Overlijden en wat dan? Special Begraven of Cremeren

Dit is het eerste artikel van een aantal specials over begraven en cremeren. Doel is geïnteresseerden hulp en "handvaten" te bieden, waardoor weloverwogen keuzes kunnen worden gemaakt ten aanzien van de uitvaart en het afscheid van hun dierbare. In deze specials wordt de nadruk gelegd op de mogelijkheid om alles wat met een overlijden samengaat te laten begeleiden door een onafhankelijke (niet aan een verzekeringsmaatschappij gelieerde) uitvaartondernemer. Deze specials gaan in op:

• Overlijden en wat dan?
• Begraven worden, hoe gaat dat eigenlijk?
• Gecremeerd worden, hoe gaat dat eigenlijk?
• Voordelen van het uitvaartcollectief
• De financiële afwikkeling bij een overlijden

In 2007 – zoals blijkt uit gegevens van het CBS – blijken in Nederland 133.022 personen te zijn overleden. Hiervan overlijden bijna 41.000 mensen aan kanker en ongeveer eenzelfde aantal aan ziekten van het hartvaatstelsel. Wanneer we dan ook nog de Psychische stoornissen meerekenen, zijn deze 3 doodsoorzaken verantwoordelijk voor meer dan 70% van de sterfgevallen. Enkele opmerkelijke feiten zijn dat verkeersongevallen en zelfdoding verantwoordelijk zijn voor de grootste sterfte in de leeftijdsklasse 15-24 jaar, terwijl vrouwen tussen de 25-44 jaar de grootste kans hebben om te overlijden aan borstkanker. In 2008 overleden er 134.987 en in 2009 (tot 30 juni) 69.433 personen. In de wereld waarin wij leven wordt bijna 100% van de overledenen begraven of gecremeerd, maar ook aan het water worden toevertrouwd of bevroren (vriesdrogen van heel het lichaam of alleen de hersenen). Verder weg kunnen de overledenen ook worden gevoerd aan wilde dieren, worden achtergelaten in de natuur, begraven in bomen of worden ontleed en opgegeten. Daar in de westerse wereld mensen worden ingehuurd om de uitvaart, de begrafenis of verbranding/crematie voor ons uit te voeren, is hierdoor een markt ontstaan met een aanzienlijke omzet met een steeds groter wordende potentie. Niet alleen omdat er steeds meer mensen sterven, maar ook omdat er steeds meer diensten worden aangeboden om de nabestaanden een prettig gevoel te geven bij dit afscheid. U kunt hierbij denken aan alles tussen een grafsteen of sieraden met as van de overledene, tot en met het organiseren van een dienst waarbij de as van de overledene wordt uitgestrooid over het water. Het is ook iets waar steeds vrijer over wordt gepraat, waar - voordat de dood intreedt - bewuste keuzes kunnen worden gemaakt en waar steeds vaker doelbewust musea voor worden bezocht (bijvoorbeeld het uitvaartmuseum te Amsterdam).

Belangrijkste Doodsoorzaken in Nederland (absoluut en procentueel) in 2007 naar ICD-hoofdgroep (Bron: CBS), ordening in tabel op basis van de totale sterfte in 2007.

Hoofdgroep van ziekten	Mannen	Absoluut %	Vrouwen	Absoluut %	Totaal	Absoluut %
Kanker (inclusief goedaardige tumoren	22.174	34,2	18.720	27,4	40.894	30,7
Ziekten van het hartvaatstelsel	19.333	9,8	21.516	31,5	40.849	30,7
Ziekten van de ademhalingswegen	7.098	11,0	6.438	9,4	13.536	10,2
Psychische stoornissen	1.902	2,9	4.575	6,7	6.477	4,9
Ziekten van het spijsverteringsstelsel	2.377	3,7	3.019	4,4	5.396	4,1
Symptomen en onvolledig omschreven ziektebeelden	2.396	4,5	2.274	3,3	5.207	3,9
Ongevalletsels en vergiftigingen	2.933	4,5	2.274	3,3	5.207	3,9
Endocriene, voeding- stofwisselinsziekten en immuniteitsstoornissen	1.673	2,6	2.378	3,5	4.051	3,0
Ziekten van het zenuwstelsel en de zintuigen	1.679	2,6	2.128	3,1	3.807	2,9

Tot en met begin juli 2009 zijn er in Nederland ongeveer 70.000 personen begraven en/of gecremeerd. In bijna alle gevallen wordt dat ingeleid met een uitvaart - een plechtigheid voor de nabestaanden en eerbewijs aan de overledene. Wettelijk is geregeld dat deze uitvaart niet binnen 36 uur en niet later dan 5 dagen na het overlijden plaats kan vinden. De dag van overlijden telt hierbij niet mee. Deze periode kan alleen worden verkort door de officier van justitie en worden verlengd door de burgemeester. Dit laatste zou plaats kunnen vinden wanneer veel van de nabestaanden uit het buitenland moeten komen. Naast begraven is cremeren de enig toegestane en algemeen geaccepteerde manier om ervoor te zorgen dat de overledene geen schade aan de volksgezondheid toe kan brengen. Dit vindt bijna altijd plaats op hiertoe aangewezen begraafplaatsen en/of crematoria, waarbij moet worden opgemerkt dat sommige gemeenten in Nederland de mogelijkheid bieden onder condities een persoon op eigen terrein te begraven. Voor de uitvaart kan door de overledene zelf opdracht worden gegeven met een testament of scenarium (een soort handleiding), maar meestal gebeurt dit door een nabestaande. Wanneer deze niet bekend zijn wordt dit overgenomen door de Sociale Dienst in de woonplaats – of de plaats waarin zij/hij is overleden. De burgemeester is dan eindverantwoordelijk en de uitvaart zal zo goedkoop mogelijk worden gerealiseerd. Een “standaard” uitvaart en begrafenis/crematie kost anno 2009 tussen de € 2500 en € 4300 waarbij de prijs van een steen of gedenkplaat niet is meegerekend. Deze kosten kunnen met een uitvaartverzekering of begrafenisverzekering tot een vooraf vastgestelde (verzekerde som) hoogte worden gedekt. De nabestaande kan dan een willekeurige uitvaartondernemer kiezen om de uitvaart te begeleiden en na de begrafenis of crematie dient deze een rekening in bij de opdrachtgever. Deze stuurt de rekening door naar de verzekeringsmaatschappij, welke tot het verzekerde bedrag uitkeert. Hiervan kan dan de rekening van de uitvaartondernemer – of een gedeelte hiervan – worden voldaan.

Direct na een plotseling overlijden worden nabestaanden geconfronteerd met een aantal belangrijke keuzes. Meestal wordt het eerste telefoonnummer gebeld wat zij tegenkomen op een verzekeringspolis. Deze oproep komt bij een gemeenschappelijk call centrum (de grootste uitvaart verzekeringsmaatschappijen) binnen en de betreffende medewerkster schakelt een uitvaartondernemer in die gelieerd is aan de betreffende verzekeringsmaatschappij. Wanneer de verzekeringspolis niet snel genoeg (kan) word(en)t gevonden, wordt een telefoonnummer gebeld onder een “betrouwbaar ogende” foto van een advertentie in een locaal weekblad. In beide gevallen wordt er na dit eerste telefoontje contact opgenomen door een uitvaartondernemer en tijdens het daaropvolgende bezoek wordt de nabestaande geholpen met het maken van alle keuzes en wensen. Maar waar zijn die keuzes eigenlijk op gebaseerd? Iedereen zou zich moeten en kunnen realiseren dat de meeste uitvaartverzorgers niet meer onafhankelijk zijn en indirect werken voor 1 van de 5 grote Levensverzekeringsmaatschappijen. Hiernaast zijn er ook nog maar enkele “onafhankelijke” begraafplaatsen/crematoria over in Nederland. Het is dan ook niet toevallig dat het telefoonnummer van de verzekeraar prominent aanwezig is op een uitvaartpolis – zij hebben er immers baat bij dat de uitvaart van uw nabestaande bij een gelieerde uitvaartondernemer wordt ondergebracht. Hierdoor kunnen de kosten voor de verzekeraar immers waar mogelijk worden beperkt.

In deze fase is er een uitzonderlijk grote behoefte aan menselijke steun, aan hulp en kennis. Eigenschappen die zijn verenigd in alle uitvaartondernemers, die met grote zorgvuldigheid dient te worden gekozen. Zij/hij moet u immers kunnen informeren over de mogelijkheden en onmogelijkheden, vooral omdat nabestaanden steeds vaker willen worden betrokken bij het afscheid en het daaropvolgende eerbetoon. Een betrokkenheid die vaak al start bij de laatste verzorging van het lichaam – ook wel “afleggen” genoemd. Het uitzoeken van de kleding, het wassen van de overledene, het opmaken ervan, het aankleden…. Wanneer de nabestaande hierbij een taak kan vervullen, wordt dit in vrijwel alle gevallen ervaren als iets positiefs, iets wat troost biedt en wat helpt bij de verwerking van het verdriet. Deze verzorging kan binnen 36 uur na het overlijden plaatsvinden, ook al koelt het lichaam af en zal het langzaam verstijven. Deze verstijving (na 72 uur verslapt het lichaam weer) is een natuurlijk proces waarbij bijvoorbeeld het lichaam bij het aankleden een geluid kan maken alsof het zich eens goed uitrekt. Het is onjuist dat hierbij botten moeten worden gebroken. Als de overledene op een vlakke ondergrond ligt is dat ondermeer te zien op de rug, welke dan donkerrood is gekleurd. Dit heeft niets te maken met doorliggen, maar is het resultaat van het feit dat de bloedcirculatie is gestopt en het bloed naar het laagste punt stroomt. Het is dus niet griezelig of eng om hier actief een bijdrage (hoe klein ook) te leveren en zeker niet wanneer het begeleid wordt door een deskundige. Wanneer een nabestaande tegen dit ritueel opziet, kan er ook worden gekozen om pas aanwezig te zijn op het moment dat de overledene gekleed is in haar/zijn ondergoed.

Tip: uitvaartondernemers zijn in alle gevallen ervaren personen die u met waardigheid, met respect behandelen en begeleiden. Als direct betrokkene kunt u een in de meeste gevallen een onafhankelijke uitvaartondernemer kiezen die u bijstaat en keuzevrijheid biedt tegen een gelijkblijvende prijs. Bel voor deze service, vrijheid en respect 06-15188759 of kijk op www.uitvaartcollectief.nl en er staat direct iemand klaar om u bij te staan.

Checklisten

Direct doen (Checklist) bij overlijden:

• Bel de huisarts of behandelend arts als het overlijden plaatsvindt in een ziekenhuis of zorginstelling.
• Bel een uitvaartverzorger die altijd bereikbaar is 06-15188759.
• Probeer na te gaan of er door de overledene een laatste wilsbeschikking of Uitvaartwens is opgemaakt en of er een donorcodicil is.
• Zoek de navolgende documenten op: een identiteitskaart/paspoort/rijbewijs van de overledene, eventueel het trouwboekje en indien gepensioneerd het laatste pensioenstrookje. Hierna worden veel praktische dingen overgenomen door de uitvaartverzorger. Zij/hij ondersteunt u bij het maken van de keuzes en draagt zelf zorg voor het drukken van de rouwkaarten. Meestal krijgt u direct de enveloppen en de rouwzegels (herkenbaar voor de post) die u kunt adresseren – u kunt de rouwkaarten vrijwel altijd dezelfde dag versturen. Dit geldt ook voor de officiële aangifte van overlijden, het verkrijgen van een acte en voor toestemming voor de begrafenis/crematie

Nadenken over:

• Begraven, cremeren, vriesdrogen of balsemen?
• Is er een familiegraf of wat moet er bij crematie met de as gebeuren?
• Welke begraafplaats of crematoria?
• Hoeveel rouwkaarten? Wordt er ook een landelijke rouwadvertentie geplaatst?
• Welke kist, waar wordt er opgebaard, welk vervoer naar de laatste rustplaats en wie draagt de kist?
• Vastleggen van de uitvaart (DVD, foto’s - ook als u dit vergeet kunt u een DVD opvragen bij het crematorium)
• Toespraken, keuze van muziek en bloemen
• Het maken van een aandenken aan de uitvaart
• Het vastleggen van een dienst voor de asverstrooiing (www:nova-star.nl)

Later doen indien van toepassing:

• Stel de reisverzekering (verhuurmaatschappij), de autoverzekering, de verzekeringsmaatschappij, de zorginstelling, de werkgever, de notaris (testament) in kennis.
• Stel de bankinstelling, de kinderbijslag, de belastingdienst, de RDW, de boekhouder in kennis
• Verstuur uitnodigingen voor de asverstrooiing