Ziekten en Mammacarcinoom

Mammatumoren (borstkanker)

Infoteur: Hikari

Mammatumoren (borstkanker)

Tumoren in de borst komen vaak voor, maar kunnen bij vroege ontdekking met een juiste behandeling een goede prognose hebben. Daarom worden de goed- en kwaadaardige mammatumoren (mamma = borst; borsttumoren) uitgebreid behandeld.Wanneer een vrouw een tumor in de borst ontdekt, denkt ze automatisch aan borstkanker. Voor een deel is dit terecht, daar borstkanker bij de vrouw de meest voorkomende vorm van kanker is.


Op jonge leeftijd zijn borsttumoren meestal goedaardig, na de menopauze (overgang) vaker kwaadaardig. Wanneer een mammacarcinoom in een vroeg stadium wordt ontdekt, is curatieve behandeling (genezing) in een groot aantal gevallen nog mogelijk. Nauwgezet onderzoek naar de aard van een mammatumor is dus absoluut noodzakelijk.

Onderzoek.

Er zijn verschillende onderzoeken mogelijk als een mammatumor vermoed wordt. Allereerst zal een anamnese worden afgenomen, waarna lichamelijk onderzoek volgt. Afhankelijk van de hieruit volgende eerste bevindingen wordt gekozen voor verder(e) onderzoek(en).

Anamnese.
De anamnese kan belangrijke gegevens verschaffen over de aard van de borstaandoening.

Knobbel in de borst.Tumorgroei is veelal het eerste symptoom van een borstaandoening, 90% van de vrouwen heeft de knobbel zelf gevoeld. Met deze klacht komen de vrouwen dus meestal bij een arts.
Verandering in grootte, contour en andere aspecten van de borst.Dit kunnen zijn vergrotingen of verkleiningen van de borst, schrompeling, intrekkingen van de huid, zweren enzovoorts.
Gevoel van zwaarte of pijn.
Tepelvloed en eczeem of schilfering van de tepel.Onder tepelvloed wordt verstaan elke afscheiding uit de tepel die mer dan eens spontaan optreedt buiten perioden van zwangerschap of borstvoeding.
Positieve familieanamnese.Wanneer een vrouw borstkanker heeft (gehad), dan bezit de dochter in vergelijking met de rest van de bevolking een licht verhoogde kans op het krijgen van borstkanker.
Aanwijzingen voor eventuele metastasen.Chronische prikkelhoest (longmetastasen), pijn in de rug of benen (botmetastasen), verschijnselen van het centrale zenuwstelsel (hersenmetastasen) of een opgezette buik (ophoping van vocht in de buikholte door levermetastasen) zijn aanwijzingen in de richting van uitzaaiingen.

Lichamelijk Onderzoek.
Inspectie van de borsten vormt een belangrijk onderdeel van het lichamelijk onderzoek. Men let op ongelijkheid en zwellingen in de borsten, huidveranderingen (verkleuringen, zweren, intrekkingen), tepelveranderingen (gewijzigde stand, intrekkingen) en ontstekingsverschijnselen.
Na inspectie in rust moet de patiënt de armen langs het hoofd heffen, afwijkingen als intrekkingen worden dan soms pas zichtbaar. Door het voorover buigen en vooral het aanspannen van de grote borstspier, worden kleine afwijkingen zichtbaar die in de rust verborgen blijven.
Tumoren in de borst kunnen pas gevoeld worden als ze 1 tot 2 centimeter groot zijn en niet te diep in het borstweefsel zitten. Vrouwen die zichzelf regelmatig onderzoeken en na verloop van tijd weten hoe hun borsten aanvoelen, kunnen tumoren ontdekken die kleiner zijn. Dit is ook de reden waarom zelfonderzoek zo belangrijk is. Palpatie kan het best liggend gedaan worden, met de vingertoppen van de vlakke hand en volgens een vast schema. Na enige oefening kan de vrouw dit onderzoek zelf goed verrichten, dit wordt dan ook al jaren gepropageerd.
Bevolkingsonderzoek moet in dit kader ook worden genoemd. De sterfte aan borstkanker blijkt aanzinelijk te dalen als een dergelijk onderzoek landelijk wordt uitgevoerd. Bij vrouwen tussen de vijftig en zeventig jaar neemt de sterfte zelfs met ongeveer een derde deel af.

Radiologisch Onderzoek.
Röntgenonderzoek van de borsten, een mammografie, kan waardevolle informatie verschaffen. Een tumor kleiner dan 0.5 centimeter is echter niet zichtbaar op een mammogram. Daarom dient bij verdenking op borsttumoren (bijvoorbeeld door klachten van de vrouw) waarbij op de röntgenfoto niets te zien is, toch altijd verder onderzoek te volgen.
De echografie wordt de laatste jaren ook gebruikt bij het onderzoek naar borstkanker. Het voordeel hiervan is dat er geen sprake is van stralingsbelasting. Vooral cysten (met vocht gevulde blaas of holte) worden met echografie duidelijk zichtbaar.

Onderzoek van cellen en weefsel.
Vocht verkregen door een punctie kan onderzocht worden op de aanwezigheid van (pre)maligne cellen (cytologisch onderzoek). Meer zekerheid verschaft echter het onderzoek van weefsel van ene (deel van de) tumor die verkregen is tijdens een operatie (histologisch onderzoek). Bij twijfel over de aard van de tumor tijdens een operatie zal meestal een vriescoupe-onderzoek aangevraagd worden. Hierbij wordt een deel van het tumorweefsel ingevroren, geprepareerd en vervolgens onder de microscoop beoordeeld. Binnen 10-15 minuten kan de chirurg de uitslag krijgen en kan hij, afhankelijk van deze uitslag, kiezen uit diverse operatietechnieken, of de operatie beëindigen.

Goedaardige afwijkingen

In de borsten kunnen allerlei goedaardige tumoren voorkomen, die uitgaan van het weefsel waaruit de borst is opgebouwd. Behandeling is in het algemeen niet noodzakelijk. Bij cystevorming in de borst echter wel, daarom wordt dit hieronder besproken.

Cysten.
Cysten in de mamma vormen de meest voorkomende goedaardige afwijking van de borst. Men neemt aan dat de hormonen hierbij een rol spelen, omdat cysten alleen ontstaan zolang de eierstokken functioneren en verdwijnen tijdens de menopauze.
Een cyste in de borst is voelbaar als een goed begrensde tumor met een glad oppervlak, losliggend van de omgeving, dat wil zeggen dat men de tumor ten opzichte van de omgeving, vrij kan bewegen. Bij punctie komt een helder geel tot grijzig vocht tevoorschijn. Deze punctie volstaat meestal als behandeling. Steeds terugkerende cysten die klachten veroorzaken, kunnen operatief verwijderd worden.
Na een operatieve verwijdering van alle mammatumoren waarvan verondersteld wordt dat ze goedaardig zijn, wordt het materiaal toch altijd door de patholoog-anatoom onderzocht om een maligniteit uit te sluiten.

Kwaadaardige afwijkingen (mammacarcinoom).

De frequenst voorkomende vorm van een kwaadaardige tumor van de borst is het mammacarcinoom, meestal uitgaand van de melkgangen. naar schatting zal één op de 10 vrouwen tijdens het leven voor borstkanker worden behandeld.

Oorzaken.
De oorzaken van borstkanker zijn nog niet opgehelderd. Hormonen spelen zeker een rol, maar welke precies is nog niet helemaal duidelijk. Factoren die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van een mammacarcinoom zijn: een vroeg begin va nde menstruatie, een late menopauze en het niet of pas op latere leeftijd voldragen van een zwangerschap. Over de invloed van pilgebruik is veel geschreven. Pilgebruik lijkt het risico op borstkanker niet echt te vergroten, maar helemaal zeker is dit nog niet. Vrouwen van wie de moeder borstkanker heeft gehad, hebben waarschijnlijk een licht verhoogde kans op het krijgen van een mammacarcinoom.
Vrouwen die zelf al een mammacarcinoom hebben gehad, lopen zelfs een sterk verhoogd risico. Een levenslange controle is bij deze vrouwen gerechtvaardigd.

Behandeling.
De behandeling van een tumore is afhankelijk van drie factoren: de tumorgrootte (T), uitzaaiingen in de okselklieren (N, van nodus = klier) en metastasen op afstand (M).

Curatieve behandeling
Als definitieve genezing nog mogelijk is, doet men een in opzet curatieve ingreep. Oorspronkelijk bestond deze uit een radicale mastectomie volgens Halsted. Hierbij worden de borst, de grote en de kleine borstspier en de okselinhoud verwijderd (okselkliertoilet). Later werd deze ingreep gemodicideerd (aangepast) en liet men de borstspieren steeds meer zitten, waardoor een beter functioneel en cosmetisch resultaat werd bereikt.
Tegenwoordig kiest men bij voorkeur voor deze methode wanneer het grote tumoren betreft en de kans aanwezig is dat de tumor op verschillende plaatsen in de borst aanwezig is. Postoperatieve radiotherapie geschiedt als er okselkliermetastasen zijn gevonden. Doorgroei van de tumor in de snijvlakken van de operatie, geconstateerd door de patholoog-anatoom aan de hand van het verwijderde weefsel, worden bij een tweede operatie alsnog verwijderd.
De laatste jaren wordt onderzocht of borstsparende operaties even betrouwbaar zijn als de (gemodificeerde) radicale mastectomie. Alleen excisie van de tumor bleek ongeschikt, vanwege het grote aantal lokale recidieven. Ruime lokale excisie of kwadrantexcisie gecombineerd met radiotherapie geeft wel goede resultaten.
Aan de lokale excisie wordt nog een okselkliertoilet toegevoegd, vooral om inzicht te krijgen in de mate waarin okselkliermetastasering heeft plaatsgevonden, zodat bestraling (en eventueel andere aanvullende therapie) hierop kan worden afgestemd. Er vindt bestraling plaats van de borst zelf en van de klierstations waarin metastasen gevonden zijn. Dit kan op twee manieren gebeuren:
Traditioneel via bestraling van buitenaf, of interstitueel door radioactieve materialen die in het operatiegebied zijn achtergelaten. Zodoende krijgt de tumor de hoogste stralingsdosis en worden de weefsels in de nabijheid minder belast.

Het blijkt herhaaldelijk dat ondanks een in opzet curatief uitgevoerde operatie, later hematogene (via de bloedbaan) metastasen tot uiting komen. Blijkbaar zijn er ten tijde van de operatie al micrometastasen aanwezig. Tegenwoordig tracht men deze metastasen direct na de operatie te vernietigen met cytostatica, de adjuvante (aanvullende) chemotherapie. Door het toedienen van cytostatica gedurende een half jaar na de operatie blijkt het tijdstip waarom metastasen zich openbaren nogal eens vertraagd te worden, met als resultaat een langere levensduur.
De chemotherapie heeft echter meestal onaangename bijverschijnselen, de voordelen moeten daarom nauwkeurig tegen de nadelen worden afgewogen. Het effect is het grootst wanneer de patiént jonger is dan vijftig jaar. Boven die leeftijd kan een ander adjuvante behandeling toegepast worden (hormonaal), waardoor de groei van sommige tumoren geremd wordt.
Tegenwoordig wordt deze behandeling bijna standaard toegepast bij mammacarcinomen waarbij positieve okselklieren zijn gevonden.
Na behandeling voor een mammatumor worden patiënten nog tot tien jaar onder controle gehouden. Hierbij worden een anamnese en een lichamelijk onderzoek afgenomen om de eventuele klachten te recidieven en/of metastasen op te sporen.
Wondgenezing, schouderfunctie, prothesevoorziening, eventuele adviezen betreffende plastisch-chirurgische correcties endergelijke, komen eveneens ter sprake. Het mammografisch onderzoek wordt jaarlijks verricht, aanvullend laboratorium- en bloedonderzoek alleen op indicatie.

Palliatieve behandeling.
De palliatieve behandeling (verzachtend, gericht op vermindering van klachten) kan bestaan uit hormonale behandeling en radio- en chemotherapie, al dan niet gecombineerd met chirurgische ingrepen. Hiermee wordt geprobeerd de tomorgroei te remmen waardoor klachten niet verder toenemen of zelfs afnemen. Daarnaast worden allerlei ondersteunende maatregelen genomen, zoals pijnbestrijding, toedienen van anti-emetica (anti-braakmiddelen) en bloedtransfusie.

Prognose.
Zoals eerder gezegd is de prognose van een mammacarcinoom bij vroege ontdekking met een juiste behandeling goed te noemen. De prognose is verder onder andere afhankelijk van de grootte van de tumor en het al dan niet aanwezig zijn van metastasen. men drukt de prognose van kankerpatiënten meestal uit in het percentage patiënten dat vijf jaar na de behandeling nog in leven is (vijfjaarsoverleving).
Bij mammacarcinomen wordt zelfs gesproken van tien- en vijftienjaarsoverleving, waaruit eens te meer blijkt dat de vooruitzichten goed kunnen zijn.
© 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 11-01-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "Mammatumoren (borstkanker)"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.