Motiverende gesprekstechniek bij alcoholverslaving

Wanneer patienten worden opgenomen in algemene ziekenhuizen, wordt in het algemeen geen aandacht besteed aan het alcoholgebruik van de patient. Nu blijkt dat in 25 procent van de gevallen alcohol een rol speelt bij maag- darm en leveraandoeningen. Dat was al langer bekend, maar er bestaat bij artsen en verpleegkundigen schroom om de patient daar expliciet naar te vragen. Het Amsterdamse Academisch Medisch Centrum werkt sinds 2004 wel met vragenlijsten om de problemen in kaart te brengen.

Alcohol vaak directe oorzaak opname ziekenhuis

Alcohol maakt niet alleen meer kapot dan je lief is ( ook in lichaam en geest), maar is tevens vaak de directe aanleiding, waarom iemand in een Algemeen ziekenhuis moet worden opgenomen! Met name aandoeningen aan maag, lever en darmen scoren hoog op de lijst van oorzaken van een ziekenhuisopname. Vreemd genoeg heeft de in 2004 opgestarte protocollering inzake alcoholgebruik in het AMC geen- of nauwelijks navolging gevonden in andere ziekenhuizen.

De belangrijkste oorzaak dat niet wordt doorgevraagd is schroom. De patient zou weleens beledigd kunnen zijn bij het stellen van een dergelijke impertinente vraag. Toch is het doorvragen bij de patient over zijn alcoholgebruik van eminent belang! De behandelende geneesheren krijgen een inzicht in de conditie van de patient. Bovendien kunnen zij op een adequate wijze inspelen op de situatie, waarin veel patienten na de operatie komen te verkeren. Veelal zal er sprake zijn van een delirant beeld. De patient is verward, ziet of voelt dingen op zijn lichaam. Zijn perceptie is vaak volkomem vervormd, waadoor hij behulpzame verpleegkundigen aanziet voor de vijand, die hem kwaad willen doen. Hij zal geen hulp accepteren, sterker hij zal zich hier fysiek tegen verzetten.

De praktijk, zoals boven beschreven besaat reeds vele jaren, zonder dat het behandelend team in de gaten had waardoor dat werd veroorzaakt. Er kon dan ook niet adequaat worden gehandeld. In concreto: de patient werd medicatie onthouden, waar hij op dat moment een zeer sterke behoefte aan had.

Profilactisch valt veel winst te halen, wanneer het behandelend team op de hoogte is van de drankgewoonte van de patient!
Er kan dan medicamenteus worden ingegrepen, voordat de opratie plaatsvindt.

Terug naar het AMC. Hoe werkt het daar?

Allereerst moet worden vastgesteld dat op de afdeling Maag, Darm- en Leverziekten patienten met alcoholgerelateerde aandoeningen, zoals levercirrose en pancreatitis, aan de lopende band worden binnen gebracht. De vigerende praktijk bij de anamnese was dat er wel werd gevraagd hoeveel eenheden de patient dronk, maar daar bleef het bij. Er werd niet doorgevraagd. In bijna 99 procent van de gevallen antwoordde de patient dat hij een sociaal drinker was. Dat was het dan.

Dat veel zogenaamde sociale- of gezelligheidsdrinkers vaak meer dan 50 glazen per week tot zich namen bleef aan de oppervlakte.

Het uitgangspunt bij het in 2004 ingevoerde beleid is patienten inzicht te geven in de relatie tussen hun aandoening en de genuttigde alcohol. Daar hebben veel patienten en hun naasten vaak geen flauw benul van. Daarnaast kan een veel betere inschatting worden gemaakt van de alcoholgerelateerde gevolgen van de ingreep en kan daar op worden ingespeeld.

Alle verpleegkundigen van het AMC zijn getraind in motiverende gespreksvoering.( o.a. door rollenspelen coachingsgesprekken etc)

Twee vragenlijsten vormen de leidraad voor de motiverende gespreksvoering. De eerste lijst is een vast onderdeel van de anamnesegesprekken, die door alle patienten moet worden ingevuld, dus ook zij, waarvan geen concreet vermoeden bestaat dat er te veel alcohol wordt genuttigd. Veenboer van het AMC: "ook een patient met een pneumonie kan 50 glazen per week drinken".
Verpleegkundigen vragen gerichter dan voorheen naar de alcoholconsumtie, Bovendien vragen zij langer door.

En als blijkt dat iemand te veel drinkt?

Wanneer uit de eerste anamnese mocht blijken dat de patient de richtlijn van aanvaardbaar drinken ( 21 glazen, maximaal per week) overschrijdt, wordt de anamnese verlengd met behulp van de tweede vragenlijst. Deze komt altijd in beeld als het gaat om een alcoholgerelateerde aandoening. Voorwaarde is dat de patient ermee instemt om daar over door te praten.
In de tweede vragenlijst zijn de stappen van de motiverende gespreksvoering verankerd.
Cruciaal hierbij is: doorvragen! Voorts is het stellen van open vragen onontbeerlijk , waarbij elk moreel oordeel achterwege dient te blijven. In welke fase zit iemand? Is er sprake van ontkenning van het probleem? Of van acceptatie en zo ja, welke stappen denkt de patient te ondernemen?

Het uitgangspunt bij motiverende gespreksvoering is dat patienten zelf ontdekken dat zij een probleem hebben. Breekt dit inzicht niet door, dan zal een gespreksmotiverende benadering geen vruchten afwerpen.

Door patienten te laten nadenken over de oorzaak van het alcoholgebruik kunnen zij mogelijk gemotiveerd worden het achterliggende probleem aan te pakken.

Vragenlijst b kan bijvoorbeeld de volgende vragen bevatten: "Vindt u het goed om even door te praten over uw drinken?"
Feedback geven: "wat denkt u zelf dat de invloed is van het drinken op uw klachten?"Of: "Denkt u er wel eens over om te minderen?" Hoe belangrijk is het voor u om iets te veranderen aan uw drinkgedrag en de consequesties" Etc.

En nu is het wachten op een uniform beleid voor alle ziekenhuizen. Hier ligt tevens een schone taak voor onze Minister van Volksgezondheid. © 2008 - 2010 Babellonie1, gepubliceerd in Verslaving (Mens en Gezondheid) op 06-06-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Babellonie1 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Motivational interviewing: effect motiverende hulpverlening: Motivational interviewing of motiverende gespreksvoering is een cliëntgerichte begeleidingsstijl, die is ontwikkeld om verandering van probleemged…
• Alcoholverslaving: Alcohol (C2H5OH) beïnvloedt mensen op verschillende manieren, afhankelijk van hun grootte, geslacht, lichaamsbouw en het metabolisme. In combinatie met medicatie vormt het een dodelijk geh…
• Het effect van Alcohol: Als men alcoholische dranken drinkt heeft dit effect op het lichaam, maar welke effecten en wat is alcohol eigenlijk. Oorspronkelijk is alcohol een natuurlijk product. Alcohol ontstaa…
• Alcohol verslaving: Alcohol verslaving is een verslaving die vrij vaak voor komt. Circa 10% van de bevolking kampt met een alcoholverslaving. Wanneer je alcohol verslaafd zijn er een aantal manieren om te st…
• Drunkorexia: alcohol in plaats van voedsel: Het huidige schoonheidsideaal dicteert dat je slank moet zijn, het liefst superslank. Dit ideaal is zo dwingend dat jonge vrouwen soms erg ver gaan om maar op hun…

Bronnen en/of referenties

• Miller: motiverende gespreksvoering.
• Info AMC te Amsterdam