Eigen Kracht-Conferentie en Family Group Conference

Soms krijgen jongeren met problemen te maken die zij niet alleen kunnen oplossen. In maart 2011 is er een amendement aangenomen dat jeugdzorgcliënten zelf een plan van aanpak laat opstellen voor de hulp die zij willen ontvangen. Dit heeft ervoor gezorgd dat Eigen Kracht-Conferenties (EKC) en Family Group Conferences (FGC) in populariteit stegen. Maar wat zijn EKC’s en FGC’s precies, voor wie zijn ze bedoeld, en welke resultaten kunnen er mee worden behaald?

Wat zijn EKC’s en FGC’s en voor wie zijn ze bedoeld?

EKC zijn Eigen Kracht-Conferenties, in het Engels Family Group Conferences (FGC). Het idee hiervan is dat men in familie- of vriendenverband een oplossing gaat vinden voor problemen waar men tegenaan loopt. Dit kan ook op een grotere schaal zijn zoals problemen in een buurt of wijk. Ook leerproblemen of het herstellen van de band tussen dader en slachtoffer kunnen zo worden besproken (Mulder & Schuurman 2011). Het idee is ontstaan in Nieuw Zeeland, waar in 1989 het recht op een conferentie in de wet is opgenomen (van Beek, Bijl, Gramberg, Slot & Wijnen-Lunenburg, 2008). Dit houdt in dat mensen eerst zelf een oplossing mogen aandragen als er problemen zijn. Hoewel al vanaf 2001 in Nederland deze conferenties gehouden worden, is pas in maart 2011 het wetsvoorstel aangenomen.

Een EKC moet niet gezien worden als hulpverlening, maar als een manier om te besluiten over de juiste hulpverlening in een specifieke situatie (Mulder & Schuurman 2011). Hoewel de conferenties zich in de beginjaren vooral richtten op jeugdzorg, kunnen ze voor ook gebruikt worden voor (1) verbetering van de levenssituatie van een persoon, (2) het herstellen van verhoudingen tussen mensen, (3) het oplossen van conflicten (bijv. binnen een gezin maar ook binnen een wijk of organisatie), en (4) verbetering van prestaties van leerlingen met specifieke problemen of klachten (Mulder & Schuurman 2011).

De EKC’s in de jeugdzorg vinden altijd plaats onder toeziend oog van een professional, de zogenaamde onafhankelijke Eigen Kracht-coördinator. Deze heeft geen belang bij de inhoud van de oplossing of de uitkomst van de conferentie. Zijn doel is het informeren van de betrokkenen over de mogelijkheden, de werkwijze en de verantwoordelijkheden van de betrokken personen. Ook is deze persoon verantwoordelijk voor de praktische zaken, zoals de locatie. (Mulder & Schuurman 2011)

Er zijn per EKC gemiddeld 13 deelnemers en tijdens de conferentie worden gemiddeld 18 onderlinge afspraken gemaakt (Mulder & Schuurman 2011; van Beek et al., 2008). Een EKC begint met een bijeenkomst van de betrokkenen, in de meeste gevallen binnen jeugdzorg dus ouders, kinderen en eventuele andere familieleden, vrienden, kennissen en een Eigen Kracht-coördinator. Uit deze bijeenkomst komen een aantal besluiten met betrekking tot de hulp bij en oplossing van het probleem. Dit plan wordt vervolgens veilig verklaard door een professional en in werking gezet door de betrokkenen.

Beoogde en behaalde resultaten door EKC’s binnen de jeugdzorg

Buitenlands onderzoek laat zien dat er door de familie en omgeving in te schakelen bij conflicten positieve resultaten worden behaald. Dit wordt vooral duidelijk doordat er een vermindering is van ingrijpen door de kinderbescherming en er minder uithuisplaatsingen worden uitgevoerd. (Sundell & Vinnerljung, 2004)

In de Verenigde Staten, Zweden en Engeland is er al veel ervaring opgedaan met de FGC’s. Uit verschillende onderzoeken naar de werking van deze FGC’s uit zowel het buitenland (Lupton, 2000; Sundell & Vinnerljung, 2004) als Nederland (Van Beek, 2002 en 2003) blijkt dat: (1) dat mensen zeer grote bereidheid tonen om deel te nemen aan een EKC, (2) dat de meeste plannen die voortkomen uit EKCs door professionals worden beoordeeld als realistisch en positief, (3) dat zowel volgens professionals als deelnemers de EKC leidt tot actievere participatie dan traditionele werkwijzen, (4) dat EKCs steun bieden, zonder steun vanuit een hulpverleningsorganisatie per definitie overbodig te maken, en (5) dat EKCs minstens net zo effectief zijn als traditionele methoden.

Tot voor kort was nog niet bekend of deze resultaten voor Nederland ook golden, omdat door andere normen en waarden, wetten en jeugdzorgorganisatie een ander onderzoek nodig is om dit aan te tonen. Op grond van een recent onderzoek onder 100 Nederlandse gezinnen door de Vrije Universiteit, PI Research en Bureau Wetenschappelijk Educatieve en Sociaal-culturele Projecten (WESP) (2008) blijkt dat de gezinnen die deelgenomen hebben aan een EKC zich positief ontwikkelen. De vooruitgang van de meeste gezinnen blijkt drie maanden na de conferentie, en blijkt na nog eens een halfjaar gestabiliseerd te zijn.
Daarnaast kan geconcludeerd worden dat de methode van de EKC minstens net zo goed werkt als reguliere aanpak, ook op lange termijn (Mulder & Schuurman 2011). Het laat ook een afname zien in de noodzaak van ingrijpen door overheidsinstanties, omdat de conferenties leiden tot een veilig plan waar iedereen achter staat. (Mulder & Schuurman 2011)

Hierbij moet wel vermeld worden dat deze resultaten geldig zijn voor gezinnen met één of meer kinderen waarbij de jeugdbescherming moet ingrijpen of dreigt te moeten ingrijpen. Ook kan niet gezegd worden of de veranderingen in deze gezinnen alleen aan de conferentie te danken zijn. Echter geeft het wel aan in welke mate de gezinnen die aan een EKC hebben deelgenomen vooruitgang hebben geboekt na deze conferentie.

Kort samengevat zijn EKCs ofwel FGC’s een manier om te besluiten over een juiste hulpverlening in een specifieke situatie. Hierbij verliezen hulpbehoevenden de regie over het behandelplan niet en de overheid grijpt nog niet in. Op internationaal niveau is gebleken dat FGC’s succesvol zijn en dat ze niet onderdoen voor de traditionele methoden. Daarnaast kunnen ze zelfs zorgen voor een actievere participatie. (van Beek et al., 2008) Mensen zijn zeer bereid om deel te nemen en de ontwikkelde behandelplannen worden door professionals gezien als positief en realistisch. Tevens bieden EKC’s steun, zonder de steun vanuit een hulpverleningsorganisatie per definitie overbodig te maken. Ook in Nederland zijn EKC’s succesvol maar er is nog niet veel onderzoek naar gedaan en de resultaten die zijn gevonden zijn dan ook voor een beperkte groep geldig.