IJzer in voeding: ijzertekort symptomen, ijzergebreksanemie

IJzertekort symptomen: wat zijn ijzertekort symptomen en wat kun je ertegen doen? IJzergebreksanemie is de meest voorkomende vorm van bloedarmoede. De symptomen van ijzergebreksanemie zijn: Vlekken voor de ogen; Oorsuizen; Duizeligheid en neiging om flauw te vallen; Broze nagels; Verminderde eetlust (vooral bij kinderen); Slaptegevoel, vermoeidheid, lusteloosheid en algehele malaise; Snel moe bij inspanning; Hartkloppingen; Hoofdpijn; Prikkelbaarheid; Bleke huidskleur / bleekheid; Kortademigheid; Pijnlijke tong. IJzergebreksanemie ontstaat gewoonlijk langzaam, omdat het verscheidene maanden kan duren voordat de voorraad ijzer in het lichaam op is. Groepen die vatbaar zijn voor een ijzertekort zijn: zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven, vrouwen in de menstruatieperiode, jongeren onder de 22 jaar en vegetariërs en veganisten. Meest voorkomende ijzertekort symptomen zijn vermoeidheid (moeheid), bleke huid, rusteloze benen en snel buiten adem zijn.

IJzertekort symptomen

• IJzergebreksanemie
• Oorzaken ijzertekort
• Symptomen ijzertekort / ijzergebreksanemie
• Gevolgen van ijzertekort
• IJzerrijke voedingsmiddelen

IJzergebreksanemie

Er zijn vele vormen van bloedarmoede. IJzergebreksanemie is een aandoening waarbij het lichaam niet genoeg gezonde rode bloedcellen (erytrocyten) aanmaakt, vanwege een te lage lichaamsvoorraad ijzer. Het lichaam slaat ijzer op in de milt en de lever. IJzer is nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen. Rode bloedcellen zorgen voor het zuurstof- en koolstofdioxidetransport tussen de longen en de andere lichaamsweefsels.

IJzergebreksanemie ontstaat gewoonlijk langzaam. Het duurt vaak verscheidene maanden voordat de ijzervoorraad in het lichaam uitgeput is. Het beenmerg maakt geleidelijk minder rode bloedcellen aan, naarmate de ijzervoorraad afneemt. Bij een uitgeputte ijzervoorraad uitgeput, zijn er niet alleen minder rode bloedcellen, maar de rode bloedcellen zijn ook abnormaal klein van vorm.

IJzergebreksanemie is de meest voorkomende vorm van bloedarmoede. Ongeveer 20% van de vrouwen, 50% van de zwangere vrouwen, en 3% van de mannen hebben niet genoeg ijzer in hun lichaam.

IJzer is een essentieel onderdeel van hemoglobine (Hb), de zuurstofdragende ijzerhoudende eiwit in het bloed. Hemoglobine is ervoor verantwoordelijk dat zuurstof uit de longen gebonden en vervoerd wordt. Het menselijk lichaam neemt ijzer op uit voeding of door het recyclen van ijzer uit oude rode bloedcellen. Zonder voldoende ijzer kan het bloed niet effectief zuurstof transporteren naar de verschillende weefsels. Elke cel in het lichaam heeft zuurstof nodig om adequaat te functioneren.

Een laag hemoglobinegehalte kan ook andere oorzaken hebben en hoeft niet te wijzen op een ijzertekort. Het kan bijzoorbeeld het gevolg zijn van een infectie of ontsteking of een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur. Een ijzertekort kan door laboratoriumonderzoek worden vastgesteld.

Oorzaken ijzertekort

IJzertekort is één van de meest voorkomende oorzaken van bloedarmoede. De oorzaken van ijzertekort zijn:

• Slechte opname van ijzer door het lichaam;
• Bloedverlies;
• Te weinig ijzer in de voeding.

In het algemeen hebben vrouwen in de vruchtbare leeftijd een kleinere ijzervoorraad dan mannen, vanwege menstruaties waarbij ze bloed verliezen. Daarom lopen vrouwen een hoger risico op bloedarmoede dan mannen.

Bij volwassenen is bloedverlies de hoofdoorzaak van ijzertekort. Bij mannen en postmenopauzale vrouwen duidt ijzertekort meestal op een bloeding in het maag-darmkanaal. Deze bloedingen kunnen worden veroorzaakt door:

• Bepaalde vormen van kanker (slokdarmkanker, maagkanker, dikkedarmkanker);
• Slokdarmvarices: spataderen van de slokdarm die makkelijk kunnen bloeden;
• Langdurig gebruik van aspirine of niet-steroïdale anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's);
• Maagzweer;
• Een chronische ontsteking van het maagslijmvlies (gastritis).

IJzertekort kan voorts het gevolg zijn van voeding met te weinig ijzer. Dit is vooral het geval bij baby's, kleine kinderen, tienermeisjes en zwangere vrouwen. IJzergebreksanemie kan ook worden veroorzaakt door een slechte opname van ijzer in de voeding, onder nadere te wijten aan coeliakie en de ziekte van Crohn. Een andere oorzaken van ijzergebreksanemie bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd zijn overvloedige menstruele bloedingen of abnormaal lange maandstonden.

Volwassenen met een hoog risico voor bloedarmoede zijn onder andere:

• Zij die gedurende langere tijd aspirine, ibuprofen of geneesmiddelen tegen gewrichtsontstekingen gebruiken;
• Vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven;
• Ouderen;
• Vrouwen in de vruchtbare leeftijd.

Symptomen ijzertekort / ijzergebreksanemie

De klachten en symptomen van ijzergebreksanemie zijn:

• Vlekken voor de ogen
• Oorsuizen
• Duizeligheid en collapsneiging (neiging om flauw te vallen)
• Broze nagels
• Verminderde eetlust (vooral bij kinderen)
• Slaptegevoel, vermoeidheid, lusteloosheid en algehele malaise
• Verminderde inspanningscapaciteit
• Hartkloppingen
• Hoofdpijn
• Prikkelbaarheid / agitatie
• Bleke huidskleur / bleekheid
• Kortademigheid
• Pijnlijke tong

Milde anemie kan symptoomloos verlopen.

Gevolgen van ijzertekort

Volgens het Voedingscentrum is een ijzertekort vooral voor kinderen schadelijk, aangezien zij voldoende ijzer nodig hebben om hun denkvermogen en spiercoördinatie te ontwikkelen. Het blijkt dat de effecten van een ijzertekort reeds optreden voordat er sprake is van bloedarmoede waardoor het tekort vaak niet meteen wordt herkend. In de eerste levensjaren van een mensenkind kan ijzergebrek aanleiding zijn voor een gestoorde geheugenfunctie en het leergedrag, aldus het Voedingscentrum. Bij vrouwen die net zwanger zijn, kan een ijzertekort aanleiding geven tot vroeggeboorte.

Het Voedingscentrum raadt vooral de volgende groepen aan voldoende ijzerrijk te eten:

• 13-19 jarigen (vanwege verhoogde ijzerbehoefte als gevolg van de groeiperiode);
• vrouwen in de vruchtbare leeftijd (vanwege ijzerverlies tijdens de menstruatie);
• Zwangeren (ten behoeve van de groei van de placenta en het ongeboren kind);
• Zogende vrouwen (teneinde het verlies aan ijzer in de moedermelk te compenseren);
• Vegetariërs (aangezien de ijzeropname uit dierlijke producten gemakkelijker verloopt dan ijzer uit plantaardige producten).

Voorzichtigheid is geboden met ijzerpreparaten vanwege allerlei neveneffecten. Een teveel aan ijzer kan leverbeschadiging veroorzaken. Bij kinderen zijn de gevolgen van te veel ijzer ernstiger; ze kunnen in coma raken en eraan overlijden. Ook kunnen ijzerpreparaten in combinatie met andere geneesmiddelen een verbinding aangaan, zodat er een stof ontstaat die niet wenselijk is. Het gebruik van ijzer kan dus bijwerkingen geven. Gebruik daarom alleen ijzerpreparaten na overleg met de arts.

IJzerrijke voedingsmiddelen

Het ijzergehalte in het lichaam kan onder normale omstandigheden op peil worden gehouden met een evenwichtige en gevarieerde voeding. Welke voedingsbronnen zijn goede bronnen van ijzer? Voedingsmiddelen waar veel ijzer in aanwezig is, zijn onder andere:

• Eierdooier
• Vis
• Peulvruchten (erwten en bonen)
• Vlees (lever is de grootste bron)
• Pluimvee
• Rozijnen
• Volkorenbrood
• Broccoli
• Bloemkool
• Pompoen
• Tomaten
• Citrusvruchten
• Appelstroop
• Verse tofu
• Chocopasta

Specials
Een artikelenreeks over mineralen en vitaminen.

Lees verder

• Fluor (fluoride): tekort symptomen, functie en voeding
• Kalium: kaliumtekort symptomen + te hoog en kalium voeding
• Vitamine D (D2, D3): gebrek of tekort symptomen + voeding
• Vitamine E: tekort symptomen + vitamine E voor de huid, olie
• Vlierbessen Sambucol; Kan Jang: middelen (Mexicaanse) griep