Cara (Astma en COPD)

CARA (Chronische Aspecifieke Respiratoire Aandoeningen) is een verzamelnaam voor aandoeningen die we kennen als asthma bronchiale, chronische bronchitis en longemfyseem. CARA is de meest voorkomende aandoening van de luchtwegen en vormt in Nederland een belangrijke oorzaak voor ziekteverzuim, getuige de volgende cijfers: CARA is verantwoordelijk voor 13% van de sterfte en 10% van de ziekenhuisopnamen.

Van de Nederlandse bevolking bezoekt 10-20% regelmatig de huisarts of specialist in verband met CARA-klachten.

Het begrip hyperreactiviteit.

De reden waarom een verzamelnaam wordt gebruikt voor in wezen toch verschillende aandoeningen, is dat er duidelijke aanwijzingen bestaan dat bij al deze aandoeningen sprake is van een neiging tot overgevoeligheid van de luchtwegen, ook wel hyperreactiviteit genoemd. Deze eigenschap kun je via dominante overerving krijgen. CARA komt dan ook meestal bij meer personen in de familie voor. Gebleken is echter dat de eigenschap ook kan worden verworven ten gevolge van milieufactoren (bijv. roken) en ten gevolge van ziekteprocessen in longen en luchtwegen.
Dit gegeven en het feit dat klachten en objectieve metingen sterk uiteen kunnen lopen, heeft ertoe geleid dat er tegenwoordig bij voorkeur wordt gesproken van astma en COPD (chronic obstructive pulmonary disease). Verderop wordt dit uitgelegd.
Hieronder een tabel waarin de kenmerken van astma en COPD uit elkaar gezet zijn.

Astma	COPD
Jonge leeftijd	Oudere leeftijd
Plotseling begin	geleidelijk ontstaan van klachten
Allergie speelt duidelijke rol	roken speelt duidelijke rol
wisselende reversibele bronchusobstructie	aanhoudende nauwelijks reversibele bronchusobstructie

De hyperreactiviteit van de luchtwegen heeft tot gevolg dat op allerlei prikkels wordt gereageerd met:

samentrekking van gladde spiercellen

zwelling van slijmvlies door oedeemvorming en ontstekingsreacties

aanmaken van extra slijm door de geprikkelde slijmklieren

Ze geven alle drie aanleiding tot vernauwing van de luchtwegen, waardoor de patiënt zowel in rust als bij inspanning meer of minder ernstige benauwdheidsklachten krijgt.
Daarnaast leiden ze tot andere respiratoire symptomen zoals hoesten, opgeven van sputum en piepen op de borst.
Meet men de longfunctie dan zal in eerste instantie een verlaagde FEV1 (Forced Expiratory Volume) ofwel 1-seconde-waarde worden vastgesteld. Een lage FEV1 duidt op een luchtwegvernauwing ofwel bronchusobstructie in de kleinere luchtwegen. Er is in die gevallen immers sprake van een belemmerde uitademing. CARA kenmerkt zich door primair een uitademingsstoornis te zijn. later, als CARA langer bestaat, kunnen ook andere stoornissen in de longfunctie optreden.

Prikkels die de hyperreactiviteit uitlokken.

De prikkels waarop de bronchiale boom reageert, worden ingedeeld in twee groepen:

• Aspecifieke prikkels
• Allergische prikkels.

Aspecifieke prikkels zijn van niet-allergische aard. Luchtverontreiniging, vochtigheid, mist, koude lucht en dergelijke vallen hieronder; chemische en fysieke prikkels dus. Ook roken hoort hierbij, evenals geforceerd ademhalen (bijv. bij sporten).
De gevoeligheid van de luchtwegen voor aspecifieke prikkels kan in het laboratorium worden getest met een stof die hetzelfde effect geeft, bijvoorbeeld histamine. Men bepaalt dan een histaminedrempel. Men laat de patiént histamine in nevelvorm in steeds hogere concentraties inhaleren. Met een sprirograaf worden de reacties van de luchtwegen gemeten. Ontstaat bij een lage concentratie aan histamine een duidelijke bronchusobstructie (FEF1 daalt met meer dan 20%) dan achten we bij de persoon een duidelijk verhoogde gevoeligheid voor aspecifieke prikkels aanwezig. Men stelt dan dat er sprake is van een duidelijke hyperreactiviteit.

Allergische prikkels; vreemd genoeg zijn veel CARA-patiënten allergisch. Men weet niet wat daar de oorzaak van is. Evenals de neiging tot hyperreactiviteit van de luchtwegen, wordt ook het vermogen tot allergisch reageren geërfd. Dit gebeurt wel onafhankelijk van elkaar, het is dus niet zo, dat elke CARA patiënt ook allergisch is.
De meest voorkomende stoffen waarvoor zich een allergie kan ontwikkelen en waarbij contact met inademen makkelijk realiseerbaar is, zijn:

• Huisstof (eigenlijk de fecale uitscheidingsproducten van de huisstofmijt)
• pollen
• haren/veren (eigenlijke huidschilfers)
• schimmels (oude vochtige huizen).

Naast deze ingeademde allergenen kunnen ook allergenen in het voedsel ernstige CARA-klachten uitlokken. Berucht is in dit verband het ontstaan van ernstige astmatische benauwdheid na de inname van aspirine.

Andere, voor de kliniek belangrijke factoren.

Naast de eerder genoemde aspecifieke en allergische factoren blijken nog vele andere factoren aanwezig die uiteindelijk het klinische beeld mede bepalen. Enkele daarvan zijn:

Seizoensinvloeden	Chronische klachten zoals hoesten en opgeven van sputum verergeren in het najaar. Astma-aanvallen ten gevolge van allergie voor pollen verschijnt met name in juni. Is een huisstofallergie de oorzaak voor astma, dan verschijnen de aanvallen het meest frequent in september. Dan sterven de huisstofmijten namelijk massaal af, maar lozen nog net op het laatste moment hun ontlasting. Omdat de vochtigheidsgraad van de lucht in september groter is, komen deze fecale producten (ontlasting) makkelijk op inademingsniveau.
menstruatie	heel vaak verergeren CARA-klachten net voor de menstruatie.
Zwangerschap	sommige patiënten hebben duidelijk minder klachten tijdens de zwangerschap.
Luchtweginfecties	Ontstekingsreacties maken de luchgwegen die toch al gevoelig zijn, nog gevoeliger.
Dag/Nachtritme	Men heeft vastgesteld dat hyperreactiviteit over de hele dag niet hetzelfde is, in de vroege ochtenduren bestaat er een grotere gevoeligheid.
Psychische factoren	Deze worden vaak in verband gebracht met CARA. Ondanks uitgebreid onderzoek heeft men dit echter niet kunnen vaststellen, al lijkt het in individuele gevallen wel aan de orde te zijn.
Luchtvervuiling

Asthma Bronchiale.

Kenmerkend voor asthma bronchiale is:

• Het aanvalsgewijs optreden van kortademigheid in rust.
• cyanoseverschijnselen.
• piepen op de borst
• gebruik van hulpademingsspieren (neusvleugelen).

Tussen de aanvallen door is de patiënt relatief klachtenvrij, behalve bij het ziektebeeld dat we astmatische bronchitis noemen. Droge prikkelhoest kondigt de aanval vaak aan, direct na de aanval wordt taai-glazig, wat korrelig sputum geproduceerd. De patiënt krijgt tijdens de aanval een steeds bollere thorax doordat tijdens de uitademing, die heel moeilijk gaat, het ademcentrum alweer het commando inademen heeft gegeven. De patiënt neemt daarnaast een typische houding aan.
Bij longfunctiemeting kan dan ook een duidelijke bronchusobstructie worden vastgesteld. Het gevolg is een tekortschieten van de respiratie, waardoor het gehalte aan zuurstof in het bloed daalt (hypoxie) en het gehalte aan koolzuur stijgt (hypercapnie). Een begeleidend verschijnsel is het optreden van cyanose. Acidose dreigt op te treden.
De patiënt kan door het intensieve ademhalen bovendien zoveel vocht kwijtraken, dat uitdroging optreedt.
Tussen de aanvallen in is de patiënt volledig klachtenvrij en is de longfunctie normaal. Het is gebleken dat astma-aanvallen vaak ontstaan in aansluiting op een luchtweginfectie. De luchtwegen zijn dan immers veel gevoeliger.

Blijft een astma-aanval ondanks therapeutische maatregelen bestaan, dan spreekt men van een status asthmaticus. Deze kan zeer ernstig zijn en tot overlijden aanleiding geven.

COPD

Tot COPD worden gerekend de chronische bronchitis en longemfyseem.

Chronische bronchitis.
De verschijnselen van een chronische bronchitis bestaan uit het langdurig optreden van hoesten, kortademigheid en opgeven van sputum, dat meestal grijs-grauwig van aspect is. De klachten zijn vooral 's morgens bij het opstaan aanwezig en verergeren vaak gedurende de wintermaanden. Er kunnen vervolgens ook perioden voorkomen waarbij de klachten sterk toenemen, het putum geelgroenig gaat zien en in hoeveelheid toeneemt. We spreken in dit geval van een sputuminfect. Komen daar nog koorts, dyspnée d'effort (kortademingheid bij inspanning) en piepen bij, dan is er sprake van een acute bronchitis. Tijdens deze acute episoden is een duidelijke bronchusobstrucite waarneembaar.

Longemfyseem.
Bij longemfyseem is de luchthoudenheid van longdelen perifeer van de bronchioli toegenomen. Dit gaat gepaard met destructieve veranderingen in de wanden van de alveoli.

Etiologie en pathogenese.
Longemfyseem komt eigenlijk alleen voor op oudere leeftijd. In vrijwel alle gevallen is sprake van roken of gerookt hebben. Daarnaast kunnen andere ziekten van longen en luchtwegen het proces bevorderen, bijvoorbeeld als het jarenlang hebben van CARA-klachten. In alle gevallen is sprake van het langdurig inwerken van irriterende prikkels, waardoor leukocyten worden aangetrokken naar het alveolaire gebied. Deze leukocyten produceren stoffen die het steunweefsel (bindweefsel) van de tussenwanden van de longblaasjes aantasten. Hierdoor verliest de long zijn elasticiteit, longblaasjes vallen samen en vormen grote holten en de longen worden groter en slapper. Een en ander leidt tot een obstructie van de kleinere luchtwegen waardoor de patiënt vooral tijdens de uitademing problemen krijgt. Het longvaatbed wordt eveneens aangetast, de ventilatie-perfusie-verhouding wordt dan ook verstoord. Bovendien stijgt de bloeddruk in de longcirculatie wat aanleiding kan geven tot een decompensatio cordis. Dit laatste treedt vooral op indien complicerende factoren zoals infecties aanwezig zijn. © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 17-01-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Aandoeningen: COPD: COPD is de afkorting van Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Het is een chronische obstructieve longaandoening. Het is een aandoening die progressief is, dit wil zeggen dat de aandoeni…
• COPD: Longemfyseem: Een longemfyseem is een vorm van COPD, het is een chronische ziekte waarbij longblaasjes beschadigingen oplopen en hun functie verliezen. In dit artikel wordt deze aandoening nader bespro…
• COPD in Nederland: Chronische Obstructieve Longziekten - Vroeger was astma, longemfyseem en chronische bronchitis samengevoegd onder 1 naam: CARA (Chronische Aspecifieke Respiratoire Aandoeningen). De klacht…
• COPD wat is dat nu eigenlijk: Moet je eens indenken, dat je niet meer kunt draaien zoals je zelf zou willen, doordat je kort aan lucht hebt, het niet meer kunnen uitgaan waar je zelf wilt, omdat je overal we…
• Aandoeningen: astma: Astma is een aandoening van de tractus respiratorius, of te wel een aandoening van de luchtwegen. Je kunt in verschillende mate last hebben van astma. Sommige mensen hebben er nauwelijks…