Bloedingen, een bedreiging voor ons lichaam

Bloedingen kunnen ontstaan door invloed van buitenaf, zoals een verwonding waardoor vaten worden verscheurd of doorgesneden. Ook kan een ziekteproces in de vaatwand zelf een bloeding veroorzaken.

Indeling van bloedingen

Er zijn verschillende manieren om bloedingen in te delen. Een indeling is die in uitwendige en inwendige bloedingen.

Uitwendige en inwendige bloedingen
Uitwendige bloedingen
Hiertoe behoren alle bloedingen aan de oppervlakte van ons lichaam waarbij sprake is van (in)direct contact met de buitenwereld. Ook bloedingen uit lichaamsopeningen (mond, neus, anus) en het hele maag-darmkanaal vallen hier dus onder. Doordat meestal direct bloed zichtbaar is, vallen deze bloedingen goed op, waardoor er snel actie ondernomen kan worden om de bloeding te stelpen. Hierdoor wordt in de regel voorkomen dat de bloeding ernstige vormen kan aannemen. Bloedingen in het maag-darmkanaal kunnen hierop een uitzondering vormen als ze niet gepaard gaan met zichtbaar bloedverlies. Een voorbeeld hiervan is een bloedende maagzweer die niet heeft geleid tot het braken van bloed.

Inwendige bloedingen
Alle bloedingen in lichaamsholten of organen die niet in contact staan met de buitenwereld, zijn inwendige bloedingen. Voorbeelden zijn bloedingen in de schedel, borstholte of buikholte. Bloedverlies is in deze gevallen niet direct zichtbaar, waardoor de bloedingen des te verradelijker zijn. De bloedingen worden pas opgemerkt als er indirecte verschijnselen optreden.

Dit zijn onder andere shock of pijn door prikkeling van bijvoorbeeld het periotoneum (buikvlies) of de pleurae ( borstvliezen). Voordat deze symptomen optreden, kan al flink wat bloed zijn verloren. Bij een bloeding in een lichaamsholte leidt het bloed dat zich in deze holte verzamelt, tot een verhoging van de druk in die holte. Als bij een bloeding in de schedel hierdoor hersenweefsel in de verdrukking komt, kan dit tot levensbedreigende situaties leiden. Ook in spieren zorgt het opgehoopte bloed voor drukverhoging, gepaard gaande met hevige pijn in de spieren.

De indeling in uit- en inwendige bloedingen gaat voorbij aan de overgangsgebieden zoals bij bloedingen in het maag-darmkanaal. Dit zijn in principe uitwendige bloedingen, maar als ze niet zichtbaar zijn worden ze net als de inwendige bloedingen pas opgemerkt door indirecte verschijnselen. Ook de onderhuidse bloedingen horen eigenlijk niet thuis in deze indeling. Dit zijn bloedingen die onder de huid optreden en dan een blauwe verkleuring van de huid te zien geven. Ze ontstaan meestal door invloed van buitenaf, zoals een kneuzing. De huid blijft hierbij intact, maar de onderliggende vaten scheuren. Over het algemeen is de bloeding niet gevaarlijk omdat het vat snel door het hematoom (bloeduitstorting) wordt dichtgedrukt, waardoor de bloeding wordt gestelpt.

Bloedingen naar de aard van het bloedvat
Een andere indeling van bloedingen is die naar de aard van het bloedvat.

Arteriële bloedingen
Bij een slagaderlijke bloeding spuit het bloed stootsgewijs uit het vat. Het is helderrood van kleur door het hoge zurstofgehalte. Deze bloedingen zijn over het algemeen ernstig doordat ze niet vanzelf stelpen en dus gepaard gaan met groot bloedverlies. Ze treden op bij diepe uitwendige verwondingen zoals messteken en botbreuken waarbij botstukken de vaatwnad aanprikken. Ook ziekteprocessen als zweren en maligniteiten (kwaadaardige aandoeningen) kunnen de vaatwand van arteriën aantasten en zo tot bloedingen leiden. Als eerste hulp kan men proberen de aanvoerende slagader tussen het hart en de wond dicht te drukken in een poging de bloeding te verminderen. Behandeling door een arts is bij arteriële bloedingen in principe altijd noodzakelijk.

Veneuze bloedingen
De druk in aders is veel lager dan in slagaders. Hierdoor stroomt bij een aderlijke bloeding het bloed continu en gelijkmatig uit de wond. Door het lage zuurstofgehalte is het bloed donkerrood van kleur. Veneuze bloedingen ontstaan meestal door uitwendige verwondingen. Over het algemeen stelpen deze bloedingen vanzelf, de eerste hulp is derhalve veel eenvoudiger.
Veneuze bloedingen leiden tot minder groot bloedverlies. Mede hierdoor hebben deze bloedingen een minder ernstig karakter. Bloedingen uit spataders vormen hierop een uitzondering. Hierbij kunnen grote hoeveelheden bloed verloren gaan.
Bovendien stopt de bloeding nauwelijks uit zichzelf. Bij spataderbloedingen is medische behandeling aangewezen, bij andere veneuze bloedingen lang niet altijd.

Capillaire bloedingen
Een bloeding uit haarvaten kenmerkt zich door bloed dat uit de wond sijpelt. Meestal betreft het oppervlakkige bloedingen (zoals bij een schaafwond) die vanzelf stelpen. Capillaire bloedingen zijn nooit ernstig.

Ernst van de bloeding
De ene bloeding is minder ernstig dan de andere. Factoren die hierbij een rol spelen zijn:

• De omgeving van het bloedverlies. Een gezonde volwassene kan gemakkelijk een halve liter bloed missen. Bloeddonoren staan deze hoeveelheid meerdere malen per jaar af. Een bloeding van 1 à 1.5 liter of meer leidt tot ernstige verschijnselen. Direct levensbedreigend wordt de situatie bij verlies van meer dan 2 liter bloed.
• De snelheid van het bloedverlies. Als bloedverlies erg snel gaat, heeft het lichaam onvoldoende tijd om compensatiemechanismen in werking te stellen. Zo kan 1.5 liter bloedverlies in een periode van enkele minuten tot (ernstige) shockverschijnselen leiden, terwijl eenzelfde hoeveelheid bloed die in enkele maanden verloren wordt slechts leidt tot bloedarmoede. Naarmate de snelheid groter is, ontstaan niet alleen eerder, maar meestal ook ernstiger verschijnselen.
• De plaats van de bloeding. De behandeling en de gevolgen van een bloeding hangen af van de plaats ervan. Een slagaderlijke bloeding in de hals bijvoorbeeld is moeilijk te stelpen door uitwendige druk. Bloedingen in het bovenbeen leiden meestal tot groot bloedverlies met alle verschijnselen van dien. Drukverhoging door bloedingen in de buikholte kan weinig kwaad, in de schedel kan het fataal zijn.

Bloedstelping

Bloedstelping is niet hetzelfde als bloedstolling. De stolling is een van de factoren die een rol spelen bij de bloedstelping. Alle factoren samen zorgen voor het stoppen van een bloeding.

Vaatspasme (vaatkramp)	Doordat de spieren van een vat zich samentrekken na een beschadiging, neemt het bloedverlies af. Dit vaatspasme is sterker naarmate de beschadiging groter is en houdt ongeveer twintig tot dertig minuten aan. Verder trekt een beschadigd bloedvat zich over korte afstand terug in het laagje bindweefsel dat het vat omgeeft. De uiteinden krullen naar binnen en verminderen daardoor ook de bloeding.
Vorming van de bloedprop	Bloedplaatjes die buiten de vaatwand treden, vormen een bloedprop, die het vat voor een groto deel afsluit en de bloeding verminderd.
Stolling	Door de omzetting van fibrinogeen in fibrine wordt een netwerk van draden gevormd. Bloed- en andere cellen lopen hierin vast en vormen een beschermende korst over de wond.
Bloedrukdaling	Als de eerste drie factoren onvoldoende werken, of als de bloeding zo hevig is, dat ze onvoldoende kunnen werken, zal er veel bloed verloren gaan. Uiteindelijk daalt de bloeddruk hierdoor en vermindert de bloedstroom. Bovengenoemde factoren krijgen dan alsnog de kans om afdoende te werken.

Behandeling van bloedingen.

De behandeling hangt af van de soort bloeding en de aard van het bloedvat.

Behandeling van uitwendige bloedingen.
Een capillaire of niet te ernstige veneuze bloeding geneest uit zichzelf. Steriel afdekken is voldoende. Bij grotere veneuze bloedingen helpt het om het betreffende lichaamsdeel hoog te houden waardoor de druk in het vat vermindert. Deze bloedingen behoeven zelden behandeling in het ziekenhuis, met uitzondering van bloedingen uit spataderen.

Een arteriële bloeding zal niet vanzelf genezen. Een stevig drukkend verband is nodig om de arterie dicht te drukken en zo de bloeding te stelpen. Het dichtdrukken van de aanvoerende slagader is een methode die ook vaak wordt toegepast.

Gebruik van een tourniquet of knelverband is in de Westerse wereld, met (para)medische hulp binnen handbereik, af te raden. Een tourniquet is een band die om een been of arm wordt gelegd en vervolgens dermate wordt aangedraaid dat alle vaten worden afgesnoerd.

De risico's van zenuwbeschadiging en onvoldoende strak of te lang afsluiten van de bloedtoevoer zijn vooral bij ondeskundige gebruik erg groot. Bij de slagaderlijke bloedingen is medische behandeling noodzakelijk, evenals bij de meeste spataderbloedingen. Deze operatieve behandeling bestaat uit het opzoeken en ligeren ofwel afbinden van het vat. Bij de grotere slagaders, is dit natuurlijk niet mogelijk. Hierbij worden de uiteinden weer aan elkaar gehecht.

Behandeling van inwendige bloedingen
Bij het vermoeden van een inwendige bloeding bestaat de eerste hulp uit pogingen om de bloeding, maar met name de gevolgen ervan, zoveel mogelijk te beperken.

Probeer de bloeddruk niet al te hoog te laten worden. Zorg dus voor een rustige omgeving en trahct angst te verminderen.

Vermijd afkoeling. Het lichaam probeert afkoeling te compenseren door verhoogde spierarbeid. Hiervoor is bloedtoevoer naar de spieren nodig, wat ten koste gaat van het bloed voor de vitale organen zoals hersenen, hart en longen.

Leg de patiënt in de houding volgens Trendelenburg (met de benen omhoog). Hierdoor stroomt het bloed vanuit de benen makkelijker naar het hart, om van daaruit de andere vitale organen van bloed te voorzien.

Pijnbestrijding. Negatieve gevolgen van pijn zijn verhoging van de bloeddruk en het zuurstofgebruik. Negatief gevolg van de bestrijding is dat het een nog niet afgesloten onderzoek van de patiënt kan belemmeren. Dit dient dus altijd in overleg met de arts te gebeuren.

Bestrijding van dorst is ABSOLUUT NIET toegestaan. De vulling van het maag-darmkanaal daarvoor zorgt voor een verhoogde bloedtoevoer naar dit kanaal, waarbij bloed onttrokken wordt aan vitale organen. Bovendien kan het nodig zijn om de patiënt met spoed te opereren, waarbij getracht moet worden de patiënt zo nuchter mogelijk te houden.

Uiteindelijk moet de plats van de bloeding worden ogpespoord en behandeld, wat meestal operatief gebeurt. Daarnaast is bij ernstig bloedverlies aanvulling door bloedtransfusie noodzakelijk.

Afhankelijk van de oorzaak van de bloeding is verdere behandeling al dan niet nodig. Als de bloeding veroorzaakt wordt door een onderliggende ziekte, zal deze behandeld moeten worden. Als de oorzaak lag in geweld van buitenaf, volstaat natuurlijk het behandelen van de bloeding en de eventuele gevolgen daarvan.

© 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 15-01-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Verlaagde bloedplaatjes (ITP): Uit het niets vormen zich kleine rode puntjes over het gehele lichaam van uw kind. Bij nader onderzoek wordt vastgesteld dat uw kind "verlaagde bloedplaatjes" (Indiopatische Tr…
• Bloedingen bij dieren: wat voor en hoe behandelen?: Bloedingen zijn er in verschillende soorten. Hieronder kunt u infromatie lezen over de verschijnselen van een slagaderlijke bloeding, haarvat bloeding en a…
• Aandoeningen: bloedbraken, haematemesis: Bloedbraken, wat met een medische term ook wel haematemisis genoemd wordt, is een verschijnsel waarvan men erg kan schrikken. Het braken op zich is al geen pretje en…
• Bloedziekten: Bloedstollingsstoornissen: Normaal wordt er bij of tijdens een bloeding een bloedstolsel gevormd om het beschadigde bloedvat te dichten en verder bloedverlies te voorkomen. Het stolsel wordt ge…
• Is fanatiek sporten wel zo gezond ?: Bewegen en sporten is gezond. Het doel is vaak een betere conditie, afvallen, verlaging van bloeddruk en cholesterol en daarmee ook vermindering van het risico op hart- e…