Waarom pubers zichzelf snijden en hoe de groepsdruk werkt

Zelfbeschadiging oftewel automutilatie. Het komt steeds vaker voor. Op scholen ontstaan zelfs krasepidemieën, en in bepaalde subculturen als Gothics, Emo's en Alto's is het percentage zelf beschadigers binnen de groep enorm gestegen. Het lijkt een epidemie, en dat is te danken aan de (negatieve) aandacht die het oplevert. binnen de groep wordt het soms haast een wedstrijd. Voor ouders en leerkrachten die hiermee te maken hebben misschien goed om aandacht te besteden aan hoe de groepsdruk werkt

Waarom zelfbeschadiging?

Zelfbeschadiging heeft 3 fysieke functies;

• het "weg laten stromen" van spanning(het opgelucht voelen)
• straffen vanuit zelfhaat of gevoel van minderwaardigheid
• het aanmaken van natuurlijke pijnstillers (endorfinen)

Daarnaast heeft het een geestelijke functie, namelijk aandacht vragen.
Dat is ook de reden dat meer meisjes dan jongens zichzelf beschadigen. Jongens vragen ook aandacht door risico gedrag, stoer doen.

een citaat

van de site Opvoedadvies.nl

Groepsdruk

Zelfbeschadiging werkt in een groep uiterst besmettelijk. De (negatieve) aandacht die het oplevert zorgt binnen de groep voor kopieer gedrag. Vooral bij pubers waarvan de fysieke en emotionele groei in een stroomversnelling zit, zijn zeer bevattelijk voor deze vorm van aandacht vragen. We zien een duidelijk verschil in de zelfbeschadiger die dit doet om de geestelijke pijn te verlichten en de zelfbeschadiger die weliswaar problemen of heftige gevoelens heeft, maar geen psychische stoornis. De eerste zal namelijk niet de behoefte hebben om zijn beschadigingen aan anderen te tonen, de tweede groep zal het wel "proberen" te verbergen, maar er uiteindelijk toch behoorlijk openlijk mee lopen (als je dat niet doet krijg je natuurlijk ook de gewenste aandacht niet).
Er is geen "erg" of "minder erg" in deze onderverdeling. Het vraagt alleen een andere benadering. Bij de verborgen zelfbeschadiger is het zaak toch vrij snel professionele hulp in te schakelen via de huisarts en eventueel doorverwijzing naar een psycholoog/psychiater. Bij de groep die het duidelijk vanuit groepsdruk en vraag om aandacht doet is zeker hulp nodig, maar kan meer gedacht worden aan de mentor, school maatschappelijk werk. En voor beide geldt dat dat het open houden van de dialoog zeer belangrijk is. Ga praten MET je kind, en niet preken TEGEN je kind. Natuurlijk zit je zelf ook vol vragen, angsten en verdriet, het is ook niet erg om daarvoor zelf hulp te vragen.

Niet oordelen en veroordelen

Het heeft een volledig negatief effect om de toegang tot de vriendengroep te blokkeren, hoewel dat misschein wel je eerste gedachte is. De groep is vaak heel hecht, ze delen elkaars lief maar vooral ook elkaars leed. Hoewel de groep een warme deken kan zijn voor de verdrietige puber, is het ook verstikkend. Is het binnen de groepen "normale" jongeren een strijd wie de duurste mobiel of de nieuwste sportschoenen heeft, bij bepaalde groepen zit de competitie meer in de dramatische hoek. Emo's, gothics en sommige alto's strijden meer met wie de meeste stoornissen heeft, het diepste verdriet of de meeste littekens. Er worden polsbandjes gedragen, bij de een om littekens te verbergen, maar bij de ander om te doen lijken alsof ze er zijn. De jongeren in deze groepen typeren zich over het algemeen door een zeer hoge gevoeligheid, vaak zijn ze hoog sensitief en bovengemiddeld intelligent. Deze combinatie in de mix met de puberteit geeft een hoog risico voor zelfbeschadiging.

Krasepidemie op school

Tot voor kort was een enkel geval reden voor een doorverwijzing naar de psychiater, maar tegenwoordig hebben scholen soms te maken met ware "kras epidemieën". Leerkrachten en leerlingenbegeleiders worden nu eigenlijk gedwongen zelf actie te ondernemen.
Al in 2008 schreef Nadine Callens het boek ‘Zelfverwonding bij jongeren' een uiterst praktisch handboek voor o.a. leerkrachten. Tegenwoordig wordt het zelfverminken bespreekbaar gemaakt op school, en wordt er hard gewerkt aan het voorkomen van de "besmetting'.