Biologisch, back to basics?

Nu er weer dieren zijn geruimd n.a.v. een besmettelijke ziekte, komen de herinneringen met de MKZ uitbraak van 2001 weer naar boven. Toen waren het geen gedode geiten, maar koeien die in de grijpers hingen. “Dit mag nooit meer gebeuren” beloofde de politiek en ook toen was het sleutelwoord ”grootschaligheid”. De drang om steeds verder te gaan met het commercieel uitbuiten van dieren leidt tot steeds gekkere uitwassen: zo willen sommige varkenshouders flats bouwen om nog meer varkens in een stal te proppen en willen meer melkveehouders hun koeien niet meer naar buiten laten, maar het gehele jaar op stal houden. Het gras wordt van lege weilanden geoogst en aan de opgesloten dieren gevoerd. Het voordeel is gewoon ordinair: meer opbrengst, dus meer geld. De grootschaligheid is ons boven het hoofd gegroeid. Hieronder een lijstje. wat ontleend is aan de stichting “Wakker dier”:

Op een willekeurige dag in 2006 leefden deze aantallen dieren in de vee-industrie:

Legkippen	42.000.000
Vleeskippen	41.000.000
Varkens	11.600.000
Vissen	10.000 ton
Melkkoeien	2.600.000
Schapen	1.400.000
Kalkoenen	1.100.000
Eenden	1.000.000
Vleeskoeien	1.200.000
Konijnen	365.000
Geiten	309.000

Jaarlijks worden in ons land meer dan 450 miljoen dieren geslacht. Al zou de helft kloppen, zou je je moeten afvragen of we niet een klein beetje zijn doorgeschoten met onze drang naar meer, groter, sneller en goedkoper.

Kleinschalig

Biologische landbouwprodukten worden op een kleinschalige wijze geproduceerd, zonder kunstmest, antibiotica, groeiverbeteraars, pesticiden, etc. Dit geldt ook voor voer, hooi, stro, medicijnen, kortom de gehele keten moet aan de strak voorgeschreven biologische eisen voldoen. Dit geldt voor zowel land- en tuinbouw als de veehouderij. Voor groente en fruit spelen vooral gezondheid, groeisnelheid, smaak en kwaliteit een rol. Vaak zijn planten minder bevattelijk voor ziekten. Bij de veehouderij komt er het dierenwelzijnsaspekt bij. Biologisch boeren is een bewuste keuze van de boer die terug wil naar de oorsprong, ontsnappen wil aan de ratrace. Dat kan alleen als wij zijn produkt willen kopen en daar iets meer voor willen betalen.

EKO label

De biologische landbouw (niet te verwarren met de bio-industrie) wordt streng gecontroleerd door SKAL (Stichting Keurmerk Alternatieve Landbouw). Biologische produkten zijn voorzien van het EKO- label, waardoor gegarandeerd wordt dat het om een echt biologisch produkt gaat. Er zijn meer keurmerken en labels, maar aan het EKO-label hangt het zwaarste pakket van eisen. De aanduiding “biologisch” is wettelijk beschermd, omdat in de EU officiële wetten en regels gelden voor deze produkten.

Spelregels

Een biologische producent krijgt voor zijn produkten een hogere prijs, in tegenstelling tot een “gangbare” producent. Deze prijzen worden in de supermarkt aan de consument doorberekend. Biologische produkten zijn altijd (iets) duurder. Biologische boeren kunnen daardoor met minder dieren toch een goed inkomen verdienen. Door minder dieren is er minder kans op ziekten en is er meer ruimte per dier. Het is in ieder geval goed voor het dierenwelzijn. Zo mogen biologische varkens niet onverdoofd gecastreerd worden, mogen bij biologische kippen de snavels niet afgebrand worden en mogen in de biologische land- en tuinbouw geen pesticiden worden gebruikt. Varkens en koeien moeten naar buiten. Biologische produkten zijn gezonder, door afwezigheid van o.a. kunstmest, antibiotica en pesticiden. Meestal hebben biologische produkten meer smaak, maar dat is soms lastig te beoordelen.

Sancties

Boeren die sjoemelen worden beboet, krijgen een herkeuring, kunnen vervolgd worden en/of raken hun certificering kwijt. En dat kost een hoop geld. Immers, als een gangbare boer over wil schakelen naar biologisch, wordt het hele bedrijf en de bedrijfsvoering grondig geinspecteerd door SKAL. Een veehouder moet dan een jaar biologisch gaan boeren (met een lagere opbrengst), maar krijgt nog steeds de gangbare prijs. Als na dit omschakeljaar een herkeuring plaatsvindt en het bedrijf wordt goedgekeurd, krijgt het bedrijf het “Biologisch” certificaat en krijgt de boer zijn hogere prijs. Tot die tijd zal de boer zelf zijn lagere opbrengst moeten compenseren. De boer zal dus alles doen om die certificering niet in gevaar te brengen.

Andere oplossingen

Voor veel boeren is de overgang naar biologisch te kostbaar. Inmiddels hebben zich een aantal tussenvormen ontwikkeld, zoals “Koe in de wei”, Grasprodukten, en boeren die het kalf bij de koe laten. De actie “Koe in de wei” wil dit laten verbieden, zodat dieren altijd buiten komen. Een vergelijkbaar initiatief zijn de grasprodukten, zoals grasboter, graskaas en graseieren. Dit keurmerk staat garant voor (produkten van) dieren die in de buitenlucht hebben geleefd. Het gaat nog niet zover als “biologisch”, maar het is in vergelijk met gangbare produkten een hele vooruitgang. Niet voor niets zegt een radioreclamespot: ”als vlees zo goedkoop is, betaalt het dier de prijs”. De prijzen van biologische produkten lijken hoog, maar in feite zijn dat de normale prijzen. De prijzen van gangbare produkten zijn extreem en onnatuurlijk laag. Biologische produkten mogen ook niet te goedkoop zijn, omdat de consument dan al gauw denkt: ”dat kan nooit wat zijn”.

Supers overstag

Maar er gebeurt nog meer: een aantal boeren “experimenteert” met hun moederkoeien en hun kalveren. Ze worden niet meer direkt na de geboorte van de koe gescheiden, maar drinken een maand of 3 bij hun moeder. Het melkverlies wordt gecompenseerd door gezondere, beter groeiende en sterkere dieren.
Inmiddels worden door een groeiend aantal grote supermarkten (zoals AH) geen wit kalfsvlees meer verkocht. Vlees hoort roze te zijn, maar dat werd kunstmatig blank gehouden, door de mestkalveren in het donker, met zeer beperkte bewegingsvrijheid op een bloedarmoede bevorderend dieet te houden.
Biologische kalfsvleesproducenten houden hun kalveren, net als “gewone” koeien, in de wei. AH ging onder druk van consumentenorganisaties overstag en in dezelfde zwanenzang gaat een andere grootgrutter (Jumbo) geen vlees meer verkopen van onverdoofd gecastreerde varkens.

Machtige consument

De druk vanuit consumentenorganisaties, politiek en actiegroepen gaat zijn vruchten afwerpen. De consument heeft wel degelijk macht. Als in de supermarkt bewust gekozen wordt voor natuurvriendelijke produkten, zonder geitenwollensokkenimago, zal elke ondernemer met de trent meegaan om zo imagoschade tot een minimum te beperken. Niet iedereen kan zich echter het duurdere biologische produkt veroorloven, er zal voor gangbare produkten altijd een markt blijven. Maar met goede initiatieven kunnen we met z’n allen er wel voor zorgen dat de uitwassen in de landbouw worden teruggedrongen.