De alvleesklier (pancreas) met zijn aandoeningen

De alvleesklier, een belangrijk orgaan in het maag-darmkanaal. In dit artikel wordt de algemene informatie over de pancreas in het kort vermeld, gevolgd door twee van de meest voorkomende aandoeninen aan de pancreas (pancreas = alvleesklier): namelijk pancreatitis en pancreascarcinoom.

De panreas

De pancreas, een belangrijk orgaan in het maag-darmkanaal. Niet omdat het voedsel hier passeert op zijn weg naar de toiletpot, maar omdat de alvleesklier belangrijke producten maakt die nodig zijn om het voedsel te kunnen verteren.
De alvleesklier (de pancreas) bestaat uit twee gedeelten. Een endocrien deel, dat hormonen (waaronder insuline) produceert en een exocrien deel, dat spijsverteringssappen prduceert. Dit laatste deel produceert per dag ongeveer 1 liter vocht waarin deze spijsverteringssappen in een niet-actieve vorm voorkomen.
men noemt deze sappen in inactieve vorm enzymen. Enzymen worden in zo'n iactieve vorm aangemaakt omdat ze anders de pancreas zelf zouden verteren. In het duodenum worden de enzymen pas actief gemaakt. Er zijn verschillende onderzoeken om bij aandoeningen van de pancreas de oorzaak daarvan te achterhalen.
Indien van toepassing zullen deze onderzoeken in de volgende paragrafen behandeld worden.

Pancreatitis

Niet alleen met de productie van belangrijke stoffen kan iets mis zijn, ook met de pancreas zelf.
Een pancreatitis is een ontsteking van de alvleesklier waarvan men twee vormen kent: de acute en de chronische pancreatitis.

Acute pancreatitis
Dit is een ernstig ziektebeeld dat op verschillende manieren kan verlopen. Soms stata oedeem en een te hoog bloedgehalte in de pancreas op de voorgrond. Wanneer er geen complicaties optreden, leidt dit meestal tot herstel zonder restverschijnselen voor de patiënt. In andere gevallen gaat de ontsteking gepaard met bloedingen in of sterfte van het pancreasweefsel. Het sterftecijfer bij dit laatste ziektebeeld is hoog. daarnaast bestaat de recidiverende acute pancreatitis. Hierbij is er sprake van een chronische ontsteking die telkens weer opvlamt. Pas wanneer de oorzaak hiervan wordt weggenomen, zal de patiënt helemaal genezen.

Oorzaken
De belangrijkste oorzaken voor een acute pancreatitis zijn:

• galstenen. Een obstructie van de galwegen leidt tot een gallige reflux (terugvloeien van gal naar de alvleesklier). De wand van de afvoerweg van de pancreas wordt hierdoor beschadigd, de enzymen worden geactiveerd en de pancreas verteert zichzelf.
• alcoholmisbruik. Langdurig alcoholmisbruik leidt tot een aantasting van de pancreas en uiteindelijk tot een chronische pancreatitis. Dit proces verloopt ongemerkt, totdat er plotseling een acute ontsteking optreedt met ernstige ziekteverschijnselen. Wanneer deze aanvallen vaak optreden, leidt dit tot weefselbeschadiging. Uiteindelijk kan er zoveel weefselbeschadiding optreden, dat de patiënt restverschijnselen krijgt, bijvoorbeeld suikerziekte door insulinetekort.

Symptomen
De symptomen bij een acute pancreatitis zijn:

• Pijn. een pancreatitis gaat bijna altijd gepaard met hevige, continue pijn. Deze is het sterkst in de bovenbuik en straalt uit naar de rug. Er bestaat ook uitstraling naar het borstbeen waardoor verwarring met een hartinfarct kan ontstaan.
• Misselijkheid en braken.
• Koorts.
• Shockverschijnselen. Een pancreatitis kan gepaard gaan met oedeem in het gebied van de pancreas. Hierdoor ontstaat ondervulling van het vaatstelsel met shocksymptomen.
• Opgezette, drukpijnlijke buik. De défense musculaire (zie artikel over de buik en zijn aandoeningen; hoofdstuk peritonitis) is vaak afwezig, omdat de pancreas niet binnen het buikvlies ligt.
• Bloeduitstortingen. In ernstige gevallen ziet men bloeduitstortingen in de zij of rond de navel.

Er zijn geen speficieke onderzoeken om de idagnose voor 100% te bevestigen. Sommige onderzoeken zullen de diangose wel aannemelijk maken, bijvoorbeeld de bepaling van het gehalte amylase, een van de (inactieve) spijsverteringssappen.

Behandeling
De behandeling van een patiënt met een acute pancreatitis gebeurt op de intensive care en zal bestaan uit:

• Infusie. Gezien de kans op een shock zal snel met vocht en plasmavervangende middelen worden begonnen.
• Starvation. Wanneer de patiënt niets oraal krijgt toegediend, wordt de werking van de pancreas zoveel mogelijk uitgeschakeld. De patiént zal daarnaast een maagsonde krijgen, omdat ook speeksel en maagsappen niet in de darm mogen komen.
• pijnstilling
• antibiotica
• Spoedlaparotomie. Dit wordt slechts in zeer ernstige gevallen gedaan en zelfs dan is de prognose voor de patiënt slecht.

Chronische pancreatitis
Dit is een ziektebeeld met verlittekening van het pancreasweefsel. Het komt het mest voor bij mannen en er is een duidelijke relatie met alcoholmisbruik. Bij deze vorm van pancreatitis is langdurig alcoholmisbruik dan ook de belangrijkste oorzaak. De afctoren die een rol spelen bij het ontstaan van een acute pancreatitis, kunnen ook bij de chronische ontsteking meespelen.

Symptomen
De belangrijskte symptomen bij een chronische pancreatitis zijn:

• pijn. De patiënt heeft aanhoudende pijn in de bovenbuik, uitstralend naar de rug.
• gewichtsverlies door een verstoorde voedselvertering.
• oedeem door een tekort aan eiwitten in het bloed.
• verschijnselen van andere, tegelijkertijd aangedane organen. Bijvoorbeeld een icterus wanneer de lever is aangedaan.

Onderzoek en behandeling
Onderzoeken om een chronische pancreatitis aan te tonen zijn onder andere: de PABA-test (een functieproef van de pancreas) of de ERCP, een onderzoek waarbij door middel van inspuiting van contrastvloeistof afwijkingen in de gal- en pancreasafvoerwegen kunnen worden aangetoond (zie pancreascarcinoom, hieronder). De behandeling bestaat allereerst uit conservatieve maatregelen:

• Een absoluut alcoholverbod
• Pijnbestrijding
• Pancreasgranulaat (= pancreasenzymen in tabletvorm). Omdat er meestal sprake is van een stoornis van het exocriene deel van de pancreas, zal dit pancreasgranulaat tegelijk met het eten moeten worden toegediend.
• Orale antidiabetica. Omdat het endocriene deel meestal nog voldoende functioneert, kan dit lange tijd met orale middelen gestimuleerd worden. Op langere termijn zal men insuline moeten geven.

Pancreascarcinoom

De meeste pancreascarcinomen zijn adenocarcinomen (klierkanker) en dus afkomstig uit het exocriene deel van de alvleesklier. Het komt vooral voor bij mensen boven de zestig jaar en bij de meeste patiënten zit het carcinoom in de kop van de pancreas.

Symptomen
De symptomen bestaan vooral uit vermagering, buikpijn en een langzaam-progressieve geelzucht (= icterus; voor meer informatie over icterus, zie een ander artikel van mij, welke gaat over icterus). De vermagering begint meestal al voordat andere symptomen optreden. De pijn is zeurend, neemt voortdurend toe en zit in de maagstreekt. Wanneer de tumor in de kop van de pancreas zit, zal deze de galafvloed redelijk snel gaan belemmeren. Hierdoor ontstaat een incterus en de ontlasting zal worden ontkleurd.
Deze ontlasting ziet er dan ongeveer zo uit als stopverf. Wanneer de tumor elders in de pancreas zit, zullen het gewichtsverlies en de pijn eerder opvallen dan de icterus.
Als de patiënt ligt, neemt de druk van de tumor en dus de pijn toe. De patiënt zal in een voorovergeboven houding willen zitten om dit te verminderen.

Onderzoek en behandeling
Het meest betrouwbare onderzoek om een pancreascarcinoom aan te tonen is de ERCP. Deze letters staan voor Endoscopische Retrograde Cholangio Pancreaticografie. Dit is een onderzoek waarbij zeer nauwkeurig de gal- en pancreasafvoerwegen kunnen worden bekeken. Via een endoscoop wordt contrastmiddel ingespoten in deze afvoerwegen. Na het maken van een röntgenfoto worden eventuele afwijkingen (en dus ook tumoren) duidelijk zichtbaar. Ook echografie kan van groot belang zijn bij het opsporen van een pancreascarcinoom.

Omdat het pancreascarcinoom pas laat specifieke klachten veroorzaakt, geeft het een slechte prognose voor de patiënt. FVaak is er al metastasering (uitzaaiïng) opgetreden als de diagnose wordt gesteld. In het geval van een pancraskopcarcinoom is een curatieve operatie soms nog mogelijk, de operatie volgens Whipple. Dit is een ingrijpende operatie waarbij resectie van de kop van de pancreas, het antrum van de maag, het duodenum, het laatste deel van de galbuis en de galblaas plaatsvindt. Ongeveer 15% van de patiënten overleeft de operatie zelf niet. ook postoperatief sterven veel mensen (na de operatie). Omdat de vijfjaarsoverleving slechts 0 tot 7 % bedraagt, wordt deze operatie slechts in speciale gevallen uitgevoerd. © 2007 - 2008 Hikari, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 01-02-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Campto kuur: cytostatica bij dikke darm,- of endeldarmkanker: Cytostatica worden gebruikt bij de behandeling van kanker. Dikke darm,- of endeldarmkanker is een van de meest voorkomende kankersoorten. Aan pat…
• Weefsels: de organen van de buik: Je zult je misschien af en toe afvragen welke organen zich nu precies in de buikholte bevinden en waar ze zich dan in de buikholte bevinden. Dit artikel gaat over de verschi…
• Tumoren, oftewel kanker: Tegenwoordig hoor je veel om je heen over mensen die kanker hebben (gehad). Het woord ‘kanker’ heeft dezelfde werking als het woord ‘pest’ vroeger had. Het wordt geassocieerd met de…
• De schildklier en alvleesklier: De schildklier ligt in de hals, net onder het strottenhoofd. Aan de achterkant van de schildklier liggen vier kleine bijschildklieren die het calciumgehalte van het lichaam co…
• Aandoeningen: acute en chronische buikpijn: Buikpijn is een veelvoorkomende klacht. Als we gaan kijken naar de mogelijke oorzaken van buikpijn is het makkelijk om de buikpijn onder te verdelen in acute buikp…