Motorische Ontwikkeling - Wat kan 'n kind op welke leeftijd?

De motorische ontwikkeling van kinderen van 1 maand tot 6 jaar. Wat moet een kind qua motoriek kunnen op een bepaalde leeftijd? Elk kind doorloopt diverse fasen van ontwikkeling. Hoewel het tempo per kind verschilt, is er een gemiddeld (doorsnee) profiel van de ‘normale’ motorische ontwikkeling als leid-raad te hanteren; welke vaardigheden een kind behoort te beheersen op 'n bepaalde leeftijd. Een duidelijk ontwikkelings-overzicht: van simpele grijpreflex tot complexe motorische vaardigheden.

Motoriek / Motorische Ontwikkeling - Wat moet een kind kunnen op 'n bepaalde leeftijd?

Motorisch Ontwikkelingsprofiel. Er wordt hier een gedetailleerd overzicht gegeven van het motorische ontwikkelingsgebied van kinderen van 0 jaar tot en met 5 jaar, hetgeen een overzicht is van de gemiddelde leeftijd waarop kinderen qua motoriek bepaalde vaardigheden (zouden) moeten kunnen beheersen. Er dient echter uitdrukkelijk bij gezegd te worden dat er in de praktijk altijd sprake is van individuele verschillen. Niet alleen omdat kinderen verschillen in tempo van ontwikkeling, chronologie van de fasestappen en de eigen mogelijkheden, maar ook de omgevingsfactoren spelen een belangrijke rol in de ontwikkelingsfasen. Zo zal bijvoorbeeld ook de mate waarin een kind gestimuleerd wordt door de omgeving, ouders, broetjes en zusjes, peuterspeelzaal, creche, kinderdagverblijf, school etc. een wezenlijke factor zijn.

Overzicht Motorische Ontwikkeling. Het onderstaande overzicht geeft een idee van wat de doorsnee leeftijd is, waarop kinderen bepaalde vaardigheden qua grove, fijne en bewegingsmotoriek moeten kunnen beheersen, gerelateerd aan het gemiddelde oftewel een ‘normaal’ verlopende ontwikkeling. Het overzicht kan gezien worden als een leidraad bij het volgen en observeren van de ‘normale’ motorische ontwikkeling van kinderen.

In Motorische Ontwikkeling - Signalen Ontwikkelingsproblemen kun je vinden welke signalen er zijn om eventuele achterstand in de motoriek -de motorische ontwikkeling- op het spoor te komen en eventuele ontwikkelingsproblemen of ontwikkelingsstoornissen te signaleren.

Fasen Motorische Ontwikkeling - Wat beheerst een Kind op de leeftijd van 0 tot 6 jaar?

Leeftijd Fase Kind	Motorische Ontwikkelingsfasen van het Kind - Ontwikkeling Motoriek 0 tot 18 maanden
Tot 20 weken	Primitieve reflexen domineren
1e maand	Zowel op de buik als op de rug liggend zijn de armen en benen meestal gebogen in de gewrichten (schouder, elleboog, heup, knie, enkel)
	Vuistjes gebald
	Grijpreflex: wanneer de handpalm wordt aangeraakt klemt het kind de hand dicht; kan niet loslaten
	In rugligging is het hoofd nog opzij gedraaid
	Symmetrische, a-ritmische reflexbewegingen van armen, vnl. vanuit de schouders (gewrichten kunnen nog niet afzonderlijk gebruikt worden)
	In buikligging wordt het hoofd in een reflex opzij gedraaid
	Tilt het hoofd even op (reflex)
	Na 4 weken kan het kind, wanneer in zittende houding gehouden, het hoofd enkele seconden overeind houden
2e Maand	In rugligging a-ritmische trappelbewegingen met benen
In Rugligging:	Zwaaibewegingen met armen
	Symmetrische stootbewegingen met armen en benen
	Ogen volgen bewegende objecten
	Fixatie ogen op schommelend speeltje
In Buikligging:	Hoofd en schouders opgetild tot het gezicht 45° geheven is
	Knieën niet meer steeds opgetrokken tegen de buik, strekbeweging van de heupen
	Ongerichte kruipbewegingen met armen en benen
	In zittende houding gebracht kan het hoofd iets langer omhoog gehouden worden
3e Maand	Hoofdbalans: in rugligging kan het hoofd in het midden gehouden worden
	Spel met vingers na ‘toevallige’ ontmoeting
	In buikligging zijn kin en schouders even opgericht, steunend op de onderarmen; handen licht gebald; heupen meer gestrekt
	Drukke beweging in bad
	De grijpreflex kan passief onderbroken worden
	Typerend bij verticaal houden zijn de gebogen gewrichten van de onderste ledematen: hurkhouding
	Houdt iets met 3e, 4e en 5e vinger vast (ulno-palmaire greep)
	Pakt iets alleen als dat de hand raakt
4e Maand	In rugligging kan het hoofd even opgericht worden
	Wanneer het kind op de zij ligt, rolt het zich op de rug
	In buikligging kan het hoofd en de borst tot 90° opgericht worden, kind kijkt om zich heen; heupen volledig gestrekt
	In zithouding gebracht kan ‘t zelf het hoofd rechtop houden; blijft zitten met steun
	Bij het grijpen zijn er meebewegingen in de andere hand
	Het handje is meestal open
	Speelt met de handen midden voor zich
	Houdt iets met de hele hand vast
	Slaat met de handen op b.v. de tafel
	Draait het hoofd bij het nakijken van een bewegend object tot 90°
5e Maand	In rugligging kan het hoofd tot 45° opgericht worden
	Wanneer aan de handen uit rugligging opgetrokken, komt het met hoofd en schouders mee omhoog
	Kan de benen omhooggestrekt heffen
	Kan van de buik naar de rug rollen
	In buikligging overwegend steun op de onderarmen
	Begint te steunen op de handpalmen
	Kan met enige steun zitten
	Bij het grijpen doen de ogen mee
	Grijpen met de vlakke hand; ‘pakt’ toevallige voorwerpen in de buurt
	Brengt een voorwerp middenvoor, gebruikt de beide handen tegelijk
	Kan iets doelbewust -maar wel langzaam- loslaten
6e Maand	Het hoofd energiek omhoog wanneer je aanstalten maakt het kind tot zittende houding op te trekken
	In buikligging steunt het op de handen, armen en vingers gestrekt; bewegingsvrijheid voor hoofd en schouders
	Indien het iets wil pakken trekt het een been bij, zonder dat het al kruipen kan
	Kan eventjes alleen zitten
	Kan staan met steun onder de armen, benen dragen gewicht grotendeels; de voetzolen moeten plat neergezet kunnen worden
	Bij het grijpen pakt het kind voorwerpen van de ene in de andere hand over
	De handpalm zowel als de duim en vingers worden gebruikt wanneer het kind een voorwerp vastpakt (is radiaal-palmair grijpen). Dit is het begin van de duimoppositie (het tegenover de andere vinger plaatsen van de duim en het roteren van de duim om zijn eigen as, zodat de duimnagel naar boven gekeerd blijft)
7e Maand	Kan zich makkelijk van buik naar rug rollen, en van de rug via de zij naar de buik ( moeilijker dan ‘t 1e)
	In staande houding (steun onder armen) kan het afwisselend de ene voet na de andere omhoog tillen
	Bij het grijpen pakt het alles, slaat ermee op tafel recht naar beneden
	Pakt handig en rechtstreeks een voorwerp op
	Uni-lateraal reiken naar objecten: vaker met één hand dan met beide tegelijk, echter niet consequent links of rechts; geen sprake van dominantie
	Radiaal digitaal-greep
8e Maand	In buikligging kan het kind nu op één hand steunen, waarbij de andere vrij is om iets te pakken
	Probeert door armen en benen te bewegen een voorwerp te pakken
	Zit los, heeft tendens om op naar voren gerichte hand te steunen
	Wanneer het met steun staat is er een loopbeweging, zonder echter vooruit te komen
	Het kind gooit alles op de grond
	Het kan twee voorwerpen vasthouden, ieder in één hand
9e - 10e Maand	‘Kruipt’ enigszins, met het lijfje op de grond
	Zit los met rechte rug en kan naar voren leunen zonder het evenwicht te verliezen
	Goede coördinatie in zithouding
	Kan staan met steun
	Bij het grijpen gebruikt het de juiste kracht
	Pakt kleine dingen met de vingers
	Begin van de pincetgreep: een precieze greep met toppen van duim en wijsvinger
	Gebruikt de wijsvinger veel
	Opponeert de duim
11e - 12e Maand	Zit los en kan het bovenlichaam vrij bewegen om met voorwerpen te spelen
	Kan zelf gaan zitten door op de buik te rollen, de benen te buigen en met de armen af te zetten
	Kruipt met buik via de grond - gekruist patroon
	Kan staan op handen en voeten
	Kan lopen op handen en voeten (is berengang)
	Loopt een paar stappen wanneer het aan twee handen wordt vastgehouden
	Trekt zich tot staande houding op aan het meubilair
	Loopt langs voorwerpen
	Kan zelf gaan zitten - dit is een intentionele handeling
	De pincetgreep wordt goed uitgevoerd
	Kind moet op vlakke ondergrond stevig kunnen zitten (evenwichtsfunctie)
13e - 14e Maand	Eerste losse stappen met in drie gewrichten gebogen benen
	Kind kan nog niet plotseling stilstaan
	Kan de trap opkruipen op handen en knieën
	Na het grijpen kan nu makkelijk losgelaten worden
	Naar binnen gedraaide dwarsgreep (de hele hand wordt dwars om een potlood heengeslagen en de arm wordt naar binnen gedraaid. De arm steunt niet!). Dit is een grove beweging vanuit schouders en ellebogen
	Kan eten met lepel, ondanks veel knoeien
15e - 16e Maand	Kind kan gaan zitten vanuit rugligging
	Kan gaan staan vanuit liggende houding waarbij het zich op de buik rolt
	Loopt alleen, zonder rotatie van de wervelkolom op heupen, voeten uit elkaar recht naar voren; voeten worden niet afgewikkeld, maar plat neergezet; armen zijn uitgestrekt
	Stilstaan vraagt veel concentratie en inspanning
	Speelt in hurkzit, kan knielen
	Heeft bij het zitten een goed evenwicht
	Kan zelf op een stoel gaan zitten
17e - 18e Maand	Loopt enkele stappen zij- en achterwaarts
	Rent, maar wel houterig
	Kan de trap op, met 1 hand vasthoudend
	Kan nog niet op 1 been staan; bij het schoppen tegen de bal stapt het er tegenaan
	Drinkt alleen uit een beker, waarbij de handen een adequate greep hebben

Leeftijd Fase Kind	Motorische Ontwikkelingsfasen van het Kind - Ontwikkeling Motoriek van 1,6 tot 2 jaar
1,6 - 2 jaar	De loopbewegingen worden met meer zekerheid uitgevoerd, knie en elleboog zijn nog licht gebogen; schouders en armen zijn licht naar achteren gestrekt; de voeten worden nog plat neergezet
	Kind kan met hulp op 1 been staan
	Kan staand dingen oprapen van de vloer, zonder te vallen
	Kan rennen, met het lichaam licht naar voren gebogen
	Kan tegen een grote bal aanschoppen, zonder het evenwicht te verliezen
	Kan zelf de deur opendoen
	Gaat de trap af, vasthoudend met 1 hand en beide voeten op iedere trede plaatsend
	Eet zelf met een lepel (beheerst lepelgreep)
	Kan gooien, maar nog niet in een bepaalde richting

Leeftijd Fase Kind	Motorische Ontwikkelingsfasen van het Kind - Ontwikkeling Motoriek van 2 tot 3 jaar
2 - 2,6 jaar	Kind kan goed achteruit lopen
	Kan eventjes op 1 been staan
	Kan op de tenen lopen
	Draait in het rond op muziek
	Schopt voorwerpen voort
	Kan plotseling stilstaan
	Kan met beide voeten tegelijk omhoog springen, landt op de vlakke voet
2,6 - 3 jaar	Kan springen, met de voeten uiteen
	Springt van een traptrede af, met beide voeten tegelijk
	Begint alternerend (links/rechts afgewisseld) de trap te lopen, eerst met, later zonder hulp
	Kan tijdens het rennen van richting veranderen
	Beheerst nu het op de tenen lopen
	Kan op een driewieler fietsen
	Kan een grote bal vangen, met gestrekte armen en gooien zonder het evenwicht te verliezen
	Kan in een bepaalde richting gooien
	Vanaf deze fase zijn de lichaamsbewegingen vloeiender en evenwichtiger geworden
	Het grijpen is nu een dwarsgreep met gestrekte wijsvinger
	Kind kan nu eten met vork, eventueel met lepel en vork (of mes)

Leeftijd Fase Kind	Motorische Ontwikkelingsfasen van het Kind - Ontwikkeling Motoriek van 3 tot 4 jaar
3 - 4 jaar	Komt vanuit de rugligging overeind door slechts licht op de elleboog te steunen en op de zij te draaien
	Kan met aaneengesloten voeten een paar maal achter elkaar springen
	Kan op 1 been het evenwicht bewaren
	Kan goed alternerend (links/rechts afgewisseld) traplopen
	Bij het lopen zwaait het kind met de armen, de voeten bij elkaar
	Kan nu enkele sprongen hinkelen
	Kan over een touw heen springen (± 5 cm hoog)
	Kan vèrspringen, zich met beide voeten tegelijk afzettend (± 20 cm)
	Gooit de bal overhands (± 1 m)
	Vangt de bal met beide handen, maar drukt deze nog tegen het lichaam; buigt wel de armen
	Het kind is nu zeer druk in zijn bewegingen, en doet graag evenwichtsoefeningen; het heeft veel ruimte nodig
	Schrijfgereedschap wordt niet langer met de gehele hand, maar met de vingers vastgepakt, de hand nog steeds naar binnen gedraaid (is penseelgreep). De pols beweegt al wel, de vingers nog niet

Leeftijd Fase Kind	Motorische Ontwikkelingsfasen van het Kind - Ontwikkeling Motoriek van 4 tot 5 jaar
4 - 5 jaar	Kind heeft nu een goede algemene lichaamsbeheersing
	Het kind beweegt nu economisch
	Voortdurende wisseling van houding tussen zitten, staan, hurken
	Heeft plezier in hollen, klimmen, springen
	Kind kan nu ook hinkelen
	Het evenwicht moet goed zijn (kan over streep, balk lopen)
	Kan een kleine bal vangen
	Kan vanuit de rugligging direct overeind komen
	Begin van mogelijkheid tot rolschaatsen, fietsen, steltlopen etc

Leeftijd Fase Kind	Motorische Ontwikkelingsfasen van het Kind - Ontwikkeling Motoriek vanaf 5 jaar
Vanaf 5 jaar	Oefening van gecompliceerde bewegingen
	Kan goed vangen en gooien
	Gooit met totaalbeweging
	Sport en spel met wedstrijdkarakter
	Gecompliceerde bewegingen als touwspringen (draaien + springen) zijn nu mogelijk
	Kan eten en tekenen met een ‘volwassen’ greep
	Kind kan nu bewegingen imiteren

De Kinderlijke Ontwikkeling en evt. Problemen in de Ontwikkeling Motorische Ontwikkeling Kind - Signalen van Ontwikkelingsproblemen Sociale Ontwikkeling Kind - Wat kan een kind op welke leeftijd? Sociale Ontwikkeling Kind - Signalen van Ontwikkelingsproblemen Persoonlijkheidsontwikkeling Baby Peuter Kleuter Baisschoolkind Persoonlijkheidsontwikkeling Kinderen - Signalen van Problemen Spraak-taalontwikkeling Kind - Wat kan een kind op welke leeftijd? Spraak-taalontwikkeling Kind - Signalen van Ontwikkelingsproblemen Spel & Spelontwikkeling Kind - Wat kan een Kind op welke Leeftijd? Spel & Spelontwikkeling Kind - Signalen van Ontwikkelingsproblemen Ontwikkeling Zelfredzaamheid Kind - Wat kan een kind op welke leeftijd? Ontwikkeling Zelfredzaamheid Kind - Signalen van Ontwikkelingsproblemen