterobacteriën) die tot de normale darmflora behoren en onschadelijk zijn zolang ze zich in de darm bevinden van gezonde personen. Verreweg de meeste bacteriën uit de groep Enterobacteriaceae zijn niet ziekteverwekkend. Van ESBL-producerende bacteriën wordt een mens doorgaans niet ziek. In bepaalde gevallen, bijvoorbeeld bij weerstandsvermindering of bij een operatie, kan een dergelijke bacterie een infectie - bijvoorbeeld aan de urinewegen - tot gevolg hebben die dan lastig te behandelen is. Infecties van deze resistente bacteriën kunnen levensbedreigend zijn.

ESBL-bacteriën vormen in het bijzonder een risico voor kwetsbare groepen:

• jonge kinderen;
• zwangeren;
• zieke en bedlegerige mensen met een lage weerstand;
• ouderen.

Dankzij genetisch onderzoek staat volgens medisch microbiologe Maurien Leverstein-Van Hall, onderzoekster van het RIVM (Rijksintsituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiene), inmiddels vast dat dat de oorsprong van EBSL bij kippen gezocht moet worden. De boosdoener wordt in de media daarom ook wel 'kippenbacterie' genoemd. Het overmatig gebruik van moderne antibiotica in de pluimveesector waar antibiotica op grote schaal preventief wordt ingezet, is er mede oorzaak van dat de bacteriën ongevoelig worden voor belangrijke antibiotica. Eerder dit jaar maakte het kabinet al afspraken met de kippensector om het gebruik van antibiotica te halveren in 2013.

Waar komt de ESBL-vormende bacterie voor?

De bacteriën die ESBL aanmaken, kunnen aanwezig zijn in de darmen van mensen en dieren. Tijdens de slacht kunnen ESBL-producerende bacteriën de buitenkant van het vlees besmetten, waardoor deze bacteriën kunnen worden aangetroffen bij rauw vlees in winkels. Het gaat dan om kip, kalkoen, varkensvlees en kalfsvlees. Het blijkt dat van alle kip in de Nederlandse winkels 94% is besmet met ESBL's. Het is volgens het RIVM niet bekend in welke hoeveelheden deze bacteriën aanwezig zijn op het vlees. Ook is het onbekend of dat voldoende is om iemand te besmetten door het eten van het vlees.

De bacteriën zijn ook aangetroffen in het milieu, zoals het oppervlaktewater. Er zijn aanwijzingen dat door irrigatie groenten en fruit besmet kunnen worden.

Hoe besmetting met ESBL-producerende bacteriënte voorkomen?

Neem te allen tijde de geldende keukenhygiëneregels in acht. De belangrijkste zijn:

• Bacteriën, dus ook ESBL-producerende bacteriën, overleven hitte niet. Verhit daarom het vlees goed.
• Vermijd contact tussen rauw (kippen)vlees en andere etenswaren.
• Gebruik de snijplank waarop het rauwe vlees is gesneden niet voor groente of andere etenswaren, voordat het goed is afgewassen.
• Was uw handen met zeep na het snijden en bewerken van het vlees.
• Bewaar vlees altijd gekoeld. Dit vermindert namelijk de groei van bacteriën.
• Was ook groente en fruit zeer zorgvuldig voordat u het eet of bereidt.

Hiermee kan een besmetting niet altijd voorkomen worden, aangezien besmetting ook van mens tot mens kan plaatsvinden. De overdracht vindt bijna altijd plaats via contact met speeksel, urine, ontlasting of slijm. Het geven van een hand levert doorgaans weinig kans op besmetting op.

Welke symptomen treden er op bij besmetting met een ESBL-producerende bacterie?

De klachten, verschijnselen en symptomen zijn geheel afhankelijk van waar iemand geïnfecteerd raakt. Het kan bijvoorbeeld gaan om een luchtweginfectie of een urineweginfectie. Zoals hierboven reeds opgemerkt is besmetting met ESBL-producerende bacteriën voor personen niet ernstiger dan besmetting met andere 'gewone' darmbacteriën. Het probleem is dat deze superbacteriën - zoals ze ook wel genoemd worden - een enzym produceren die ze ongevoelig maakt voor verschillende veelgebruikte antibiotica. Hierdoor kan de behandeling van een infectie die wordt veroorzaakt door ESBL-producerende bacteriën worden bemoeilijkt.

Vooral bij mensen met een zwakke gezondheid kunnen (darm)bacteriën ernstige infecties veroorzaken. Bij een infectie die wordt veroorzaakt door ESBL-producerende bacteriën, zijn er voorlopig nog alternatieve antibiotica beschikbaar die werken tegen deze resistente lastpakken. Onderzoekers zijn wel bang dat de bacteriën binnenkort ook voor deze antibiotica resistent worden. Dat zou betekenen dat sommige infecties niet meer te behandelen zijn en dat is zorgwekkend.

Hoe wordt ESBL geconstateerd en behandeld?

Door middel van kweken die worden afgenomen van slijm, urine of ontlasting, kan ESBL vastgesteld worden. De uitslag is na 5 tot 7 dagen bekend. ESBL kan behandeld worden met daarvoor geschikte antibiotica. Om verdere verspreiding te voorkomen, moet de ziekenhuispatiënt in isolatie blijven totdat de bacterie is verdwenen.

Lees verder

• Besmetting met (E. coli) EHEC bacterie voorkomen, preventie
• Shiga toxicogene Escherichia coli (STEC) bacterie symptomen
• EHEC bacterie symptomen: (bloedige) diarree en buikkrampen
• Buikpijn: pijn in buik en onderbuik links/rechts vrouw + man
• Voedselvergiftiging: symptomen, oorzaken en behandeling