Tuberculose (TBC)

Nog maar enkele tientallen jaren geleden kwam tuberculose, toen bekend onder de naam 'tering', nog zeer vaak voor. De angst voor het krijgen van tuberculose was in die tijd dan ook groot. NIet zelden werden hele families plotseling weggevaag door 'open tuberculose' (vliegende tering). Tegenwoordig komt de ziekte in Nederland nog maar relatief weinig voor en door een effectieve behandeling is de angst voor het oplopen van een infectie vrijwel verdwenen.

Tuberculose

Wereldwijd gezien echter worden nog jaarlijks tien miljoen mensen ziek, elk jaar sterven ongeveer drie miljoen mensen aan tuberculose. De sterfte aan tuberculose in Nederland is sinds het begin van deze eeuw zeer sterk gedaald. Toch is tuberculose allerminst uitgeroeid en de behandeling is niet altijd zo eenvoudig als het lijkt. Er dient dan ook bij het vermoeden op tuberculose snel een nauwkeurig onderzoek te worden ingezet om vooral de open vormen snel op te sporen gezien de grote besmettelijkheid ervan.

Oorzaak
De verwekker van tuberculose is Mycobacterium tuberculosis.

Symptomen
Zeventig procent van de tuberculosegevallen beperkt zich tot de long. De klinische verschijnselen ervan zijn aspecifiek en passen bij elke chronische longaandoening. Hoesten en vermoeidheid zijn de belangrijkste klachten. Bij het bestaan van een longbloeding geeft de patiënt duidelijk helder rood sputum op (haemoptoe). Daarnaast komen nog vage klachten voor als algemene malaise, moeheid, gebrek aan eetlust, vermagering en nachtzweten. De temperatuur blijft meestal subfebriel (licht verhoogd).

Naast de longtuberculose komen extrapulmonale (buiten de long) vormen voor waarbij de verschijnselen afhankelijk zijn van het orgaan dat is aangetast. Vooral bij bottuberculose verloopt het ziektebeeld sluipend en wordt de diagnose vaak pas laat gesteld.

Onderzoek
Bij het vermoeden van aanwezigheid van tuberculose kunnen veschillende onderzoeken worden verricht. De Mantoux-reactie wordt al sinds het begin van deze eeuw gebruikt. Hierbij wordt subcutaan (vlak onder de huid) tuberculine (een toxine) ingespoten. Indien een patiënt antilichamen tegen de toxine bezit zal de Mantoux-reactie positief zijn en rond de inspuiting ontwikkeld zich dan een zwelling en roodheid.
Deze reactie geeft alleen aan dat de patiënt een tuberculosebesmetting en -infectie heeft gehad, maar zegt niets over het feit of een patiënt op dat moment ook een actieve tuberculose heeft. Orgaanafwijkingen kunnen met röntgenfoto's soms zichtbaar worden gemaakt.

Behandeling
Algemene maatregelen zoals bedrust, goede voeding en frisse lucht blijven nog steeds belangrijk bij de behandeling van tuberculose. Het belangrijkste onderdeel is echter de toediening van tuberculostatica. Hiertoe behoren ethambutol, isoniazide, pyrazinamide, rifampicine en streptomycine. Deze middelen worden in een bepaalde compinatie voorgeschreven. De meest actieve combinatie is volgens de huidige inzichten isoniazide met rifampicine. Andere combinaties worden echter ook toegepast. Gewoonlijk wordt de behandeling gedurende negen maanden voortgezet waarbij in de eerste twee maanden een combinatie van drie middelen wordt gegeven.

Preventie
De doeltreffendheid van het BCG-vaccin is omstreden omdat bij een groot deel van de gevaccineerden geen afdoende bescherming blijkt te zijn opgetreden. Bovendien wordt de Mantoux-reactie positief waardoor een belangrijk diagnostisch criterium wegvalt. Door de lage tuberculosefrequentie in Nederland is een Mantoux-reactie een belangrijk signaal voor (recent) contact met de tuberkelbacil. Hierdoor en door de twijfel die er bestaat over de effectiviteit, is de BCG-vaccinatie steeds minder belangrijk geworden.

Complicaties
Een pleuritis tuberculosa (borstvliesontsteking), een longbloeding en een tuberculeus empyeem (etterophoping) zijn drie complicaties die kunnen voorkomen bij longtuberculose. Een vierde, vrij zeldzame complicatie is een doorbraak van een haard naar de bloedbaan en verspreiding over het gehele lichaam. Dit kan zich uiten als een zgn. miliaire tuberculose (tuberculose door het hele lichaam) en/of als een meningitis tuberculosa (hersenontsteking).De extrapulmonale lokalisaties kunnen allemaal wel tot de complicaties gerekend worden.