Aandoeningen aan de speekselklieren

De mens heeft drie grote speekselklieren: opzij van de mond onder de oren, onder de kaak en in de mondbodem onder de tong. Deze speekselklieren scheiden het speeksel af in de mond via kleine kanaaltjes. Er zijn nog vele andere plekken waar speeksel wordt geproduceerd, maar men krijgt vaak eerder last als een van de grotere speekselkieren wordt aangetast of niet goed functioneert.

Speekselklieren: algemene informatie

Zonder speeksel zou ons leven er "heel" anders uitzien, het kent namelijk vele belangrijke functies. Speeksel vergemakkelijkt namelijk het slikken, gaat infectie tegen en houdt de mond en tanden schoon. Daarnaast is het vrij basisch (pH > 7.0), zodat zure voeding kan worden geneutraliseerd. Bij een pH van 5,5 gaat het tandglazuur namelijk al oplossen. Als je al bedenkt dat Coca-Cola al een pH heeft van 2 tot 2,5 is het speeksel dus erg belangrijk om tanderosie tegen te gaan! Veel tandartsen zijn het er over eens dat tegenwoordig cariës (tandbederf) niet meer het probleem is van gebitten van jongeren, maar tanderosie. Lees bijvoorbeeld dit artikel over tanderosie en populaire drankjes.

De werking van de speekselklieren kan op allerlei manieren gestoord zijn (te veel of te weinig speekselproductie, infectie, verstopte speekselgangen, tumoren) en de behandeling is afhankelijk van de onderliggende oorzaak. Bij verwijdering van een speekselklier, zullen de overblijvende klieren de functie overnemen en voldoende speeksel produceren.

Symptomen van speekselklier aandoeningen

Wat kunt u waarnemenen?

• Toegenomen of verminderde speekselproductie.
• Pijn in de mond, vooral tijdens eten.
• Vieze smaak en koorts (ontstoken speekselklier).
• Toegenomen tandbederf (cariës) en slikklachten door verminderde speekselproductie.

Zwelling rond de mond of voor de oren. Zwelling en pijn bij ontsteking van speekselklieren of speekselstenen; pijnlijke zwelling die langzaamaan ontstaat, kan wijzen op speekselkliertumoren en andere onderliggende ziekten (zie oorzaken).

Oorzaken van speekselklier aandoeningen

Er zijn verschillende oorzaken aan te wijzen die kunnen leiden tot speekselklieraandoeningen:

• Bacteriën en virussen kunnen ontstekingen veroorzaken (Bof, AIDS).
• Door chemische bestanddelen in het speeksel kunnen stenen ontstaan.
• De oorzaak van speekselkliertumoren is niet bekend.
• Overmatige speekselproductie kan worden veroorzaakt door infectie.

Zwelling en verminderde speekselproductie kunnen worden veroorzaakt door diabetes, cirrose, het syndroom van Sjögren, depressie en uitdroging, bestraling en medicatie (antihistaminica, antidepressiva, bloeddrukverlagende middelen).

Onderzoek van speekselklier aandoeningen

Lichamelijk onderzoek en kijken naar de ziektegeschiedenis zal worden uitgevoerd door een arts of de tandarts. Studenten tandheelkunde krijgen steeds meer onderwijs over speekselklieraandoeningen en overige ziekten in of bij de mond. Zij worden dus in feite opgeleid tot mondarts. In de toekomst kunt u dus voor die zaken ook naar de tandarts/mondarts.

Daarnaast kan de (tand)arts kan röntgenopnamen maken van het gebit, CT-scans (computertomografie) uitvoeren en een biopsie doen van de speekselklier. Hierbij wordt een stukje weefsel weggenomen voor onderzoek.

Behandeling van speekselklier aandoeningen

Waaruit kan de behandeling bestaan?

• OTC-pijnstillers. Deze middelen zijn verkrijgbaar bij de gangbare drogisten.
• Antibiotica kan door een arts worden voorgeschreven bij bacterie-infecties.
• Tegen gistinfecties in de mond door tekort aan speeksel worden anti-schimmel middelen gebruikt.
• Om het speeksel te vervangen wordt soms een oplossing voorgeschreven, die vooral 's nachts moet worden gebruikt om de speekselproductie te bevorderen.

Let op: Kinderen onder de 12 jaar mogen geen aspirine (OTC-middel = middel dat u Over The Counter bij de drogist of apotheek kunt halen) hebben, vanwege het risico op het syndroom van Reye, een gevaarlijke ontsteking van de hersenen en lever bij kinderen.

Een veel minder drastische oplossing, die erg effectief is, is het gebruik van kauwgum. Gebruik wel suikervrije kauwgum, om het verhoogde risico op tandbederf (cariës) uit te sluiten. Door te kauwen stimuleer je de speekselklieren, die extra speeksel afgeven in de mondholte. De problemen van een droge mond kunnen daardoor verminderen. Als u af en toe een snoepje neemt voor meer speeksel in uw mond, raad ik u aan het artikel over snoepjes en tanderosie te lezen.

Speekselkliertumor

Af en toe komt het voor dat er een speekselsteen of tumor zich manifesteert. Een speekselsteen of tumor wordt soms operatief verwijderd; soms is oprekken van de speekselgang nodig. Bij kwaadaardige tumoren of herhaalde infecties wordt een speekselklier soms volledig weggenomen. Bij kanker worden de tumorcellen soms gedood via bestraling. Bij vroegtijdige ontdekking is de prognose gunstig.

Naar de dokter

Ga naar de dokter of tandarts bij pijn en zwelling in of rond de mond of verminderde of toegenomen speekselproductie.

Meer lezen over uw gezondheid?

Meer lezen over gezondsheidsproblemen? Bekijk dan de specials Gezondheidsproblemen A t/m H en Gezondheidsproblemen I t/m Z. Daarin vindt u vele artikelen over andere ziekten en aandoeningen. © 2008 - 2009 Victorho, gepubliceerd in Aandoeningen (Mens en Gezondheid) op 18-01-2008, laatst gewijzigd op 09-12-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Victorho is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Mondverzorging & slechte adem en Medicijnen, recepten en advies.

Verwante artikelen

• Droge mond & Oorzaken en behandeling: Het droge mond syndroom (xerostomie) wordt gekenmerkt door een abnormale droogte van het mondslijmvlies, door afname van de speekselvloed of veranderingen in de samenste…
• Syndroom van Cushing: Het syndroom van Cushing is een weinig voorkomende aandoening, die wordt veroorzaakt door verhoogde cortisolbloedspiegels. Cortisol is een essentieel hormoon uit de bijnierschors. De bi…
• Voedselbewerking: mond en slokdarm: We eten en drinken ons hele leven door, want we hebben energie nodig om normaal te kunnen functioneren en bewegen. Maar als we het voedsel eenmaal hebben genuttigd, vraag…
• Bof (Parotitis epidemica): De bof (parotitis epidemica) behoort tot de zgn. aërogene virusinfecties. Veel virussen hebben een redelijke doch kortdurende overleving in de lucht. Ze bevinden zich in microscopi…
• De invloed van hormonen op je tanden: Vrouwen kunnen vatbaarder zijn voor orale gezondheidsproblemen als gevolg van de hormonale veranderingen die zij doorstaan. Hormonale veranderingen beïnvloeden niet alle…

Bronnen en/of referenties

• Bron: Geneeswijzer