Behandeling persoonlijkheidsstoornissen I

Het is een droevig, maar helaas al te waar, feit des levens dat mensen net als de bekende vos wel hun haren verliezen maar niet hun streken, en dat hun persoonlijkheid dus heel moeilijk te veranderen is. Dat hoeft niemand te verbazen wanneer we overdenken hoe diepgeworteld en zelfs ‘lotsbepalend’ het functioneren van onze persoonlijkheid is.

Genetisch

We worden geboren met een genetisch bepaald temperament dat door ons hele leven heen ongeveer de helft van onze gedragsneigingen zal blijven beïnvloeden. Ons leven begint in een koesterend (of soms niet zo koesterend) eerste milieu waarin onze aangeboren neigingen snel tot taaie gewoonte- patronen worden gevormd op manieren die dikwijls, en misschien wel meestal, buiten ons bewuste besef blijven. Ons vermogen tot leren en veranderen komt in de knel door het feit dat we onvermijdelijk en voortdurend al onze ervaringen schiften via de vervormende lens van onze persoonlijkheidsgebonden neigingen. De meeste mensen zitten werkelijk zo vast in de kooi van hun persoonlijkheidstrekken dat ze zich deze niet eens bewust zijn, en ze zijn verbaasd en gebelgd wanneer anderen — met inbegrip van partners en therapeuten — proberen hen die duidelijk te maken.

Gelukkig worden de meeste mensen bij het ouder worden wel wat milder en minder extreem, maar in zeer beperkte mate. Hoe moeilijk en soms zelfs onaangenaam het ook kan zijn, toch moet u om de koninklijke weg naar de wijsheid te kunnen volgen, zich meer bewust worden van het type en functioneren van uw persoonlijkheid. Als u begrijpt hoe uw persoonlijkheid uw leven beïnvloedt, is de strijd om beter te kunnen leven binnen de grenzen die deze u stelt al half gewonnen. Bij de meeste mensen leidt een verbeterd inzicht niet tot radicale veranderingen in hun persoonlijkheid maar eerder tot een verzachting van de scherpe kantjes, bijstelling van de meest problematische gedragswijzen en een soepeler meegaan met de natuurlijke stroming wanneer dit nodig is.

Enkelen van u stellen zich misschien het veel ambitieuzer doel om ingrijpende wijzigingen aan te brengen in de manier waarop u omgaat met uw relaties, uw werk en uzelf. Dit vereist een grote dosis eerlijkheid, hard werken, nederigheid en moed — maar de beloning is groot, zowel voor u als voor de mensen om u heen. We hebben hier de ruimte niet om overal uitputtend op in te gaan, maar we zullen sommige van de belangrijkste punten bij het hanteren van elk van de persoonlijkheidsstoornissen belichten.

Psychotherapie is dikwijls nuttig, en soms nodig, om mensen te helpen bij het identificeren van hun persoonlijkheidsproblemen — hetzij om deze te veranderen dan wel om ermee en er omheen te leren werken.

Obsessieve-compulsievepersoonlijkheidsstoornis:

In de allereerste plaats zult u het feit onder ogen moeten zien dat u baziger, kritischer en perfectionistischer bent dan goed is voor u of voor wie ook in uw buurt. U moet accepteren dat uw haarkloverij niet echt de ‘deugd’ is waar u trots op was, maar eerder een ‘zonde’ die wel iets gemeen heeft met de zonde van de trots. Alles volstrekt perfect willen hebben is inefficiënt en is op den duur slecht voor de zaken en de productiviteit. Alles in de hand willen houden wil zeggen dat u niets echt goed in de hand houdt. Als u op minder mikt, zal er juist meer voor elkaar komen.

U hebt de keuze tussen een minder en een meer ambitieuze toepassing van uw nieuwe inzichten in uzelf. De minder ambitieuze route is uzelf te accepteren zoals u bent, mét het feit dat alles in de hand houden even belangrijk voor u is als de lucht die u inademt. Een radicale omslag zal u niet lukken, vooral niet als u midden in een crisis zit. Leer keuzes maken. Houd zoveel onder uw controle als u aankunt en laat de rest voor wat het is. Richt u op die aspecten van uw huidige situatie die uw aandacht werkelijk het meest behoeven en waar u mogelijk enige invloed op uit kunt oefenen. A

ls de stressveroorzakende factor van dit moment een ziekte is, vraag de dokter dan alles wat u kunt over oorzaak en behandeling ervan en lees er boeken en artikelen over. Vraag of hij u raadpleegt bij het nemen van die besluiten waarbij uw voorkeuren een belangrijke rol kunnen spelen (zoals bij het kiezen tussen verscheidene alternatieve medicatiemogelijkheden of het vinden van de juiste dosering) en let erop dat u zich verre houdt van die keuzes die te technisch voor u zijn om uw invloed bij te kunnen laten gelden (zoals de specifieke operatieprocedure of de postoperatieve behandeling). Richt u op dat wat belangrijk is en zoek manieren om u te distantiëren van die dingen die er op de lange termijn toch eigenlijk niet zo veel toe doen.

De ambitieuze benadering houdt een regelrechte confrontatie in met de behoefte te controleren en te structureren. Ga spontaan op vakantie zonder of met een heel summiere planning vooraf— en u zult waarschijnlijk de tijd van uw leven hebben. Laat de kinderen zich aanmelden bij de universiteit van hun keuze zonder dat u overgaat tot de gebruikelijke uitputtende bestudering van ieder detail met betrekking tot elk van de vijftig beste opleidingen. Lever werk in dat goed genoeg is maar niet perfect — maar altijd op tijd en zonder het gebruikelijke uitstellen. Wees wat minder streng in uw verwachtingen van anderen en, nog belangrijker: minder streng in uw verwachtingen van uzelf.

Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis:

Als eerste stap moet u hierbij beseffen dat u een sterke behoefte heeft om te worden verzorgd en de neiging u onderworpen op te stellen. De minder ambitieuze benadering richt zich op verbetering van uw handigheid in het uitzoeken van de juiste verzorgers en in het accepteren van hun hulp op een manier die hen van voldoening vervult in plaats van hen tegen de haren in te strijken. Sommige potentiële levenspartners, leraren, artsen en mentoren zetten zich graag voor een ander in en baseren hun zelfwaardering op de mate waarin zij u tot steun kunnen zijn. Andere potentiële levenspartners, leraren, artsen en mentoren zijn veel meer uit op hun eigen belang en zullen u het leven in ieder geval een klein beetje zuur maken in ruil voor elke, maar dan ook elke dienst die ze u bewijzen. Leer zorgzame types uit te zoeken die uw behoeften zullen respecteren en eraan tegemoetkomen en zelfs dankbaar zijn voor de kans u iets te kunnen geven.

Bij de ambitieuzere benadering gaat u stap voor stap toewerken naar de zelfstandigheid. In plaats van andere mensen volledig voor het karretje van uw besluitvorming te spannen, neemt u zelf een paar beslissingen voor uw rekening. Begin met iets ideins, zoals het uitzoeken van een kledingstuk, een restaurant of een film. Wanneer u eenmaal de slag te pakken krijgt, zult u beseffen dat iets niet doen vaak veel erger is dan iets wel doen. Mogelijkerwijs stoot u daarna met verbazingwekkend gemak door naar veel grotere beslissingen welke cursus u wilt gaan volgen, naar welke functie u gaat solliciteren, of u iemand op gaat bellen voor een afspraakje. De eerste stappen naar een onafhankelijker opstelling zijn gewoonlijk de moeilijkste. Soms is een korte gezinstherapie noodzakelijk. De mensen om u heen kunnen wat moeite hebben met het bijstellen van hun verwachtingen wanneer u meer een afzonderlijke persoon begint te worden.

Ontwijkende persoonlijkheidsstoornis:

Dit is het persoonlijkheidstype dat zich vermoedelijk goed leent voor de meest ambitieuze doelstellingen — u kunt sterk veranderen als u maar de moed hebt u daar echt voor in te zetten. De ‘exposure’- en cognitieve technieken die al bij de angststoornissen zijn beschreven, kunnen heel nuttig zijn om uw vermijdingsgedrag drag te verminderen en uw onbehagen in sociale situaties te desensitiseren. Besef dat u de problemen, valkuilen en vernederingen van het sociale verkeer enorm overdrijft en op uzelf betrekt. Iedereen heeft zich ooit wel een keer onwennig en opgelaten gevoeld bij een eerste afspraakje, een feestje, een sollicitatiegesprek of een lunch met onbekenden. We hebben bij dit soort dingen allemaal meermalen staan schutteren en wel in de grond weg willen zakken van ellende.

Wat u van andere mensen onderscheidt, is dat zij het lang genoeg volhouden om minder angstig en meer ervaren te worden en uiteindelijk meer zelfvertrouwen te krijgen. Hoe langer u het risico van afgaan blijft vermijden, des te verder raakt u qua sociale ontwikkeling achterop en des te onmogelijker wordt het voor uw gevoel om uw achterstand nog in te halen. Raap uw moed bijeen. Begin met hele kleine stapjes en daarna iets grotere, waarbij u de kans een bok te schieten opzoekt in plaats van vermijdt. Het enige wat u te vrezen hebt, is uw angst zelf. De mens lijdt het meest door het lijden dat hij vreest. Bij elke stap zullen uw angsten verder van u afvallen. Vraag iemand om een afspraakje, ga uit lunchen, neem tennisles, ga bridgen, ga naar feestjes, sluit u aan bij een chatgroep op internet, probeer een sollicitatiegesprek — wanneer u maar eenmaal begint en de slag een beetje te pakken krijgt, blijkt het veel gemakkelijker dan u denkt. De minder ambitieuze aanpak is simpelweg even een ‘time out’ te nemen wanneer het u allemaal wat te veel wordt. © 2008 - 2009 Sophocles, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 17-02-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Sophocles is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Persoonlijkheidsstoornissen: Je persoonlijkheid is je 'eigen aard,' waarmee je je in de omgang herkenbaar onderschiedt van anderen. Dat is iets anders dan je identiteit. Je identiteit is namelijk het subject…
• Positieve psychologie: Geluk? Wanneer ben je nu precies gelukkig? Komt dit door wat je meemaakt, wat je voelt, hoe je denkt of wat je bezit? Dit artikel gaat over de wetenschappelijke ideeën over geluk.
• Leren leven met persoonlijkheidsstoornissen: Persoonlijkheidsstoornissen is een groep stoornissen waarbij vaste patronen van gedachten en gedrag voortdurend problemen in het leven veroorzaken. Persoonlijkhei…
• Wat doet een psycholoog?: Psychologen bestuderen het menselijk gedrag. Ze proberen het gedrag te begrijpen, te verklaren en te verspellen en daarmee mensen te helpen en situaties te veranderen. Hoe ontstaat…
• Persoonlijkheidsstoornissen: Een persoonlijkheidsstoornis uit zich door afwijkend gedrag en emoties. De persoon in kwestie heeft omvangrijke en steeds terugkerende problemen in persoonlijk, beroepsmatig of s…