Alles wat je moet weten over hoofdpijn

Het is er in alle soorten en maten: licht, bonzend, knallend en hels. Zelfs zo erg dat er niets meer uit je handen komt of met heel veel moeite en je geen licht meer kunt verdragen. Hoofdpijn kan je leven bepalen. De zogenaamde primaire hoofdpijn komt bij ouderen minder voor. Secundaire hoofdpijn juist vaker. De oorzaken en de behandelmethoden op een rijtje.

Twee groepen hoofdpijn

De ene hoofdpijn is de andere niet. Grofweg onderscheiden we twee groepen: 'primaire' en 'secundaire' hoofdpijn:

• Bij secundaire hoofdpijn is de hoofdpijn een uiting van een ander probleem of ziekte, zoals een beroerte of stofwisselingsziekte.
• Bij primaire hoofdpijn is puur de hoofdpijn zelf het probleem. Primaire hoofdpijn is dan weer onder te verdelen in onder andere spanningshoofdpijn, migraine en clusterhoofdpijn (een zeer ernstige vorm van hoofdpijn die vooral bij volwassen mannen voorkomt). Ook die pijnen kennen op hun beurt weer verschillende vormen. Zo onderscheiden we de migraine met en zonder aura (lichtflitsen of andere visuele ervaringen die aan de hoofdpijn vooraf gaan) en ook chronische en niet-chronische spanningshoofdpijn.

50-plus hoofdpijn

Primaire vormen van hoofdpijn verminderen met het stijgen van de leeftijd. Na je vijftigste voor het eerst migraine krijgen is zeldzaam. Ook spanningshoofdpijn wordt op latere leeftijd minder, zowel bij mannen als bij vrouwen. Hoe dat komt is onbekend.

Andere vormen van hoofdpijn komen bij senioren juist meer voor. Dan gaat het vooral om secundaire hoofdpijn. Wie na zijn vijftigste plotseling hoofdpijn krijgt, doet er dus goed aan contact op te nemen met de huisarts. Want er is een kans dat de hoofdpijn wordt veroorzaakt door een aandoening die misschien behandeling behoeft. Bijvoorbeeld een slagaderontsteking bij de slaap, of artrose in de nek. Nu is het ook niet zo dat iemand die de vijftig is gepasseerd bij hoofdpijn direct in paniek moet raken. Bij echt ernstige zaken, zoals een hersenbloeding of -tumor, zijn er meestal andere alarmerende signalen zoals slecht zicht, gevoelloosheid in het gezicht, verwardheid of duizelingen. Hoofdpijn is dan niet de voornaamste klacht.

Spanningshoofdpijn of gewone hoofdpijn?
De term spanningshoofdpijn is eigenlijk verouderd. Hij suggereert dat het gaat om psychische spanning, maar de psyche heeft er eigenlijk niet veel mee te maken. Sommigen zijn deze hoofdpijn daarom 'spierspanningshoofdpijn ' gaan noemen. Weer anderen gebruiken beide termen liever niet, omdat helemaal niet bewezen is dat de pijn iets met de spierspanningen te maken heeft. Die noemen spierspanningshoofdpijn dus 'gewone hoofdpijn '.

Pijnstillers die pijn geven

Wie pijnstillers inneemt tegen de hoofdpijn, kan 'medicatie-afhankelijke hoofdpijn' ontwikkelen. Pijnstillers als paracetamol, ibuprofen, naproxen, diclofenac slik je natuurlijk tégen de pijn, maar als je ze te vaak gebruikt gaan ze net andersom werken en veroorzaken ze juist hoofdpijn. Dat kan ook gebeuren als je medicijnen slikt tegen migraine (triptanen of ergotamine). Waarschijnlijk is deze hoofdpijn een soort 'afkickverschijnsel': het lichaam reageert op het uitblijven van een volgende dosis medicijnen met hoofdpijn. Ga je die hoofdpijn wéér met medicijnen te lijf, of slik je zelfs pijnstillers om pijn te voorkomen, dan raak je steeds verder van huis en kunnen heftige, dagelijkse hoofdpijnen het gevolg zijn. Medicatie-afhankelijke hoofdpijn kan al beginnen bij het slikken van vijftien pijnstillers per maand. Heb je vaak hoofdpijn, ondanks de medicijnen die je er tegen gebruikt, bespreek dat dan eens met je huisarts.

Hoewel stoppen met pijnstillers dé remedie is tegen medicatie-afhankelijke hoofdpijn: doe het niet op eigen houtje. De pijn kan namelijk heel ernstig worden en soms is zelfs ziekenhuisopname nodig om het 'afkicken' goed te begeleiden. Na het stoppen met pijnstillers keert de 'oorspronkelijke' hoofdpijn terug (vaak spanningshoofdpijn of migraine) en kan de arts een speciaal behandelplan opstellen.

Waar zit de pijn bij hoofdpijn?

Als de zenuwen rond de hersenen overprikkeld raken, bijvoorbeeld doordat de bloedvaten in de vliezen rond de hersenen zich verwijden, veroorzaakt dat pijn. Bij migraine brengt dat nog eens kleine ontstekingen op gang, waardoor de bloedvaten en daarmee de zenuwen nog meer geprikkeld raken en nog meer pijn geven. De hersenen zelf zijn gevoelloos; daar zit de pijn dus niet. Weet je niet precies door welke hoofdpijn je geplaagd wordt? Misschien herken je dit:

• Clusterhoofdpijn: de ergste vorm van hoofdpijn; wordt door sommige mensen omschreven als een bijna niet uit te houden helse pijn; een flinke graad erger dan migraine. De pijn wordt omschreven als bonzend of kloppend en zit meestal aan één kant van het hoofd.
• Spanningshoofdpijn of 'gewone hoofdpijn' straalt soms van de nek uit naar het hoofd, voelt 'licht tot matig intens', dof en drukkend en zit aan beide kanten van het hoofd.
• Migraine voelt erger dan 'gewone hoofdpijn'. De aanvallen duren tussen de 4 en 72 uur. De bonzende of kloppende pijn zit meestal aan één kant van het hoofd en verergert bij beweging. Bovendien wordt het zicht vaak slechter, kun je misselijk worden, geen licht of geur meer verdragen en het koud en warm tegelijk heben.

Oorzaak van hoofdpijn

Wat hoofdpijn veroorzaakt is zo ongeveer de moeilijkste hoofdpijnvraag die er is. De pijn bij migraine wordt veroorzaakt door het uitzetten van bloedvaten in het hoofd. Het zenuwstelsel brengt de pijnaanval op gang. Maar daarmee is nog niet duidelijk hoe en waarom dat allemaal gebeurt. Ook van gewone hoofdpijn is onbekend waar het door komt. Stress? Een verkeerde houding? Nee, want niet iedereen krijgt bij stress hoofdpijn. Er zijn massa's mensen met een slechte houding die misschien wel rugpijn hebben, maar geen pijn in hun hoofd. Alleen bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn is de oorzaak duidelijk: het slikken van teveel pijnstillers.

Stress, spierspanning of voeding kunnen wel met hoofdpijn te maken hebben, ook al zijn ze niet de oorzaak. Het zijn de uitlokkers, ook wel 'triggers' genoemd. Migrainepatiënten merken vaak dat ze, als ze ná stress tot rust komen, een aanval krijgen. Bijvoorbeeld in het weekend na een drukke werkweek. De triggers kunnen voor elke hoofdpijnpatiënt anders zijn. Ze variëren van slaaptekort, bepaalde weersomstandigheden en overmatig cafeïnegebruik tot het eten van dropjes of chocolade en het drinken van rode of juist witte wijn. Wisselingen in de hormoonbalans kunnen ook een trigger zijn. Om de triggers zo weinig mogelijk kans te geven tot het uitlokken van hoofdpijn, kun je het best een regelmatig dag- en nachtritme aanhouden, gezond eten en niet te veel cafeïne nuttigen. Het kan de frequentie en intensiteit van de hoofdpijn verminderen. Het bijhouden van een hoofdpijndagboek kan ook helpen doordat je je triggers in kaart brengt. Weet je eenmaal welke omstandigheden en welk gedrag vaak hoofdpijn uitlokken, dan kun je daar rekening mee houden. Het hoofdpijndagboek is te verkrijgen bij de Nederlandse Vereniging van Hoofdpijnpatiënten.

Eerst weten, dan hulp zoeken

Als je eenmaal weet welke zaken bij jou hoofdpijn uitlokken, ben je er nog niet. Want zomaar een trigger uitschakelen, werkt niet altijd goed. Zo zijn er mensen die te véél rust nemen als ze merken dat rust helpt. Daardoor doen ze steeds minder, zakt hun tolerantie voor pijn en raken ze op pijn gefixeerd. Zodra ze zich dan beter voelen, doen ze teveel, waardoor ze weer opnieuw hoofdpijn uitlokken en aldus in het nietsdoen worden bevestigd. Balans is belangrijk, maar het is vaak moeilijk zelf zicht te krijgen op dit soort gedragingen. Deskundige hulp - van een psycholoog bijvoorbeeld - kan helpen meer inzicht in je handelen te krijgen en je gedrag te veranderen. Praat met je huisarts of neuroloog eens over hoe je een en ander het best kunt aanpakken.

De behandeling van hoofdpijn

Hoofdpijn is vaak moeilijk te behandelen, omdat nogal wat patiënten last hebben van meerdere soorten. Ze hebben bijvoorbeeld migraine, maar af en toe ook last van gewone hoofdpijn. Anderen slikken daarnaast zóveel medicijnen dat ze daar ook weer hoofdpijn van krijgen. Aan de huisarts of neuroloog de taak de verschillende soorten hoofdpijn te ontwarren. Dat lukt beter als je een hoofdpijndagboek hebt bijgehouden. Als de arts een diagnose heeft gesteld, wordt de behandeling daarop afgestemd. Vaak gaat het om een combinatie van pijnstillers en leefregels, soms juist om het stoppen met medicatie, soms om preventieve medicijnen (bijvoorbeeld als de migraine-aanvallen erg vaak voorkomen). Soms luidt de diagnose: onbehandelbaar. Toch kunnen mensen die deze diagnose te horen krijgen baat hebben bij medicijnen. Die medicijnen zijn eigenlijk bedoeld voor andere aandoeningen, maar hebben als bijwerking dat ze in sommige gevallende pijnprikkels wegnemen. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 19-03-2008, laatst gewijzigd op 20-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Aandoeningen: de verschillende soorten hoofdpijn: Hoofpijn is een veel voorkomende klacht. Dit artikel gaat in op de verschillende soorten hoofdpijn en wat de oorzaken kunnen zijn van hoofdpijn.
• Hoofdpijn en migraine: Een op de vijf Nederlanders heeft minstens een dag per week hoofdpijn. Maar om hoofdpijn te bestrijden, moet men wel weten door welke vorm van hoofdpijn men last heeft.
• Hoofdpijn & Spanning: Hoe kom ik er vanaf?: Spanningshoofdpijn is de meest voorkomende vorm van hoofdpijn bij volwassenen. De pijn is niet het gevolg van spierspanning in schedel en nek zoals men vroeger aan…
• Spanningshoofdpijn: Ieder van u heeft wel eens last van hoofdpijn. De een al wat vaker dan de andere. Er zijn echter verschillende soorten hoofdpijnen. In dit artikel wil ik u meer uitleg verschaffen over sp…
• Oorzaken van hoofdpijn + behandelingen: Hoofdpijn, vrijwel iedereen heeft er ooit een last van gehad. Het is de "populairste" ziekte kunnen we zeggen. Maar zijn meerdere soorten van hoofdpijn, alle soorten h…

Bronnen en/of referenties

• ~Nederlandse Vereniging van Hoofdpijnpatiënten
• ~Centrum voor hoofdpijnbestrijding