Ontstekingen en Infecties

Ontstekingen en infecties worden door de gemiddelde burger geregeld verwisseld, terwijl er heel grote verschillen tussen een ontsteking en infectie op te noemen zijn.

Ontstekingen

Definitie:
Een ontsteking is een plaatselijke reactie van weefsels op een schadelijke prikkel; deze prikkel kan van buitenaf komen, maar ook vanuit het organisme (het lichaam) zelf.
Oorzaken:

• Infectieuze ontsteking: Een infectieuze ontsteking (kortweg infectie) is een ontsteking die veroorzaakt wordt door micro-organismen (schimmels en gisten, protozoa, bacteriën en virussen).
• Niet-infectieuze (steriele) ontsteking. Deze ontsteking heeft meerdere mogelijkheden waardoor het is ontstaan. hieronder een lijst:
• Mechanische oorzaak: ongeval, injectie
• Chemische oorzaak: injectie, etsende (bijtende) vloeistof, gassen
• Verbranding: in beginsel steriel.
• Overgevoeligheidsreactie: hooikoorts, netelroos (urticaria).
• Immunologische reactie: acuut gewrichtsreuma, acute glomerulonefritis.

De ontstekingsreactie:
Bovengenoemde oorzaken leiden tot een ontstekingsreactie. De ontstekingsreactie verloopt als volgt:

• Door verwijding van de bloedvaten in het ontstekingsgebied neemt de bloeddoorstroming plaatselijk toe (hyperaemie).
• De doorlaatbaarheid van de wand van de capillairen neemt toe waardoor de hoeveelheid weefselvocht toeneemt; het weefsel zwelt op.

Verschijnselen:

• Lokale verschijnselen. De vijf klassieke lokale symptomen van een ontsteking zijn:
• rubor (roodheid)
• calor (warmte)
• tumor (zwelling)
• dolor (pijn)
• functio laesa (gestoorde functie)

Rubor en calor zijn het gevolg van de hyperaemie, de doorbloeding neemt toe.
Tumor ontstaat door de toename van het weefselvocht.
Dolor ontstaat door druk op de zenuwuiteinden.
Functio Laesa is het gevolg van tumor en dolor.
Niet altijd zijn deze symptomen even duidelijk aanwezig.

• Algemene verschijnselen. Afhankelijk van de ernst van de ontsteking vindt men ook verschijnselen als:
• koorts
• moeheid
• slechte eetlust
• algemene malaise
• versnelde pols

Het verloop van een ontsteking
Hoe een ontsteking zal verlopen hangt af van:

• de weerstand van de patiënt
• de weefselsoort waarin de ontsteking zich bevind
• maatregelen van buitenaf
• tijdstip waarop deze maatregelen zijn genomen.

Een ontsteking kan:

• snel, spontaan genezen zonder restverschijnselen.
• eerst uitbreiden, maar tenslotte toch genezen zonder restverschijnselen.
• eerst uitbreiden, maar tenslotte toch genezen met restverschijnselen.
• niet genezen, maar een chronisch karakter krijgen.

Bijzondere ontstekingsvormen:

• Catarrhe: ontsteking van slijmvliezen waarbij de ontstekingsproducten kunnen aflopen in neusverkoudheid, maagcatarrhe (gastritis), darmcatarrhe (enteritis) en gonorroe.
• Infiltraat: ontstekingsproces in de diepte waarbij de ontstekingsproducten niet kunnen aflopen; een ontstekingsinfiltraat bestaat uit ontstekingsvocht en ontstekingscellen: appendiculair infiltraat, longinfiltraten.

Wanneer de uitbreiding en de ernst van een ontsteking zodanig is, dat weefsels afsterven en er holtevorming optreedt, spreekt men van een necrotische ontsteking (necrose = versterf); het necrotisch weefsel wordt afgestoten en/of geresorbeerd:

• ulcus: chronisch defect van de huid- of slijmvliezen met weinig neiging tot genezing (meervoud: ulcera);
• abces: pusophoping in een van tevoren niet bestaande holte; pus bestaat uit: weefselvocht, afgestoten weefselcellen, leucocyten, en bij infecties ook nog dode en levende micro-organismen.
• empyeem: pusophoping in een tevoren wèl bestaande holte, bijvoorbeeld galblaasempyeem, pelura-empyeem.
• flegmone: pusophoping die zich uitbreidt in de weefselspleten, bijvoorbeeld in onderhuids weefsel van het gelaat, de handrug.

Het lichaam probeert zich te beschermen tegen een dergelijke pusophoping: doorbraak in een bloedvat bijvoorbeeld kan zeer ernstige gevolgen hebben; de ontstekingshaard wordt daarom door een min of meer beschermende wal (bestaande uit ontstoken weefsel) omgeven: de zogenaamde demarcatiezone.

Een infiltraat kan dus resorberen of abcederen; de genezing van een necrotiserende ontsteking kan pas beginnen wanneer de pus verdwenen is, hetzij doordat de pus door het lichaam geresorbeerd is, hetzij doordat het abces is doorgebroken.

Om minder kans op een ongewenste richting van doorbraak te hebben, kiest de chirurg liefst zelf de weg van doorbraak: punctie of incisie van het abces.

Bij een catarrhe of infiltraat vindt men meestal alleen lokale verschijnselen, bij een abces, empyeem of flegmone ook vaak algemene verschijnselen.

Infecties:

Enkele begrippen bij infecties:

• Contaminatie: besmetting, het binnendringen van ziektekiemen. Contaminatie leidt niet altijd tot infectie, bijvoorbeeld als er voldoende weerstand is.
• Infectie: ziekteverschijnselen door het binnendringen, vermeerderen en zich verspreiden van ziektekiemen.
• Incubatietijd: tijd die verloopt tussen het binnendringen van ziekteverwekkers en het uitbreken van ziekteverschijnselen.
• Primaire infectie: besmetting met ziektekiemen leidt tot infectie.
• Secundaire infectie: er is al een beschadiging; besmetting leidt dus veel eerder tot infectie, bijvoorbeeld een in principe steriele brandwond zal makkelijk geinfecteerd raken.
• Kruisinfectie: de ene patiënt raakt besmet met de micro-organismen van een andere patiënt.
• Prote d'entrée: de plaats waar de micro-organismen het lichaam binnendringt.

Of een besmetting ook leidt tot een infectie hangt af van:

• de virulentie (aanvalskracht) van het micro-organisme.
• de immuniteit/weerstand van de 'gastheer' (in dit geval de mens).

Een operatiemes kan wel besmet zijn, maar niet geïnfecteerd; een mens kan zowel besmet als geïnfecteerd zijn.
Een mens kan ook drager zijn van ziektekiemen:
Een drager is iemand die bepaalde ziektekiemen bij zich draagt en uitscheidt, zonder zelf ziek te zijn (bijvoorbeeld een genezen buiktyfuspatiënt kan nog jaren salmonella-bacteriën met de ontlasting uitscheiden, en zo besmettelijk zijn voor anderen).

Wijzen van besmetting:
Ziektekiemen verplaatsen zich niet vanzelf, zij worden overgebracht.
We onderscheiden de volgende wijzen van besmetting:

• aerogeen: de kiemen bereiken de mens via de lucht (vloeistofdruppels, stofdeeltjes) en komen in de ademhalingsorganen terecht; bijvoorbeeld griep, TBC.
• enteraal: de kiemen komen via de slijmvliezen van het maagdarmkanaal binnen, meestal door besmet voedsel of drinkwater. Bijvoorbeeld buiktyfus, cholera; soms door verontreinigde handen, door ontlasting, kleding of gebruiksvoorwerpen.
• cutaan: de huid zelf is kiemdicht, maar ieder wondje of iedere beschadiging geeft toegang aan ziektekiemen. Bijvoorbeeld de steenpuist, impetigo (krentenbaard); vaak gaat het hierbij om een wondinfectie.
• hematogeen: ziekteverwekkers worden rechtstreeks in het bloed gebracht bijvoorbeeld malaria: de mug brengt via zijn steek de parasieten in de bloedbaan.

Het verloop van een infectie:
Het verloop van een infectie hangt af van:

• de factoren die van invloed zijn op het verloop van het ontstekingsproces (weerstand/immuniteit, weefselsoort, maatregelen van buitenaf, tijdstip waarop deze maatregelen zijn genomen).
• de virulentie van het micro-organisme.

Wint de afweer, dan volgt genezing, wint het micro-organisme, dan kan de infectie leiden tot weefselverval en abcesvorming.

Bijzondere vormen van infectie:

• bacteriaemie: als de ontstekingshaard in contact komt met de bloedbaan kunnen er bacteriën in het bloed komen.
• sepsis: de bacteriën dringen niet alleen de bloedbaan binnen, maar gan zich hierin ook vermenigvuldigen (bloedvergiftiging). Veroorzaakt hoge koorts en rillingen.
• Pyemie (py = pus): Via het bloed (hematogene verspreiding) kan er abcesvorming elders in het lichaam optreden: metastatische abcessen; men spreekt dan van pyemie.

Wanneer een infectie zich uitbreidt, vindt men behalve de lokale ontstekingsverschijnselen (rubor, calor, dolor, tumor en functio laesa), ook algemene ontstekingsverschijnselen (onder andere malaise en moeheid).

Bij een sepsis (bloedvergiftiging) vindt men bovendien nog een kritische temperatuurstijging met koude rillingen. © 2007 - 2008 Hikari, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 04-01-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Besnijdenis, met een moeilijk woord circumcisie: De reden waarom men tot besnijdenis overgaat is een vernauwing van de voorhuid van de penis, hierdoor kan de voorhuid niet meer over de eikel worden teruggesc…
• Leren leven met Hypochondrie: Mensen met hypochondrie hebben een sterke en ongefundeerde overtuiging ernstig ziek te zijn. Hypochondrie komt het meest voor tussen de leeftijd van 20 tot 30 jaar. De oorzaken…
• Keelamandelen verwijderen: Het verwijderen van de keelamandelen, ook wel amandelen knippen genoemd, is helaas geen pijnloze kwestie. Vroeger werden keelamandelen sneller en vaker geknipt dan tegenwoordig. Om…
• Kinderen en ziekte: Ieder kind wordt wel eens ziek. Wat moet je doen als je kind ziek is, of word. Zijn er ook manieren om te voorkomen dat je kind ziek wordt? Dit artikelen gaat over ziekte en gezondheid va…
• Vergiftiging bij kinderen: Je kan op verschillende manieren vergiftigd raken. Via de luchtwegen en longen, denk maar eens aan het inademen van rook, damp of gassen. Via de mond en je kan zelfs vergeiftigd ra…