Ayurveda en de tri-dosha's: vata

In het woord vata vinden we de stam Va- terug. Dit staat voor blazen of waaien. Dit zijn bewegingen veroorzaakt door lucht. Beweging heft ruimte nodig, daarom zijn de elementen die verband houden met vata 'lucht' en 'ether'. In het Sanskriet Vayu en Akasha.

Beweging

De guna die werkt in vata is dan Rajas (bewegingsenergie). Lucht en ether zijn niet vormgevend en daarom ook niet materieel. Vata is dus samengevat: de energie van beweging. In alle plaatsen in het lichaam waar beweging is, vindt men vata. Vata is de belangrijkste dosha, want zij bestuurt de andere dosha's pitta en kapha. Het is zo dat alles wat te maken heeft met beweging, communicatie en besturing te maken heeft met vata.

Levenskracht

Vata is de levenskracht zelf en de krachtigste van alle dosha's, maar ook de grootste ziekteverwekker. In zijn natuurlijke toestand draagt vata zorg voro o.a. de wilsenergie het in- en uitademen, alle bewegingen, impulsen, scherpte van de zintuigen en evenwicht in de weefsels.

Er is geen enkele functie in het lichaam die niet bestuurd wordt door vata. Vata heerst ook over gevoelens en emoties als frisheid, zenuwachtigheid, angst, bezorgdheid etc. Maar ook over het kloppen van het hart.

Vayu, dat overheerst in vata, is ook actief in de wereld rondom ons. Denkt hierbij aan de beweging van de planeten, de weersveranderingen, maar ook het opbloeien van de natuur vanuit zaden. Vata is dan verantwoordelijk voor de verandering (Charaka Samhita, vers 8 hoofdstuk 12).

Eigenschappen

Elke dosha heeft een aantal herkenbare eigenschappen. Voor vata zijn deze: oneffen, licht, koel, onstabiel, ruw, niet-slijmerig. Ook subtiel (element ether), beweeglijk (element lucht), droog, koud, hard en veranderlijk (lucht).

De belangrijkste locatie van vata is de dikke darm, maar ook de buik onder de navel en de beenderen.

Onderverdeling

In het menselijk lichaam bestaan vijf onderverdelingen van vata, die elk werkzaam zijn op bepaalde plaatsen in het lichaam. Zij vervullen ook elk een andere functie in het lichaam.

Prana vata
De locaties van prana vata zijn: hoofd, hart en longen. Belangrijke bewegingen van prana vata zijn: het in- en uitademen, de hartslag en het slikken. De adem onwillekeurig en willekeurig. Het denken kun je ook zien als prana vata (denk hierbij aan de wervelingen in het mentaal, de vritti's). Ook de wilskracht is prana vata. Prana vata is dus een erg vitale kracht.

Udana vata
Dit is een opwaartse kracht, die er o.a. voor zorgt dat we kunnen spreken. De hoofdlocatie is de borst en vandaar loopt hij door de keel en de neus.

Samana vata
Dit is een inwendige stroom die prana vata en udana vata in evenwicht houdt. Hij is gelokaliseerd in de maag, de dunne darm en de rest van het spijsverteringsstelsel (bijv. de peristaltiek). Ook beinvloedt hij de aanmaak van enzymen.

Vyana vata
Dit is een verspreidende kracht. Vanuit het hart loopt zij door het gehele lichaam. Zij zorgt o.a. voor de bloedcirculatie.

Apana vata
Deze is gelocaliseerd in het bekken. Het is een neerwaartse stroom. Functie zijn o.a.: de ontlasting, de urine-uitscheiding, zaadlozing en de belangrijkste uitdrijf-beweging: de geboorte.

Dit artikel maakt deel uit van het eindwerkstuk voor de opleiding tot yogadocent van het Vormingsinstituut voor Yogaleraren te Zolder in België. Het is geschreven door Ed van Hoof en hier gepubliceerd in zijn nagedachtenis.

Het eerste deel van dit werkstuk is te vinden in de Special Ayurveda.
Het tweede deel kun je vinden in de Special Ayurveda: de constituties. © 2008 - 2009 Judithm, gepubliceerd in Alternatief (Mens en Gezondheid) op 06-02-2008, laatst gewijzigd op 07-02-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Judithm is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Levenskunst en Skepsis: riskante geloofsleer.

Verwante artikelen

• Ayurveda en de tri-dosha's: samenvatting: De drie dosha's zijn steeds samen werkzaam als drie vormloze energieën. Je kunt ze zien als drie dimensies. Zoals drie dimensies samen ruimte maken, zo vormen vata,…
• Ayurveda: de vata constitutie: Ayurveda kent drie constituties, die bepalen hoe vatbaar iemand is voor ziekte, namelijk vata, pitta en kapha. In individuele constitutie krijgt de mens mee bij zijn geboorte,…
• Ayurveda: vata, pitta en kapha: De begrippen vata, pitta en kapha zijn de drie dosha's uit de Ayurveda. Het zijn fysiologische krachten die werkzaam zijn in het lichaam en het mentaal van de mens.
• Ayurveda en drijfveren: Dit artikel maakt deel uit van het eindwerkstuk voor de opleiding tot yogadocent aan het Vormingsinstituut voor Yogadocenten te Zolder in België. Het is geschreven door Ed van Hoof en…
• Ayurveda en de weefsels: shapta dhatu's: Het menselijk lichaam bestaat uit zeven fundamentele en vitale weefsels, die we dhatu's noemen. In het Sanskriet betekent dhatu 'bouwelement'. Deze zeven weefsels vor…

Bronnen en/of referenties

• Ed van Hoof, eindwerkstuk voor de opleiding tot yogadocent, 1997.
• Cursus 9 - Ayurvedische geneeskunde en voedingsleer. Vormingsinstituut voor Yogadocenten te Zolder in België.
• Ayurveda in de praktijk. Anil Kumar Metha.
• Ayurveda, de leer van zelfgenezing. Dr. Vasant Lad.
• Ayurveda en kruiden. Dr. Vasant Lad.
• Setu, nr. 5-6-7, tweede jaargang. Uitgegeven door Stichting Govindadhama te Zwaag