Koopziek of compulsive buying, hoe kom je er weer vanaf?

Koopziek, ook wel compulsief kopen of compulsive buying of compulsieve shoppers genoemd, is een serieus probleem. Eerst dacht men dat vooral jonge vrouwen aan deze dwangmatige aandoening lijden, maar het komt bijna even vaak bij mannen voor. Het is dwangmatig omdat het koopgedrag niet te beheersen blijkt, of het is slechts heel beperkt te beheersen. Deze mensen komen in de problemen en hebben hulp nodig. Veel mensen kennen het opgewekte gevoel wat we krijgen als we eens lekker kunnen shoppen. Op zich is daar niets mis mee, maar als je het kopen niet kunt laten, ondanks dat je je hebt voorgenomen je geld niet over de balk te gooien, dan is het mogelijk dat je aan compulsive buying lijdt. Ook wel koopziek genoemd. Opvattingen die betrekking hebben op koopzieke mensen:

• Mensen met een laag inkomen lijden vaker aan deze dwangstoornis dan mensen met een hoog inkomen.
• Vrouwen lijden vaker aan koopziekte dan mannen
• Het komt vaker voor bij jonge mensen dan bij oude mensen
• Mensen met een inkomen lager dan $ 50.000 per jaar, lijden vaker aan de dwangstoornis

Koopziek

Recent onderzoek van de Stanfort University (US) wees uit dat 6% vrouwen aan compulsief kopen lijdt en 5,5% mannen.
Men beschouwd dwangmatig koopgedrag als een dwangstoornis waarbij hulp van een psycholoog of psychiater nodig is. Anderen noemen het misschien een koopverslaving. Bij vrouwen gaat het in het merendeel van de gevallen om relatief jonge vrouwen die een ziekelijke drift hebben om te kopen. In het bijzonder kleding, schoenen, parfums, juwelen en make-up worden gekocht. Ogenschijnlijk om er leuk uit te kunnen zien, maar eigenlijk om depressieve gevoelens te onderdrukken en zichzelf te troosten. Kopen geeft namelijk een speciale kick, waardoor de koopzieke persoon zich eventjes heel prettig voelt. De kick van het kopen is echter maar van korte duur. Bepakt en beladen met tasjes vol spullen ga je naar huis terwijl de koopkick achter je ligt en dus ook dat ‘prettige gevoel’ is verdwenen. Daarna kunnen schuldgevoel en schaamte je overvallen. Koopziekte is eigenlijk compulsief gedrag. Omdat iemand met compulsive buying het kopen niet kan laten, is het gedrag net zo obsessief als bij een andere dwangstoornis. Denk hierbij aan: dwangmatig omgaan met seks, eten, geloof, dwangmatig schoonmaken, enzovoorts. De koopzieke kan de enorme drang om te kopen steeds opnieuw, niet weerstaan en komt daardoor steeds dieper in de problemen en/of elke maand niet uit met het budget. Een deel van compulsive buyers gaat geld lenen waardoor de problemen nog groter worden.

Koopziekte herkennen

• Iemand met koopziekte lukt het niet om te stoppen met kopen, ondanks het voornemen om het niet meer te doen
• Voor het kopen voelt hij/zij zich onrustig, en op een bepaalt moment lukt het niet meer om de prikkel te onderdrukken en moet hij/zij gehoor geven aan de drang om te kopen
• Geeft meer uit dan hij/zij zich kan permitteren waardoor na afloop schuldgevoelens, stress en onrust ontstaan
• Het kopen gebeurt impulsief en ongeremd, er zit geen financieel plan achter. Er kan ook (te veel) via postorderbedrijven gekocht worden.
• Overschrijdt het (voorgenomen) budget keer op keer
• Tijdens het kopen is hij/zij opgewekt en ervaart een soort onrustig geluksgevoel, te vergelijken met high zijn
• Na het kopen voelt hij/zij zich schuldig en voelt zich al snel niet meer gelukkig. Het besef dat het geld besteed is aan allerlei dingen die hij/zij niet echt nodig had, roept onrust, schaamte en depressiviteit op.
• Aankopen worden soms verstopt en/of er wordt gelogen over het werkelijke bedrag of over de noodzaak van de aankopen
• Keer op keer gaat geld op aan aankopen die hij/zij eigenlijk niet van plan was te doen
• Er kunnen (grote) financiële zorgen en/of schulden door ontstaan (zijn)
• De naaste omgeving vindt het koopgedrag niet normaal en maakt zich zorgen, of het koopgedrag wordt zolang mogelijk verborgen gehouden
• Omdat je het geld eigenlijk niet kon uitgeven kom je tekort voor andere zaken
• De compulsieve koper zit in een vicieuze cirkel gevangen van onrust, geld opmaken, schuldgevoel, schaamte, depressieve gevoelens, voornemen om niet meer toe te geven aan de prikkel om te kopen en het toch weer doen, enzovoorts…

Het dwangmatige zit hem in de herhaling van het patroon terwijl de koper eigenlijk niet van plan was veel geld uit te geven, zich had voorgenomen het niet (meer) te doen, en/of steeds weer opnieuw dezelfde onrust om te moeten kopen, ervaart. Als je het koopgedrag onder controle kunt houden en je er niet door in de problemen komt hoeft het koopgedrag niet dwangmatig te zijn.

Compulsive buying, wat heb je gekocht?

Compulsive kopers krijgen een kick van het kopen van specifieke spullen.

• Koopzieke vrouwen kopen heel vaak kleding, make-up, parfums, schoenen, tasjes, juwelen en dergelijke artikelen om het uiterlijk te verfraaien.
• Mannelijke compulsive buyers kopen eerder luxe artikelen op elektronica gebied, computer spullen of spullen die aansluiten bij hun hobby, ook DVD’s, CD’s, camera’s, gadgets en/of boeken.

Het gaat om het kopen van spullen die je eigenlijk niet echt nodig hebt en die je misschien zelfs niet of nauwelijks gebruikt. Het gaat puur om het kopen en het prettige gevoel wat iets kopen geeft.

Hulp zoeken, wanneer ben je koopziek?

Je bent pas koopziek als het koopgedrag schuldgevoel en schaamte en problemen (zoals geldzorgen) oplevert, omdat je het niet kunt bedwingen en als je als gevolg daarvan problemen krijgt in relationele sfeer en/of emotionele sfeer en/of financiële sfeer. Als je onrust voelt als je niet kopen kunt of schuldgevoel als je juist veel gekocht hebt, is het eigenlijk al duidelijk dat je niet goed met de prikkel om te kopen kunt omgaan. Als dit vaker voorkomt en niet slechts incidenteel, neem het dan serieus. Als kopen jou de baas is in plaats van andersom, zoek dan hulp. Mensen die aan koopziekte lijden moeten het probleem niet onderschatten. Vaak ontstaat het probleem in een periode in hun leven waarin ze verdriet, zorgen of stress hebben. Als het je niet lukt om te budgetteren en ondanks herhaalde pogingen steeds weer (je) geld over de balk smijt, zoek dan hulp. Het is heel goed mogelijk dat je via hulpverlening ontdekt wat de ware oorzaak is van je dwangmatige koopgedrag. Als je al in de financiële problemen bent gekomen, zoek dan ook hulp, zodat het allemaal niet nog erger wordt. De dwangstoornis kan behandeld worden. Bepaalde antidepressiva kunnen op dwangmatig gedrag een positieve uitwerking hebben.