Steek in de zij tijdens lichamelijke inspanning (hardlopen)

Een steek in de zij is een bekend fenomeen, die ontstaat bij lichamelijke inspanning en van voorbijgaande aard is. De klassieke steek in de zij is een onschuldig fenomeen. Er zijn meerdere theorieën in omloop die de steek in de zij verklaren. Het kan voorkomen worden door geen grote maaltijden te nemen of veel te drinken voor de sportbeoefening of lichamelijke activiteit. Bij een steek in de zij kan men het beste de activiteit staken en de aangedane zijde oprekken en diep inademen.

Steek in de zij

• Steek in de zij - inleiding
• Klachten steek in de zij
• Mogelijke oorzaak steek in de zij
• Vóórkomen steek in de zij
• Behandeling van steek in de zij
• Preventie van steek in de zij

Steek in de zij - inleiding

Iedereen kent wel het fenomeen van een steek in de zij, welke meestal inspanningsafhankelijk is. Het is een courante klacht bij sportbeoefenaars. Veel sporters hebben er wel eens last van. Een steek in de zij is een voorbijgaande acute plaatselijke scherpe pijn, die ontstaat tijdens (zware) inspanning. Het komt vaker voor bij sporten die veel op en neer gaande bewegingen vereisen, zoals hardlopen en paardrijden. Het wordt vooral gezien bij beginnende of ongeoefende sporters.

Klachten steek in de zij

Veelal wordt een steek in de zij omschreven als een scherpe of stekende pijn. Wanneer de pijn wat afneemt, wordt het vaak ervaren als een krampende zeurende en soms ook trekkende pijn. Na het stoppen van de activiteit gaat de pijn vanzelf weer over.

Mogelijke oorzaak steek in de zij

Er zijn verschillende theorieën die het fenomeen proberen te verklaren. Er worden in de literatuur de volgende vier theorieën onderscheiden:

• De pijn wordt veroorzaakt door onvoldoende doorbloeding (ischemie) en spasme van het diafragma of middenrif.
• De pijn ontstaat door rek van de peritoneale ligamenten die lopen van het middenrif naar de ingewanden van de buik.
• Prikkeling van het peritoneum parietale (het peritoneum of buikvlies aan de binnenzijde van de buik). Deze zou bijvoorbeeld geprikkeld kunnen worden door uitzetting van de maag na het eten van een flinke maaltijd of het drinken van grote hoeveelheiden vloeistof tijdens inspanning.
• De vierde theorie verklaart dat ruggenmerg en compressie van de thoracale intercostale zenuwen, die zich tussen de ribben bevinden, een rol spelen.¹

Er is geen consensus over welke theorie de klachten het beste verklaart.

Vóórkomen steek in de zij

Een steek in de zij komt het vaakst voor bij mensen die beginnen met sporten en bij onervaren sporters. Aan verschillende sportbeoefenaars is gevraagd of zij het afgelopen half jaar tijdens de sportbeoefening last hebben gehad van een steek in de zij. De uitkomst van de steekproef was als volgt:

• bij zwemmen 75%;
• bij hardlopen 69%;
• bij paardrijden 62%;
• bij aerobics 52%; en
• bij fietsen 32%.

Van deze groep beschrijft 14% tegelijkertijd optredende schouderpijn. Jongeren hebben vaker last van een steek in de zij. Bij mannen en vrouwen liggen de aantallen gelijk. Het blijkt dat een steek rechts in de zij bij jongvolwassenen twee keer vaker voorkomt. Bij kinderen komt een steek in de zij juist vaker links voor.

Behandeling van steek in de zij

Bij een steek in de zij is het belangrijk om te stoppen met de activiteit die de steek heeft uitgelokt. Buig daarna voorover en rek de aangedane zijde op. Adem daarbij diep in.

Soms helpt het ook al om de betreffende activiteit te verlangzamen en het ademhalingspatroon te veranderen. Bij hardlopers zijn de volgende ervaringen opgedaan. Als een steek rechts in de zij optreedt, dan is het belangrijk om uit te ademen op het moment dat de linkervoet op de grond komt en bij een steek die links optreedt, moet men uitademen als de rechtervoet neergezet wordt. Ook zijn positieve effecten beschreven van lopers, die voor korte tijd met hun handen op het hoofd doorlopen in combinatie met een diepe ademhaling. Een andere maatregel is het al lopende een meer voorovergebogen houding aannemen, waarbij de loper met de vingers of vuist onder de ribbenboog van de pijnlijke zijde omhoog drukt.

Wanneer deze maatregelen geen of onvoldoende effect sorteren, is de sporter genoodzaakt om de lichamelijke inspanning te staken. Hervat de activiteit pas op het moment dat de steek in de zij helemaal weggezakt is. Doe dit op een rustige manier teneinde herhaling te voorkomen.

Preventie van steek in de zij

Er zijn een aantal maatregelen die kunnen helpen een steek in de zij te voorkomen. De belangrijkste zijn:

• Het verbeteren van de conditie of het uithoudingsvermogen;
• Vermijd het eten van grote maaltijden of veel drinken voor de training of sportbeoefening;
• Steken in de zij komen vaker voor na de inname van hypertonische energiedrankjes dan bij het drinken van iso- en hypotonische drankjes;
• Drink tijdens de activiteit steeds kleine beetjes;
• Bij paardrijden kan men een brede riem rond de middel doen die eventueel strakker getrokken kan worden;
• Een goed uitgevoerde warming-up van ten minste 15 minuten is aan te bevelen;
• Een geleidelijke trainingsopbouw met een juiste afwisseling van duur-, tempo- en intervaltraining is van belang;
• Een zo regelmatig mogelijke ademhaling tijdens trainingen en wedstrijden is raadzaam.

Noot

1. Dr. J.A.H. Eekhof, dr. A. Knuistingh Neven, dr. W. Opstelten: Kleine kwalen bij kinderen. Elsevier Gezondheidszorg, Maarssen, tweede druk 2009, p.610-611.