Een nier van een levende donor - Niertransplantatie

Een nier van een levende donor is eigenlijk veel beter dan een nier van een overleden donor. Een direct familielid kan zijn nier afstaan. Dit wordt relatietransplantatie genoemd. De nier van een levende donor is in een betere conditie dan de nier van een overleden donor. De weefseltypering van de donor past vaak beter bij die van de ontvanger. Bovendien wordt hiermee aanzienlijk de wachttijd verkort. Bij een Cross-over transplantatie wordt ook een nier van een levende donor getransplanteerd.

Wat is een relatie-transplantatie?

Bij een relatie-transplantatie is er sprake van een directe familieband tussen de donor en ontvanger. Een ouder, broer, zus, zoon of dochter staat dan een nier af aan de patiënt (de ontvanger). Andere familieleden zoals oom, tante, neef, nicht en grootouders komen in principe ook als donor in aanmerking. Zelfs echtgenoten of partners kunnen donor zijn. Het betreft hier een nier van een levende donor. Doordat er een directe familierelatie is tussen donor en ontvanger, is de kans groter dat de weefseltypering en bloedgroep beter past. Het grote voordeel is dat de patiënt gelijk een donor heeft en dus niet of maar heel kort aan de dialyse (kunstnier) moet. Uiteraard moet de patiënt natuurlijk wel in goede conditie zijn een niertransplantatie te kunnen ondergaan.

Wat is een cross-over transplantatie?

Als er geen mogelijkheid is een nier van een direct-familielid te krijgen, kan een goede vriend/vriendin of partner toch zijn nier afstaan. Vaak komt de weefseltypering van de patiënt niet overeen met die van de donor of er is bloedgroepen-incompabiliteit. Om in aanmerking te komen voor een cross-over transplantatie moet de donor emotioneel verbonden en gemotiveerd zijn om een nier af te staan. Ook hier is sprake van een nier van een levende donor. Echter bij deze methode wordt een ander koppel van donor en ontvanger gezocht en staan de beide donoren een nier af aan de ontvanger van het andere koppel. Het is in feite een ruil-transplantatie. Het zoeken naar een koppel gaat via de computer van de Nederlandse Transplantatie Stichting. Zij zorgen voor het matchen van transplantatieparen. Zodra de kruisproeven tussen ontvangers en hun nieuw gevonden donor van beide koppels goed zijn, worden de twee donor-ontvanger paren aan elkaar gekoppeld. Deze matchprocedure wordt meerdere keren per jaar uitgevoerd. De transplantatie kan pas gepland worden zodra beide donoren zijn goedgekeurd in de transplantatiecentra en beide ontvangers in een goede conditie zijn. De koppels blijven anoniem aan elkaar.

Eisen aan de donor

• De donor moet meerderjarig zijn
• De bloedgroep van de donor moet passen bij die van de ontvanger
• De weefseltypering mogen geen bezwaren leveren voor de ontvanger
• De lichamelijke conditie moet heel goed zijn
• De resultaten van alle medische onderzoeken moeten goed zijn
• De donor mag zelf geen nierziekte of een ziekte hebben die de nierfunctie in de toekomst kan verslechteren. (denk aan suikerziekte of hoge bloeddruk)
• De donor wil de nier afstaan zonder financiele vergoeding, dus geheel vrijwillig
• De donor moet voldoende gemotiveerd zijn. De donor moet echt zelf willen.

Voor- en nadelen van een nier van een levende donor:

De voordelen wegen zwaarder, maar toch mogen de nadelen niet worden vergeten.

Voordelen:

• De wachttijd is aanzienlijk korter. De ontvanger hoeft hierdoor minder of zelfs helemaal niet te dialyseren.
• Het moment van de transplantatie kan zelf worden uitgekozen. Wanneer donor en ontvanger beide in goede conditie zijn, kan de transplantatie beginnen.
• Een nier van een levende donor is in een veel betere conditie dan een nier van een overleden donor. (de nier is namelijk maar zeer korte tijd buiten het lichaam)
• Een nier van een familielid heeft vaak betere passende weefselkenmerken van de nier.
• De gezondheid op langere termijn is voor de donor en voor ontvanger goed.

Nadelen:

• Het blijft een risico. De nier kan tóch afstoten!
• Aan elke operatie zijn enige risico's verbonden. Er is altijd kans op nabloeding, trombose, wondinfectie en een zeer kleine kans op overlijden. Dit zijn kleine kansen, maar moeten toch niet worden verwaarloosd.
• Een operatie houdt een litteken achter.
• De donor kan vroeg of laat een tijdelijke emotionele terugval krijgen. (komt zeer vaak voor!). Psychologische steun of maatschappelijke hulp is dan ook wenselijk in zulke gevallen.

Gesprek vóór de transplantatie

Voordat een transplantatie wordt overwogen wordt een gesprek uitgevoerd met de donor en ontvanger. Er komen een aantal punten aan de orde.

• Het recht van van de donor om de procedure op ieder moment te staken.
• Betrokkenheid van de nabije familie. (Het afstaan van een nier kan hen ook belasten)
• De bedenktijd. (De donor bepaalt zelf hoelang hij/zij hierover wil nadenken)
• De kans van een succesvolle donatie. (realiseren dat de nier ook afgestoten kan worden)
• De wachttijd voor een operatie. (de periode vanaf de aanmelding tot de daadwerkelijke transplantatie)
• De voorbereidingsonderzoeken.
• De operatie en de periode erna.
• De vergoeding van de medische onkosten. (kosten voor de onderzoeken, opname en operatie)
• De consequenties voor werk en verzekering.

Het is heel normaal dat de donor wel zijn nier wil af staan, maar dat hij/zij toch twijfels of tegenargumenten heeft. Alles kan worden besproken tijdens dit gesprek. Een maatschappelijk werker kan een gesprek voeren met alle niet-medische aspecten van de transplantatie en donatie. De psychologische, sociale en maatschappelijke punten kunnen worden besproken. Zo kun je ook denken aan huishoudelijke hulp en financiële hulp. Sommige transplantatiecentra's verplichten het een gesprek te voeren met een maatschappelijke werker. Anders kun je op eigen initiatief dit kenbaar maken.

De medische onderzoeken vóór de transplantatie.

Er moeten heel veel onderzoeken plaats vinden voordat de transplantatie daadwerkelijk door kan gaan. Allereerst moet het weefsel en de bloedgroep matchen met die van de ontvanger. Daarna moet gekeken worden (net als bij de ontvanger) of de donor ook lichamelijk in staat is zijn nier af te staan.

De onderzoeken op een rijtje

• Bloedgroepenonderzoek - De bloedgroep van de donor en ontvanger moeten bij elkaar passen. Als dat niet het geval is heeft verder onderzoek al geen zin meer. Een donor met bloedgroep 0 kan aan iedereen een nier afstaan.
• Kruisproef - Als de bloedgroepen overeenkomen, wordt toch nog een beetje bloed van de donor en ontvanger bij elkaar gebracht en wordt er gekeken of er geen reactie optreedt. Als de ontvanger afweerstoffen heeft tegen de donor, dan onstaat er een reactie. De kruisproef is dan positief en transplantatie is dan niet mogelijk.
• Weefseltypering van de nier - Dit wordt ook wel HLA-typering genoemd. De HLA-typering van de donor moet zoveel mogelijk overeenkomen met die van de ontvanger. Dit dient om afstoting te voorkomen. De ontvanger kan antistoffen hebben tegen het weefsel van de donor. Vooral overeenkomsten in de HLA-DR-antigenen zijn van belang voor de transplantatie.

Wanneer bovenstaande testen een goed resultaat leveren, is in het algemeen een transplantatie mogelijk. Maar er zijn nog meer onderzoeken om definitief tot de conclusie te komen.

• Uitgebreid lichaemelijk onderzoek
• Urine onderzoek - de donor verzamelt gedurende 24 uur de urine en er wordt vervolgens een routine urineonderzoek gedaan.
• Uitgebreid bloedonderzoek - Het bloed wordt gecontroleerd op bloedarmoede, de nierfunctie, leverfunctie en suikerziekte. Verder wordt onderzoek gedaan naar virussen en bacteriën. Heeft de donor in het verleden een virusinfectie doorgemaakt, zoals bijv. Hepatitis, HIV of ziekte van Pfeiffer, dan kan het virus overgebracht worden met de transplantatie.
• Hart-long foto - Hart en longen worden bekeken door rontgenfoto's.
• Echografie v.d. nieren - De structuu van de nieren wordt onderzocht d.m.v. een echo.
• ECG (Electrocardiogram) - De functie van het hart wordt bekeken.
• Angiografie - De slagaders van de nieren worden bekeken. De nier met de langste ader wordt doorgaans gebruikt voor de transplantatie. Het onderzoek wordt gedaan door een CT-scan of een MRI.
• IVP (Intra Veneus Pyelogram) - Dit is een foto van de nieren, urinewegen en blaas. Er wordt een contrastvloeistof ingespoten om de genoemde organen zichtbaar te maken.

Op basis van alle bovenstaande onderzoeken wordt uiteindeijk beslist of de donor wel of net geschikt is, zijn nier af te staan. En of de transplantatie ook voor de ontvanger zo min mogelijk risico's met zich meebrengt.

Het besluit van de donor.

De donor kan op elk moment zich bedenken om toch maar er van af te zien. Dit kan tot dat de donor op de operatietafel ligt. Wanneer de donor dan alsnog "nee, ik wil het niet" zegt, houdt alles op.

Als de transplantatie door kan gaan.

Wanneer alles dus goed is; De donor is geschikt en heeft echt de intentie om de nier af te staan én de ontvanger is in staat de transplantatie te ondergaan, dan kan de operatie worden gepland. Helaas zijn ook dan wachttijden die varieren van een maand tot een jaar. Als er een lange periode tussenzit, moeten sommige onderzoeken weer opnieuw worden gedaan.

De niertransplantatie.
Het voordeel van een relatietransplantatie en ook van een cross-over transplantatie is dat de wachttijd aanzienlijk wordt verkort én de datum van de transplantatie kan gepland worden. De donor ligt over het algemeen een week in het ziekenhuis en het wordt aanbevolen na de transplantatie jaarlijks een controle te laten doen in een ziekenhuis.

Algemene informatie over een niertransplantatie, hoe het in zijn werking gaat, lees je duidelijk in het volgende artikel, geschreven door Hikari:

Niertransplantatie, een vreemde nier in jouw lichaam

De naam van het artikel is goed bedacht, want ook al is het een nier van een passende donor en ook al is er een relatie tussen de donor en ontvanger: het blijft een lichaamsvreemd orgaan. Het is immers niet je eigen orgaan en het lichaam kan, ondanks dat het goed past, toch afstotingsverschijnselen vertonen. D.m.v. medicijnen wordt dit zo veel mogelijk voorkomen.

Als de transplantatie niet door kan gaan.

De transplantatie kan in eerste instantie niet doorgaan als de donor ineens van besluit is veranderd. Maar uiteraard ook als blijkt dat de donor niet geschikt is. De kruisproef is niet goed of het weefsel past niet goed bij de ontvanger. Ook als de donor of ontvanger zelf lichamelijk niet in staat is, kan het niet doorgaan. Wat de oorzaak ook is, het stopzetten van het proces gaat vaak gepaard met emoties. Dit kan een frustratie zijn, maar ook een opluchting, zowel voor de donor als ontvanger. © 2008 - 2010 Elmas, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 10-01-2008, laatst gewijzigd op 18-01-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Elmas is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Afstoting van organen bij transplantaties: Het risico bij een transplantatie is de mogelijke afstoting van het orgaan door cellen van het afweersysteem (leukocyten) van de ontvanger. Deze herkennen vreemde s…
• Orgaandonatie( het weggeven van organen): Het woord donor kan verschillende betekenissen hebben, zoals iemand die geld ter beschikking stelt, iemand die bloed ter beschikking stelt of iemand die weefsel of o…
• Orgaan en weefsel donatie: Dit artikel gaat over orgaan en weefsel transplantatie. De geschiedenis ervan, hoe de lange wachtlijsten komen, enz.
• Transplantaties: Chirurgische technieken om aangetaste organen door gezonde te vervangen zijn tegenwoordig routine geworden; duizenden van dergelijke operaties worden overal ter wereld jaarlijks uitgevoerd.…
• Wat houdt het Donorschap in?: Een donor is iemand die vrijwillig delen van zijn lichaam ter beschikking stelt aan iemand anders. Je kan dan denken aan bloed, bot, hart, long, nier, hoornvlies, huid en sperma…